ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅସିତସ୍ଯୈକପର୍ଣୀ ତୁ ପତ୍ନୀ ସାଧ୍ଵୀ ଦୃଢଵ୍ରତା। ଦତ୍ତା ହିମଵତା ତସ୍ମୈ ଯୋଗାଚାର୍ଯାଯ ଧୀମତେ। ଦେଵଲଂ ସୁଷୁଵେ ସା ତୁ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଂ ମାନସଂ ସୁତମ୍ ।। ୧୧.

ଏକପର୍ଣ୍ଣା, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଓ ସତୀ, ହିମବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅସିତଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଦେବଳ ନାମକ ପୁଅ ଦେଲେ।

ଯା ଚୈତାସାଂ କୁମାରୀଣାଂ ତୃତୀଯା ତ୍ଵେକପାଟଲା। ପୁତ୍ରଂ ଶତଶିଲାକସ୍ଯ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯମୁପସ୍ଥିତା ।। ୧୧.

ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟା ଏକପାଟଳା, ଶତଶିଳାକଙ୍କ ପୁଅ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ତସ୍ଯାପି ଶଙ୍ଖଲିଖିତୌ ସ୍ମୃତୌ ପୁତ୍ରାଵଯୋନିଜୌ। ଇତ୍ଯେତା ଵୈ ମହାଭାଗାଃ କନ୍ଯା ହିମଵତଃ ଶୁଭାଃ ।। ୧୧.

ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ ଶଂଖ ଓ ଲିଖିତ, ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିଭଳି ହିମବତଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟାମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ।

ରୁଦ୍ରାଣୀ ସା ତୁ ପ୍ରଵରା ସ୍ଵଗୁଣୈରତିରିଚ୍ଯତେ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯପ୍ରୀତିରନଯୋରୁମାଶଙ୍କରଯୋର୍ଯଥା ।। ୧୧.

ସେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁଦ୍ରାଣୀ, ନିଜ ଗୁଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ଉମା ଓ ଶଂକରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଭଲପାଇବା ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି ଅଛି।

ଶ୍ଲେଷଂ ସଂସକ୍ତଯୋର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶଙ୍କିତଃ କିଲ ଵୃତ୍ରହା। ତାଭ୍ଯାଂ ମୈଥୁନସକ୍ତାଭ୍ଯାମପତ୍ଯୋଦ୍ଭଵଭୀରୁଣା। ତଯୋଃ ସକାଶମିନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତୋ ହଵ୍ଯଵାହନଃ ।। ୧୧.

ଉମା ଓ ଶଂକରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖି, ବୃତ୍ର ହନନକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସନ୍ଦେହ କଲେ। ସେମାନେ ମିଳନରେ ଲିନ ଓ ସନ୍ତାନ ଭୟରେ ଥିଲେ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପଠାଇଲେ।

ଅନଯୋ ରତିଵିଘ୍ନଞ୍ଚ ତ୍ଵମାଚର ହୁତାଶନ। ସର୍ଵତ୍ର ଗତ ଏଵ ତ୍ଵଂ ନ ଦୋଷୋ ଵିଦ୍ଯତେ ତଦା ।। ୧୧.

ହୁତାଶନ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଏକତ୍ରତାରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଚାହିଁବା। ତୁମେ ସବୁଠାରେ ଅଛ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତେ ତୁ ତଥା ଵହ୍ନିନା ଚ ତଥା କୃତମ୍। ଉମାଦେହଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଶୁକ୍ରଂ ଭୂମୌ ଵିସର୍ଜିତମ୍ ।। ୧୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ଉମା ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୁକ୍ରକୁ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡିଦେଲେ।

ତତୋ ରୁଷିତଯା ଦେଵ୍ଯା ଶପ୍ତୋଽଗ୍ନିଃ ଶାଂଶପାଯନ। ଇଦଂ ଚୋକ୍ତଵତୀ ଵହ୍ନିଂ ରୋଷଗଦ୍ଘଦଯା ଗିରା ।। ୧୧.

ତାପରେ ରୁଦ୍ରାଣୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶାଂଶପାୟନ, ଅଗ୍ନିକୁ ଶାପ ଦେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ କହିଲେ।

ଯସ୍ମାନ୍ମଯ୍ଯଵିତୃପ୍ତାଯାଂ ରତିଵିଘ୍ନଂ ହୁତାଶନ। କୃତଵାନସ୍ଯକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ମତେ ।। ୧୧.

ମୁଁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ, ହୁତାଶନ, ତୁମେ ରତିରେ ବାଧା ଦେଲା, ଯାହା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା ନାହିଁ। ଏହିପାଇଁ, ତୁମର ମନ ବିକୃତ।

ଯଦେଵଂ ଵିଭୃତଂ ଗର୍ଭଂ ରୌଦ୍ରଂ ଶୁକ୍ରଂ ମହାପ୍ରଭମ୍। ଗର୍ଭଂ ତ୍ଵଂ ଧାରଯସ୍ଵୈଵମେଷା ତେ ଦଣ୍ଡଧାରଣା ।। ୧୧.

ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୁକ୍ରକୁ ଧାରଣ କରିଛ, ଏହି ଗର୍ଭକୁ ତୁମେ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହା ତୁମର ଦଣ୍ଡ।

ସ ଶାପରୋଷାଦ୍ରୁଦ୍ରାଣ୍ଯା ଅନ୍ତର୍ଗର୍ଭୋ ହୁତାଶନଃ। ବହୂନ୍ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ଗର୍ଭଂ ଧାରଯାମାସ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୧୧.

ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶାପରେ, ହୁତାଶନ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଗର୍ଭକୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କଲେ, ଦ୍ୱିଜଗଣ।

ସ ଗଙ୍ଗାମୁପଗମ୍ଯାହ ଶ୍ରୂଯତାଂ ସରିଦୁତ୍ତମେ। ସୁମହାନ୍ ପରିଖେଦୋ ମେ ଗର୍ଭଧାରଣକାରଣାତ୍ ।। ୧୧.

ସେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀ, ମୋର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବାରୁ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ।'

ମଦ୍ଧିତାର୍ଥମିମଂ ଗର୍ଭମତୋ ଧାରଯ ନିମ୍ନଗେ। ମତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଖେଦୋ ଵୈ ମନ୍ଦସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୧.

'ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କର, ନଦୀ। ମୋର କୃପାରେ, ତୁମର ଦୁଃଖ ଅଳ୍ପ ହେବ।'

ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ସା ତୁ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ମହାନଦୀ। ତଂ ଗର୍ଭଂ ଧାରଯାମାସ ଦହ୍ଯମାନେନ ଚେତସା ।। ୧୧.

‘ଠିକ ଅଛି’ ବୋଲି କହି, ମହାନଦୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମନ ଜଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ।

ସାପି କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ମହତା ଖିଦ୍ଯମାନା ମହାନଦୀ। କାଲଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟଂ ସୁମହଦ୍ଘର୍ଭଧାରଣତତ୍ପରା ।। ୧୧.

ମହାନଦୀ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ।

ତଯା ପରିଗତଂ ଗର୍ଭଂ କୁକ୍ଷୌ ହିମଵତଃ ଶୁଭେ। ଶୁଭଂ ଶରଵଣଂ ନାମ ଚିତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପିତପାଦପମ୍। ତତ୍ର ତଂ ଵ୍ଯସୃଜଦ୍ଗର୍ଭଂ ଦୀପ୍ଯମାନାମିଵାନଲମ୍ ।। ୧୧.

ସେ ଗର୍ଭକୁ ହିମବତଙ୍କ ଶୁଭ୍ର କୁକ୍ଷିରେ, ଶରବଣ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ରଖିଲେ; ସେଠାରେ ଗର୍ଭକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିଗଙ୍ଗାତନଯସ୍ତତ୍ର ଜାତୋଽରୁଣପ୍ରଭଃ । ଆଦିତ୍ଯଶତସଙ୍କାଶୋ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଉଷା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଶତ ଆଦିତ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା।

ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେ ମହାଭାଗେ କୁମାରେ ଜାହ୍ନଵୀସୁତେ। ଵିମାନଯାନୈରାକାଶଂ ପତତ୍ରିଭିରିଵାଵୃତମ୍ ।। ୧୧.

ଯାହ୍ନବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଆକାଶ ଦେବ ରଥରେ ଭରିଗଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା ପରି।

ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁରାକାଶେ ମଧୁରସ୍ଵରାଃ। ମୁମୁଚୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଞ୍ଚ ଖଚରାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ ।। ୧୧.

