ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଭାଵମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ତେଷାମଧସ୍ତାଦ୍ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଚତ୍ଵାରଃ ସୂକ୍ଷମମୂର୍ତ୍ତଯଃ ।। ୧୦.

ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତିନିଜଣ ଭାବିକ ଆକାରରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଚାରିଜଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନିରାକାର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।

ତତୋ ଦେଵାସ୍ତତୋ ଭୂମିରେଷା ଲୋକପରମ୍ପରା। ଲୋକେ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତି ତେ ହ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପର୍ଜନ୍ଯସମ୍ଭଵଃ । ଵୃଷ୍ଟିର୍ଭଵତି ତୈର୍ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଲୋକାନାଂ ସମ୍ଭଵଃ ପୁନଃ ।। ୧୦.

ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମ। ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ। ସେଇ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ତେ ଯସ୍ମାତ୍ସୋମଞ୍ଚାନ୍ନଞ୍ଚ ଯୋଗତଃ। ଊଚୁସ୍ତାନ୍ଵୈ ପିତୄଂସ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକାନାଂ ଲୋକସତ୍ତମାଃ ।। ୧୦.

ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସୋମ ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ପୁଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲେ।

ମନୋଜଵାଃ ସ୍ଵଧାଭକ୍ଷାଃ ସର୍ଵକାମପରିଚ୍ଛଦାଃ। ଲୋଭମୋହଭଯାପେତା ନିଶ୍ଚିତାଃ ଶୋକଵର୍ଜିତାଃ ।। ୧୦.

ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର, ସ୍ୱଧା ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ଶୋଭିତ, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଶୋକ ଶୂନ୍ୟ।

ଏତେ ଯୋଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତା ଲୋକାନ୍ସୁଦର୍ଶନାନ୍। ଦିଵ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯା ମହାତ୍ମାନୋ ଵିପାପ୍ମାନୋ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୧୦.

ଯୋଗକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ନିଷ୍ପାପ ହୁଅନ୍ତି।

ତତୋ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଜାଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ପୁନର୍ଯୋଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯମୂର୍ତ୍ତଯଃ ।। ୧୦.

ତାପରେ, ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ପୁଣି ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିରାକାରମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମହାଯୋଗବଲେନ ଵା । ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁଲ୍କେଵ ଗଗନେ କ୍ଷୀଣଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭେଵ ଚ ।। ୧୦.

ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଉଲ୍କା ବା ମ୍ଲାନ ହେଉଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ଶେଷ ହୁଅନ୍ତି।

ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦେହଜାତାନି ମହାଯୋଗବଲେନ ଚ। ନିରାଖ୍ଯୋପାଖ୍ଯତାଂ ଯାନ୍ତି ସରିତଃ ସାଗରେ ଯଥା ।। ୧୦.

ଆକାର ଥିବା ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ନାମହୀନ ଓ ଅଜ୍ଞାତ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀ ଶାଗରେ ଲିନ ହୁଏ।

କ୍ରିଯଯା ଗୁରୁପୂଜାଭିର୍ଯେ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। ତାଭିରାପ୍ଯାଯଯନ୍ତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଯୋଗଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୧୦.

ଯେମାନେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପୁଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଯୋଗ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରୀତାଃ ପୁନଃ ସୋମଂ ପିତରୋ ଯୋଗମାସ୍ଥିତାଃ। ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଯୋଗେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯେନ ଜୀଵତି ।। ୧୦.

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ସେମାନେ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ସୋମକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଟିକି ରହିଛି।

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ଯୋଗିଭ୍ଯୋ ଯତ୍ନତଃ ସଦା। ପିତୄଣାଂ ହି ବଲଂ ଯୋଗୋ ଯୋଗାତ୍ସୋମଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୦.

ତେଣୁ ସଦା ଯତ୍ନ କରି ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। କାରଣ, ପିତୃମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଯୋଗ, ଏବଂ ଏହି ଯୋଗରୁ ସୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସହସ୍ରଶସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାନ୍ଵୈ ଭୋଜଯେଦ୍ଯାଵଦାଗତାନ୍ ୧୦.

ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ହଜାରେ ହଜାରେ ଖୁଆଇବା ଉଚିତ।

କଲ୍ପିତାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସ୍ନାତକାନାଂ ଶତେନ ଚ। ଯୋଗାଚାର୍ଯେଣ ଯଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୧୦.

ଏକ ଯୋଗ ଗୁରୁ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ନିଅନ୍ତି, ହଜାର ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି ଓ ଶତ ଦିକ୍ଷିତ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ଭୋଜନ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।

ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଵାନପ୍ରସ୍ଥଶତେନ ଚ। ବ୍ରହ୍ମଚାରିସହସ୍ରେଣ ଯୋଗୀ ହ୍ଯେକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ।। ୧୦.

ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ, ଶତ ବନବାସୀ ଓ ହଜାର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଯୋଗୀ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ନାସ୍ତିକୋ ଵା ଵିକର୍ମା ଵା ସଙ୍କୀର୍ଣସ୍ତସ୍କରୋଽପି ଵା। ନାନ୍ଯତ୍ର କାରଣଂ ଦାନଂ ଯୋଗେଷ୍ଵାହ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୧୦.

ଯେ ଅନାସ୍ତିକ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ଜାତିର, କିମ୍ବା ଚୋର ହେଉଥିବା—ଏହା ଛାଡ଼ି ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି କହିଛନ୍ତି।

ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ସୁଵୃଷ୍ଟେନେଵ କର୍ଷକାଃ। ପୁତ୍ରୋ ଵାପ୍ଯଥ ଵା ପୌତ୍ରୋ ଧ୍ଯାନିନଂ ଭୋଜଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୦.

ଯେତେବେଳେ ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତି ଏକ ଧ୍ୟାନୀକୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ପିତୃମାନେ ସେପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଚାଷୀମାନେ ଭଲ ବର୍ଷାରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଅଲାଭେ ଧ୍ଯାନିଭିକ୍ଷୂଣାଂ ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୌ । ତଦଲାଭେପ୍ଯୁଦାସୀନଂ ଗୃହସ୍ଥମପି ଭୋଜଯେତ୍ ।। ୧୦.

ଯଦି ଧ୍ୟାନୀ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ, ତେବେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେଇପାରିବେ।

ଯସ୍ତିଷ୍ଠେଦେକପାଦେନ ଵାଯୁଭକ୍ଷଃ ଶତଂ ସମାଃ । ଧ୍ଯାନଯୋଗୀ ପରସ୍ତସ୍ମାଦିତି ବ୍ରହ୍ମାନୁଶାସନମ୍ ।। ୧୦.

ଯେ ଏକ ପାଉଁରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବାକୁ ଥାଏ ଏବଂ ବାୟୁ ଖାଇ ରହେ, ସେଠାରୁ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗରେ ଥିବା ଲୋକ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ—ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ।

ସିଦ୍ଧା ହି ଵିପ୍ରରୂପେଣ ଚରନ୍ତି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ତସ୍ମାଦତିଥିମାଯାନ୍ତମଭିଗଚ୍ଛେତ୍କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୧୦.

ସିଦ୍ଧମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରନ୍ତି। ତେଣୁ ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସିଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଗଲାଣି କରି ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ପୂଜଯେଚ୍ଚାର୍ଘ୍ଯପାତ୍ରେଣ ଵେଶ୍ମନା ଭୋଜନେନ ଚ। ଊର୍ଵୋଃ ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାଂ ଦେଵା ଯୋଗେଶ୍ଵରାଃ ସଦା। ନାନାରୂପୈଶ୍ଚରନ୍ତ୍ଯେତେ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପାଲଯନ୍ ।। ୧୦.

ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ, ଘରେ ଆଦର ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତା ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନେ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଘୁରନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ଲୋକମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଵୈ ଦାନଂ ଵିପ୍ରାଯାତିଥଯେ ନରଃ। ପ୍ରଦାନାନି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଫଲଞ୍ଚୈଷାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୦.

ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଉଚିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା। ମୁଁ ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଫଳ କହିବି।

ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରେଣ ରାଜସୂଯଶତେନ ଚ। ପୁଣ୍ଡରୀକସହସ୍ରେଣ ଯୋଗିଷ୍ଵାଵସଥୋ ଵରମ୍ ।। ୧୦.

ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ, ଶତ ରାଜସୂୟ ଓ ହଜାର ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ଆଦ୍ଯ ଏଷ ଗଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପିତୄଣାମମିତୌଜସାମ୍। ଭାଵଯନ୍ସପ୍ତକାଲାନ୍ଵୈ ସ୍ଥିତ ଏଷ ଗଣସ୍ତଦା ।। ୧୦.

ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଗୋଷ୍ଠୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା। ସେମାନେ ସାତ ଦିନକୁ ପୋଷଣ କରି, ସେଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅତ ଊରଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନ୍ ପିତୃଗଣାନ୍ପୁନଃ । ସନ୍ତତିଂ ସଂସ୍ଥିତିଞ୍ଚୈଵ ଭାଵନାଞ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୧୦.

ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପିତୃଗୋଷ୍ଠୀ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଧ୍ୟାନକ୍ରମ ଅନୁସାରେ କହିବି।

ସପ୍ତ ମେଧାଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ପିତୃଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଚତ୍ଵାରୋ ମୂର୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରଯସ୍ତେଷାମମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ତେଷାଂ ଲୋକଵିସର୍ଗନ୍ତୁ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ ନିବୋଧତ ।। ୧୧.

ସ୍ୱର୍ଗରେ ସତ୍ତ୍ୱବାନ ମେଧାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତ ପିତୃଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରି ଜଣ ରୂପଧାରୀ, ତିନି ଜଣ ଅରୂପ। ଏହି ଲୋକସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ।

ଯା ଵୈ ଦୁହିତରସ୍ତେଷାଂ ଦୋହିତ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସ୍ମୃତାଃ। ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତିଧରାସ୍ତେଷାଂ ଯେ ତ୍ରଯଃ ପରମା ଗଣାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କର ଝିଅ ଓ ଝିଅର ଝିଅମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନାମାନି ଲୋକସର୍ଗଞ୍ଚ ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସମାସତଃ। ଲୋକା ଵିରଜସୋ ନାମ୍ନା ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ ।। ୧୧.

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ତାଙ୍କର ଲୋକସୃଷ୍ଟି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ବିରଜା ନାମକ ଲୋକ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।

ଅମୂର୍ତ୍ତଯଃ ପିତୃଗଣାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରଜାପତେଃ। ଵିରଜସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵୈରାଜା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ଏଷ ଵୈ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ଵୈରାଜାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୧୧.

ପିତୃମାନେ ଦେହହୀନ, ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତି ବିରଜାସଙ୍ଗ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ 'ବୈରାଜ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ବୈରାଜମାନଙ୍କର ଏହା ପ୍ରଥମ କଳ୍ପ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି।

ତେଷାନ୍ତୁ ମାନସୀ କନ୍ଯା ମେନା ନାମ ମହାଗିରେଃ। ପତ୍ନୀ ହିମଵତଃ ଶୁଭ୍ର ଯସ୍ଯାଂ ମୈନାକ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାଁ ମେନା, ଯିଏ ମହାପର୍ବତର ଝିଅ। ସେ ହିମବତଙ୍କର ଘରବୁହା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ମୈନାକ ପ୍ରସୂତି ହେଲେ।