ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଯୌରନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପୃଥିଵୀ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଶସ୍ତଥା। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ଚୈଵ ତଥାହୋରାତ୍ରମେଵ ଚ ।। ୧୦.

ଆକାଶ, ମଧ୍ୟାକାଶ, ପୃଥିବୀ, ତାରାମାନେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଦିନ ଓ ରାତି ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ।

ନ ବଭୂଵୁସ୍ତଦା ତାତ ତମୋଭୂତମିଦଂ ଜଗତ୍। ବ୍ରହ୍ମୈକୋ ଦୁଶ୍ଚରଂ ତତ୍ର ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ ।। ୧୦.

ସେ ସମୟରେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଥିଲା। ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଅଛିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

ଶଂଯୁସ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଭୂଯଃ ପିତରଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମମ୍। ସର୍ଵଦୈଵ ଵ୍ରତସ୍ନାତଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନଵିଦାଂଵରମ୍ ।। ୧୦.

ତାପରେ ଶମ୍ୟୁ ଆଉଥରେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ବ୍ରତ ଏବଂ ସ୍ନାନରେ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

କୀଦୃଶଂ ସର୍ଵଭୂତେ ଶସ୍ତପସ୍ତେପେ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଏଵମୁକ୍ତୋ ବୃହତ୍ତେଜା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ତମ୍ ।। ୧୦.

ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ? ଏଭଳି ପଚାରିବା ପରେ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ସର୍ଵେଷାଂ ତପସାଂ ଯୁକ୍ତିସ୍ତପୋଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍। ଧ୍ଯାଯଂସ୍ତଦା ତଦ୍ଭଗଵାଂସ୍ତେନ ଲୋକନଵାସୃଜତ୍ ।। ୧୦.

ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକତା ହେଉଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପଅନୁଷ୍ଠାନ; ସେ ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଇ, ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଭୂତଭଵ୍ଯାନି ଜ୍ଞାନାନି ଲୋକାନ୍ଵେଦାଂଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ଯୋଗମାଵିଶ୍ଯ ତତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଯୋଗଚକ୍ଷୁଷା ।। ୧୦.

ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ—ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଲୋକାଃ ସାନ୍ତାନିକା ନାମ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ। ତେ ଵୈରାଜା ଇତି ଖ୍ଯାତା ଦେଵାନାଂ ଦିଵି ଦେଵତାଃ ।। ୧୦.

ସାନ୍ତାନିକ ନାମକ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଥିବା ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିରାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ।

ଯୋଗେନ ତପସା ଯୁକ୍ତଃ ପୂର୍ଵମେଵ ତଦା ପ୍ରଭୁଃ। ଦେଵାନସୃଜତ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗଂ ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସନାତନମ୍ ।। ୧୦.

ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରଭୁ ଯୋଗ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଏକତା ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଆଦିଦେଵା ଇତି ଖ୍ଯାତା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହୌଜସଃ। ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଃ ପୂଜ୍ଯା ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ ।। ୧୦.

ସେମାନେ ଆଦିଦେବ ଭାବେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଥିବା ସତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

ତେଷାଂ ସପ୍ତ ସମାଖ୍ଯାତା ଗଣାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତାଃ । ଅମୂର୍ତ୍ତଯସ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରସ୍ତୁ ସୁମୂର୍ତ୍ତଯଃ ।। ୧୦.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାତଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ତିନିଟି ନିରାକାର ଏବଂ ଚାରିଟି ସୁନ୍ଦର ଆକାର ଥିବା, ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ।

ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଭାଵମୂର୍ତ୍ତଯଃ। ତେଷାମଧସ୍ତାଦ୍ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଚତ୍ଵାରଃ ସୂକ୍ଷମମୂର୍ତ୍ତଯଃ ।। ୧୦.

ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତିନିଜଣ ଭାବିକ ଆକାରରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଚାରିଜଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନିରାକାର ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।

ତତୋ ଦେଵାସ୍ତତୋ ଭୂମିରେଷା ଲୋକପରମ୍ପରା। ଲୋକେ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତି ତେ ହ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତେଭ୍ଯଃ ପର୍ଜନ୍ଯସମ୍ଭଵଃ । ଵୃଷ୍ଟିର୍ଭଵତି ତୈର୍ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଲୋକାନାଂ ସମ୍ଭଵଃ ପୁନଃ ।। ୧୦.

ସେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମ। ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ। ସେଇ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ତେ ଯସ୍ମାତ୍ସୋମଞ୍ଚାନ୍ନଞ୍ଚ ଯୋଗତଃ। ଊଚୁସ୍ତାନ୍ଵୈ ପିତୄଂସ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକାନାଂ ଲୋକସତ୍ତମାଃ ।। ୧୦.

ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସୋମ ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ପୁଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲେ।

ମନୋଜଵାଃ ସ୍ଵଧାଭକ୍ଷାଃ ସର୍ଵକାମପରିଚ୍ଛଦାଃ। ଲୋଭମୋହଭଯାପେତା ନିଶ୍ଚିତାଃ ଶୋକଵର୍ଜିତାଃ ।। ୧୦.

ମନର ତୁଳନାରେ ତୀବ୍ର, ସ୍ୱଧା ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ଶୋଭିତ, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଶୋକ ଶୂନ୍ୟ।

ଏତେ ଯୋଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତା ଲୋକାନ୍ସୁଦର୍ଶନାନ୍। ଦିଵ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯା ମହାତ୍ମାନୋ ଵିପାପ୍ମାନୋ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୧୦.

ଯୋଗକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ନିଷ୍ପାପ ହୁଅନ୍ତି।

ତତୋ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଜାଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ପୁନର୍ଯୋଗଂ ମୋକ୍ଷଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯମୂର୍ତ୍ତଯଃ ।। ୧୦.

ତାପରେ, ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ପୁଣି ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିରାକାରମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମହାଯୋଗବଲେନ ଵା । ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୁଲ୍କେଵ ଗଗନେ କ୍ଷୀଣଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭେଵ ଚ ।। ୧୦.

ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଉଲ୍କା ବା ମ୍ଲାନ ହେଉଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ଶେଷ ହୁଅନ୍ତି।

ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦେହଜାତାନି ମହାଯୋଗବଲେନ ଚ। ନିରାଖ୍ଯୋପାଖ୍ଯତାଂ ଯାନ୍ତି ସରିତଃ ସାଗରେ ଯଥା ।। ୧୦.

ଆକାର ଥିବା ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବଡ଼ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ନାମହୀନ ଓ ଅଜ୍ଞାତ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀ ଶାଗରେ ଲିନ ହୁଏ।

କ୍ରିଯଯା ଗୁରୁପୂଜାଭିର୍ଯେ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। ତାଭିରାପ୍ଯାଯଯନ୍ତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଯୋଗଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୧୦.

ଯେମାନେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପୁଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଯୋଗ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପ୍ରୀତାଃ ପୁନଃ ସୋମଂ ପିତରୋ ଯୋଗମାସ୍ଥିତାଃ। ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଯୋଗେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯେନ ଜୀଵତି ।। ୧୦.

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ସେମାନେ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ସୋମକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଟିକି ରହିଛି।

ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ଯୋଗିଭ୍ଯୋ ଯତ୍ନତଃ ସଦା। ପିତୄଣାଂ ହି ବଲଂ ଯୋଗୋ ଯୋଗାତ୍ସୋମଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୦.

ତେଣୁ ସଦା ଯତ୍ନ କରି ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। କାରଣ, ପିତୃମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଯୋଗ, ଏବଂ ଏହି ଯୋଗରୁ ସୋମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ସହସ୍ରଶସ୍ତୁ ଵିପ୍ରାନ୍ଵୈ ଭୋଜଯେଦ୍ଯାଵଦାଗତାନ୍ ୧୦.

ଯେତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ହଜାରେ ହଜାରେ ଖୁଆଇବା ଉଚିତ।

କଲ୍ପିତାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସ୍ନାତକାନାଂ ଶତେନ ଚ। ଯୋଗାଚାର୍ଯେଣ ଯଦ୍ଭୁକ୍ତଂ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।। ୧୦.

ଏକ ଯୋଗ ଗୁରୁ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ନିଅନ୍ତି, ହଜାର ଆମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି ଓ ଶତ ଦିକ୍ଷିତ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ଭୋଜନ ବଡ଼ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।

ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଵାନପ୍ରସ୍ଥଶତେନ ଚ। ବ୍ରହ୍ମଚାରିସହସ୍ରେଣ ଯୋଗୀ ହ୍ଯେକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ।। ୧୦.

ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ, ଶତ ବନବାସୀ ଓ ହଜାର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଯୋଗୀ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ନାସ୍ତିକୋ ଵା ଵିକର୍ମା ଵା ସଙ୍କୀର୍ଣସ୍ତସ୍କରୋଽପି ଵା। ନାନ୍ଯତ୍ର କାରଣଂ ଦାନଂ ଯୋଗେଷ୍ଵାହ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୧୦.

ଯେ ଅନାସ୍ତିକ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ଜାତିର, କିମ୍ବା ଚୋର ହେଉଥିବା—ଏହା ଛାଡ଼ି ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି କହିଛନ୍ତି।

ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ସୁଵୃଷ୍ଟେନେଵ କର୍ଷକାଃ। ପୁତ୍ରୋ ଵାପ୍ଯଥ ଵା ପୌତ୍ରୋ ଧ୍ଯାନିନଂ ଭୋଜଯିଷ୍ଯତି ।। ୧୦.

ଯେତେବେଳେ ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତି ଏକ ଧ୍ୟାନୀକୁ ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ପିତୃମାନେ ସେପରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଚାଷୀମାନେ ଭଲ ବର୍ଷାରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଅଲାଭେ ଧ୍ଯାନିଭିକ୍ଷୂଣାଂ ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୌ । ତଦଲାଭେପ୍ଯୁଦାସୀନଂ ଗୃହସ୍ଥମପି ଭୋଜଯେତ୍ ।। ୧୦.

ଯଦି ଧ୍ୟାନୀ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ, ତେବେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେଇପାରିବେ।

ଯସ୍ତିଷ୍ଠେଦେକପାଦେନ ଵାଯୁଭକ୍ଷଃ ଶତଂ ସମାଃ । ଧ୍ଯାନଯୋଗୀ ପରସ୍ତସ୍ମାଦିତି ବ୍ରହ୍ମାନୁଶାସନମ୍ ।। ୧୦.

ଯେ ଏକ ପାଉଁରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେବାକୁ ଥାଏ ଏବଂ ବାୟୁ ଖାଇ ରହେ, ସେଠାରୁ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗରେ ଥିବା ଲୋକ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ—ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ।

ସିଦ୍ଧା ହି ଵିପ୍ରରୂପେଣ ଚରନ୍ତି ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ତସ୍ମାଦତିଥିମାଯାନ୍ତମଭିଗଚ୍ଛେତ୍କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୧୦.

ସିଦ୍ଧମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରନ୍ତି। ତେଣୁ ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସିଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଗଲାଣି କରି ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।