ଦେବ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଆକାଶରେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବାଜିଲା; ଖଚରା ସିଦ୍ଧ ଚାରଣମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ।

ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵ୍ଵଶସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହ। ଯକ୍ଷା ଵିଦ୍ଯାଧରାଃ ସିଦ୍ଧାଃ କିନ୍ନରାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୧୧.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସବୁଠାରେ ଗାନ କଲେ; ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ।

ମହାନାଗ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଵରାଶ୍ଚ ପତତ୍ରିଣଃ । ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାଭାଗମାଗ୍ନେଯଂ ଶଙ୍କରାତ୍ମଜମ୍। ପ୍ରଭାଵେଣ ତଦା ତେନ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରାକ୍ଷସାଃ ।। ୧୧.

ହଜାର ମହାନାଗ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶିବ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାରେ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ସହ ସପ୍ତର୍ଷିଭାର୍ଯାଭିରାଦାଵେ ଵାଗ୍ନିସମ୍ଭଵଃ। ଅଭିଷେକପ୍ରଯାତାଭିର୍ଦୃଷ୍ଟୋ ଵର୍ଜ୍ଯ ତ୍ଵରୁନ୍ଧତୀମ୍ ।। ୧୧.

ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ, ଅରୁନ୍ଧତୀ ଛାଡି ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାଇଥିବାବେଳେ ଦେଖାଗଲେ।

ତାଭିଃ ସ ବାଲାର୍କନିଭୋ ରୌଦ୍ରଃ ପରିଵୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସ୍ନିହ୍ଯମାନାଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ଵକାଭିରିଵ ମାତୃଭିଃ ।। ୧୧.

ସେ ଶିଶୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ରୁଦ୍ର ରୂପରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମାଆମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆଦରରେ ଘେରି ରହିଲେ ଏବଂ ସ୍ନେହ କରିଲେ।

ଯୁଗପତ୍ସର୍ଵଦେଵୀର୍ହି ଦିଦୃକ୍ଷୁର୍ଜାହ୍ନଵୀସୁତଃ। ଷପ୍ମୁଖୋ ଵ୍ଯସୃଜଚ୍ଛ୍ରୀମାଂସ୍ତାସାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ।। ୧୧.

ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଜାହ୍ନବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍, ସେ ତାଙ୍କମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଛଅଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କଲେ।

ଶ୍ରୀମାନ୍ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷସ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯ ସନ୍ନିଭଃ। ଯେନ ଜାତେନ ଲୋକାନାମାକ୍ଷେପସ୍ତେଜସା କୃତଃ ।। ୧୧.

ଶ୍ରୀମାନ୍, କମଳପତ୍ର ନୟନ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇଗଲା।

ତେନ ଜାତେନ ମହତା ଦେଵାନାମସହିଷ୍ଣଵଃ। ସ୍କନ୍ଦିତା ଦାନଵଗଣାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍କନ୍ଦଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୧୧.

ସେଇ ମହାନ ଜନ୍ମ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ହେଲା, ଏହାରେ ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍ତଭ୍ରମ ହେଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସ୍କନ୍ଦ ନାମରେ ପରିଚିତ।

କୃତ୍ତିକାଭିସ୍ତୁ ଯସ୍ମାତ୍ ସଂଵର୍ଦ୍ଧିତଃ ସ ପୁରାତନଃ। କାର୍ତ୍ତିକେଯ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ମାଦସୁରସୂଦନଃ ।। ୧୧.

ପୁରାତନ କାଳରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯିଏ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।

ଜୃମ୍ଭତସ୍ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାରେର୍ଜ୍ଵାଲାମାଲାକୁଲାତ୍ତଦା। ମୁଖାଦ୍ଵିନିର୍ଗତା ତସ୍ଯ ସ୍ଵଶକ୍ତିରପରାଜିତା ।। ୧୧.

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଯେତେବେଳେ ଜମ୍ଭାଇ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନିମାଳାରେ ଘିରିଥିବା ତାଙ୍କର ଅଜୟ ଶକ୍ତି ବାହାରିଲା।

କ୍ରୀଡାର୍ଥଞ୍ଚୈଵ ସ୍କନ୍ଦସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା। ଗରୁଡାଦିତି ସୃଷ୍ଟୌ ହି ପକ୍ଷିଣୌ ହି ପ୍ରଭଦ୍ରକୌ ।। ୧୧.

ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ଖେଳ ପାଇଁ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ ଓ ଅଦିତିର ପୁତ୍ର, ଏହି ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ।