ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ଯୋଗିଭ୍ଯୋ ଯତ୍ନତଃ ସଦା। ପିତୄଣାଂ ହି ବଲଂ ଯୋଗୋ ଯୋଗାତ୍ସୋମଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୦.

ତେଣୁ ସଦା ଯତ୍ନ କରି ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। କାରଣ, ପିତୃମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଯୋଗ, ଏବଂ ଏହି ଯୋଗରୁ ସୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସହସ୍ରଶସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାନ୍ଵୈ ଭୋଜଯେଦ୍ଯାଵଦାଗତାନ୍ ୧୦.

ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ହଜାରେ ହଜାରେ ଖୁଆଇବା ଉଚିତ।

କଲ୍ପିତାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସ୍ନାତକାନାଂ ଶତେନ ଚ। ଯୋଗାଚାର୍ଯେଣ ଯଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୧୦.

ଏକ ଯୋଗ ଗୁରୁ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ନିଅନ୍ତି, ହଜାର ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି ଓ ଶତ ଦିକ୍ଷିତ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ଭୋଜନ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।

ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଵାନପ୍ରସ୍ଥଶତେନ ଚ। ବ୍ରହ୍ମଚାରିସହସ୍ରେଣ ଯୋଗୀ ହ୍ଯେକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ।। ୧୦.

ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ, ଶତ ବନବାସୀ ଓ ହଜାର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଯୋଗୀ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ନାସ୍ତିକୋ ଵା ଵିକର୍ମା ଵା ସଙ୍କୀର୍ଣସ୍ତସ୍କରୋଽପି ଵା। ନାନ୍ଯତ୍ର କାରଣଂ ଦାନଂ ଯୋଗେଷ୍ଵାହ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୧୦.

ଯେ ଅନାସ୍ତିକ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ଜାତିର, କିମ୍ବା ଚୋର ହେଉଥିବା—ଏହା ଛାଡ଼ି ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି କହିଛନ୍ତି।

ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ସୁଵୃଷ୍ଟେନେଵ କର୍ଷକାଃ। ପୁତ୍ରୋ ଵାପ୍ଯଥ ଵା ପୌତ୍ରୋ ଧ୍ଯାନିନଂ ଭୋଜଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୦.

ଯେତେବେଳେ ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତି ଏକ ଧ୍ୟାନୀକୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ପିତୃମାନେ ସେପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଚାଷୀମାନେ ଭଲ ବର୍ଷାରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଅଲାଭେ ଧ୍ଯାନିଭିକ୍ଷୂଣାଂ ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୌ । ତଦଲାଭେପ୍ଯୁଦାସୀନଂ ଗୃହସ୍ଥମପି ଭୋଜଯେତ୍ ।। ୧୦.

ଯଦି ଧ୍ୟାନୀ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ, ତେବେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେଇପାରିବେ।

ଯସ୍ତିଷ୍ଠେଦେକପାଦେନ ଵାଯୁଭକ୍ଷଃ ଶତଂ ସମାଃ । ଧ୍ଯାନଯୋଗୀ ପରସ୍ତସ୍ମାଦିତି ବ୍ରହ୍ମାନୁଶାସନମ୍ ।। ୧୦.

ଯେ ଏକ ପାଉଁରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବାକୁ ଥାଏ ଏବଂ ବାୟୁ ଖାଇ ରହେ, ସେଠାରୁ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗରେ ଥିବା ଲୋକ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ—ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ।

ସିଦ୍ଧା ହି ଵିପ୍ରରୂପେଣ ଚରନ୍ତି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ତସ୍ମାଦତିଥିମାଯାନ୍ତମଭିଗଚ୍ଛେତ୍କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୧୦.

ସିଦ୍ଧମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରନ୍ତି। ତେଣୁ ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସିଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଗଲାଣି କରି ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ପୂଜଯେଚ୍ଚାର୍ଘ୍ଯପାତ୍ରେଣ ଵେଶ୍ମନା ଭୋଜନେନ ଚ। ଊର୍ଵୋଃ ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାଂ ଦେଵା ଯୋଗେଶ୍ଵରାଃ ସଦା। ନାନାରୂପୈଶ୍ଚରନ୍ତ୍ଯେତେ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପାଲଯନ୍ ।। ୧୦.

ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ, ଘରେ ଆଦର ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତା ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନେ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଘୁରନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ଲୋକମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଵୈ ଦାନଂ ଵିପ୍ରାଯାତିଥଯେ ନରଃ। ପ୍ରଦାନାନି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଫଲଞ୍ଚୈଷାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୦.

ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଉଚିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା। ମୁଁ ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଫଳ କହିବି।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରେଣ ରାଜସୂଯଶତେନ ଚ। ପୁଣ୍ଡରୀକସହସ୍ରେଣ ଯୋଗିଷ୍ଵାଵସଥୋ ଵରମ୍ ।। ୧୦.

ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ, ଶତ ରାଜସୂୟ ଓ ହଜାର ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ଆଦ୍ଯ ଏଷ ଗଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପିତୄଣାମମିତୌଜସାମ୍। ଭାଵଯନ୍ସପ୍ତକାଲାନ୍ଵୈ ସ୍ଥିତ ଏଷ ଗଣସ୍ତଦା ।। ୧୦.

ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗୋଷ୍ଠୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା। ସେମାନେ ସାତ ଦିନକୁ ପୋଷଣ କରି, ସେଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅତ ଊରଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନ୍ ପିତୃଗଣାନ୍ପୁନଃ । ସନ୍ତତିଂ ସଂସ୍ଥିତିଞ୍ଚୈଵ ଭାଵନାଞ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୧୦.

ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପିତୃଗୋଷ୍ଠୀ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଧ୍ୟାନକ୍ରମ ଅନୁସାରେ କହିବି।

ସପ୍ତ ମେଧାଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ପିତୃଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଚତ୍ଵାରୋ ମୂର୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରଯସ୍ତେଷାମମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ତେଷାଂ ଲୋକଵିସର୍ଗନ୍ତୁ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୧୧.

ସ୍ୱର୍ଗରେ ସତ୍ତ୍ୱବାନ ମେଧାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତ ପିତୃଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରି ଜଣ ରୂପଧାରୀ, ତିନି ଜଣ ଅରୂପ। ଏହି ଲୋକସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।

ଯା ଵୈ ଦୁହିତରସ୍ତେଷାଂ ଦୋହିତ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ। ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତିଧରାସ୍ତେଷାଂ ଯେ ତ୍ରଯଃ ପରମା ଗଣାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କର ଝିଅ ଓ ଝିଅର ଝିଅମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନାମାନି ଲୋକସର୍ଗଞ୍ଚ ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସମାସତଃ। ଲୋକା ଵିରଜସୋ ନାମ୍ନା ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ ।। ୧୧.

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ତାଙ୍କର ଲୋକସୃଷ୍ଟି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ବିରଜା ନାମକ ଲୋକ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।

ଅମୂର୍ତ୍ତଯଃ ପିତୃଗଣାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରଜାପତେଃ। ଵିରଜସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵୈରାଜା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ଏଷ ଵୈ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ଵୈରାଜାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୧୧.

ପିତୃମାନେ ଦେହହୀନ, ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତି ବିରଜାସଙ୍ଗ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ 'ବୈରାଜ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ବୈରାଜମାନଙ୍କର ଏହା ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

ତେଷାନ୍ତୁ ମାନସୀ କନ୍ଯା ମେନା ନାମ ମହାଗିରେଃ। ପତ୍ନୀ ହିମଵତଃ ଶୁଭ୍ର ଯସ୍ଯାଂ ମୈନାକ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାଁ ମେନା, ଯିଏ ମହାପର୍ବତର ଝିଅ। ସେ ହିମବତଙ୍କର ଘରବୁହା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ମୈନାକ ପ୍ରସୂତି ହେଲେ।

ଜାତଃ ସର୍ଵୈଷଧିଧରଃ ସର୍ଵରତ୍ନାକରାତ୍ମଵାନ୍। ପର୍ଵତଃ ପ୍ରଵରଃ ପୁଣ୍ଯଃ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋଽଭଵତ୍ ।। ୧୧.

ମୈନାକ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପବିତ୍ର ପର୍ବତ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ କ୍ରଉଞ୍ଚ ହେଲେ।

ତିସ୍ରଃ କନ୍ଯାସ୍ତୁ ମେନାଯାଂ ଜନଯାମାସ ଶୈଲରାଟ୍। ଅପର୍ଣାମେକପର୍ଣାଞ୍ଚ ତୃତୀଯାମେକପାଟଲାମ୍ ।। ୧୧.

ଶୈଳରାଜ ହିମବତ ମେନାଙ୍କୁ ତିନୋଟି ଝିଅ ଦେଲେ—ଏକାପର୍ଣ୍ଣା, ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ତୃତୀୟା ଏକପାଟଳା।

ଆଶ୍ରିତେ ଦ୍ଵେ ହ୍ଯପର୍ଣା ତୁ ଅନିକେତା ତପୋଽଚରତ୍। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମେକପର୍ଣୀ ତୁ ପାଟଲାମେକପାଟଲା। ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦୁଶ୍ଚରଂ ଦେଵଦାନଵୈଃ ଷ।। ୧୧.

ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକାପର୍ଣ୍ଣା ଘରବାହାରେ ରହି, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏକପର୍ଣ୍ଣା ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ରହିଥିଲେ, ଏକପାଟଳା ପାଟଳ ଗଛ ତଳେ ରହିଥିଲେ। ସେମାନେ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଆହାରମେକପର୍ଣେନ ଏକପର୍ଣୀ ସମାଚରତ୍। ପାଟଲେନୈଵ ଚୈକେନ ଵିଦଧ୍ଯାଦେକପାଟଲା ।। ୧୧.

ଏକପର୍ଣ୍ଣା ପ୍ରତିଦିନ ଏକଟି ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏକପାଟଳା ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଏକଟି ପାଟଳ ଫୁଲ ଖାଇଥିଲେ।

ପୂର୍ଣେ ପୂର୍ଣେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଆହାରଂ ଵୈ ପ୍ରଜକ୍ରତୁଃ । ଏକା ତତ୍ର ନିରାହାରା ତାଂ ମାତା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ।। ୧୧.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଖାଇ ନଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମାଆ ଡାକି କହିଥିଲେ।

ନିଷେଧଯନ୍ତୀ ହ୍ଯୁମେତି ମାତା ସ୍ରେହେନ ଦୁଃଖିତା। ସା ତଥୋକ୍ତତଯା ଦେଵୀ ମାତ୍ରା ଦୁଶ୍ଚରଚାରିଣୀ ।। ୧୧.

ମାଆ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଓ ଦୁଃଖରେ ନିଷେଧ କରି 'ଉ' ବୋଲି କହିଥିଲେ। ମାଆଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ସେ ଦେବୀ, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

ଉମେତି ସା ମହାଭାଗା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା । ତଥେତି ନାମ୍ନା ତେନାସୌ ନିରୁକ୍ତା କର୍ମଣା ଶୁଭା ।। ୧୧.

ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ତିନି ଲୋକରେ 'ଉମା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ।

ଏତତ୍ତୁ ତ୍ରିକୁମାରୀକଂ ଜଗତ୍ସ୍ଯାସ୍ଯତି ଶାଶ୍ଵତମ୍। ଏତାସାଂ ତପସା ଦୃପ୍ତଂ ଯାଵଦ୍ଭୂମିଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି ।। ୧୧.

ଏହି ତିନି କନ୍ୟା ସଦା ସଂସାରରେ ରହିବେ। ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅଟୁଟ ରହିବ।

ତପଃଶରୀରାସ୍ତାଃ ସର୍ଵାସ୍ତିସ୍ରୋ ଯୋଗବଲାନ୍ଵିତାଃ। ଦେଵ୍ଯସ୍ତାଃ ସୁମହାଭାଗାଃ ସର୍ଵ୍ଵାଶ୍ଚ ସ୍ଥିରଯୌଵନାଃ ।। ୧୧.

ଏହି ତିନି ଜଣୀ ତପସ୍ୟାରେ ଗଢ଼ା ଦେହ ଓ ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ସଦା ଯୁବତୀ ଦେବୀମାନେ।

ସର୍ଵାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନ୍ଯଃ ସର୍ଵା ଶ୍ଚୈଵୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ। ଉମା ତାସାଂ ଵରିଷ୍ଠା ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ ।। ୧୧.

ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶିକା ଓ ଉଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତାରେ ଅଟୁଟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉମା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ସୁନ୍ଦର।