ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେନୈଵ ଵଚସା ପୁତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ପୁତ୍ରାଃ ପିତୃତ୍ତ୍ଵମାଜଗ୍ମୁଃ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ପିତରଃ ପୁନଃ ।। ୧୦.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା, ପୁଅମାନେ ପୂର୍ବଜ ହେଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ପୁଅ ଭାବେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ତେ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାଃ ପିତୃତ୍ଵେ ତେଷୁ ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍ । ଏଵଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପିତୄନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପିତରସ୍ତଥା। ଵ୍ଯାଜହାର ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ପିଦୄନାତ୍ମଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୧୦.

ତେଣୁ ପୂର୍ବଜମାନେ ପୁଅ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବଜତ୍ୱ ସ୍ମରଣ ହୁଏ; ଏପରି ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଏବଂ ପୁଅମାନେକୁ ପୂର୍ବଜ ଭାବେ ସ୍ମରି, ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପୁନି କହିଲେ।

ଯୋ ହ୍ଯନିଷ୍ଟ୍ଵା ପିତୄଞ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ କ୍ରିଯାଂ କାଞିଚିତ୍କରିଷ୍ଯତି। ରାକ୍ଷସା ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ତସ୍ଯ ତତ୍ ।। ୧୦.

ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଇ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପୂଜିବା ବିନା କୌଣସି କ୍ରିୟା କରାଯିବ, ତାହାର ଫଳ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ପାଇବେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧୈରାପ୍ଯାଯିତାଶ୍ଚୈଵ ପିତରଃ ସୋମମଵ୍ଯଯମ୍। ଆପ୍ଯାଯ୍ଯମାନା ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଵର୍ଦ୍ଧଯିଷ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ ।। ୧୦.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ଉପଚାର ପାଇ ଅବିନାଶୀ ସୋମରସ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପୂରଣ କରିବ, ସେମାନେ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧୈରାପ୍ଯାଯିତଃ ସୋମୋ ଲୋକାନାପ୍ଯାଯଯିଷ୍ଯତି । କୃତ୍ସ୍ରଂ ସପର୍ଵତଵନଂ ଜଙ୍ଗମାଜଙ୍ଗମୈର୍ଵୃତମ୍ ।। ୧୦.

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ଉପଚାର ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ—ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ—ପୂଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ।

ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ପୁଷ୍ଟିକାମାଶ୍ଚ ଯେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ତେଭ୍ଯଃ ପୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ପିତରଃ ସଦା ।। ୧୦.

ଯେ ମାନବ ଉତ୍ତମ ପୂଷ୍ଟି ଆଶା କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ପିତୃଗଣ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ପୂଷ୍ଟି ଓ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ତ୍ରୀନ୍ ପିଣ୍ଡାନ୍ ନାମଗୋତ୍ରତଃ। ସର୍ଵତ୍ର ଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତେ ପିତରଃ ପ୍ରପିତାମହମ୍। ତେଷାମାପ୍ଯାଯଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେନ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୧୦.

ଯେଉଁ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଅନୁସାରେ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଠାରେ ଥିବା ପିତୃ ପ୍ରପିତାମହ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଏଵମାଜ୍ଞା କୃତା ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା। ତେନୈତତ୍ସର୍ଵଥା ସିଦ୍ଧଂ ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ତପଃ ।। ୧୦.

ଏହିପରି ଆଜ୍ଞା ପୂର୍ବରୁ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି କାରଣରୁ ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ସମସ୍ତ ଭଳି ଫଳିଥାଏ।

ତେ ତୁ ଜ୍ଞାନପ୍ରଦାତାରଃ ପିତରୋ ଵୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଇତ୍ଯେତେ ପିତରୋ ଦେଵା ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଃ ପୁନଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପିତରୋ ହ୍ଯେତେ ଦେଵାଶ୍ଚ ପିତରଶ୍ଚ ହ ।। ୧୦.

ପିତୃଗଣ ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହିପିତୃଗଣ ଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନେ ପୁନଃ ପିତୃ; ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତା।

ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତସ୍ଯ ଵିହିତାତ୍ମନଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ମୁନଯୋ ଭୂଯଃ ସୂତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଯଦୁତ୍ତରମ୍ ।। ୧୦.

ସୂତଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ପୁନଃ ସୂତଙ୍କୁ ପଛରେ ଆସିଥିବା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

କିଯନ୍ତୋ ଵୈ ପିତୃଗଣାଃ କସ୍ମିନ୍କାଲେ ଚ ତେ ଗଣାଃ । ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଦେଵପ୍ରଵରା ଦେଵାନାଂ ସୋମଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୧୦.

ପିତୃମାନେ କେତେ ଦଳରେ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁ ସମୟରେ ସେ ଦଳଗୁଡିକ ଅଛି, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତମ, ସେମାନେ କେଉଁପରି ସୋମକୁ ପୂଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି?

ଏତଦ୍ଵୋଽହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପିତୃସର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍। ଶଂଯୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଯତ୍ପୂର୍ଵଂ ପିତରଂ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ।। ୧୦.

ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଶଂୟୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

ବୃହସ୍ପତିମୁପାସୀନଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନାର୍ଥକୋଵିଦମ୍। ପୁତ୍ରଃ ଶଂଯୁରିମଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ ।। ୧୦.

ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଶଂୟୁ ପୁତ୍ର ବିନୟପୂର୍ବକ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

କ ଏତେ ପିତରୋ ନାମ କିଯନ୍ତଃ କେ ଚ ନାମତଃ। ସମୁଦ୍ଭୂତାଃ କଥଞ୍ଚୈତେ ପିତୃତ୍ଵଂ ସମୁପାଗତାଃ ।। ୧୦.

ଏହି ପିତୃମାନେ କେ, କେତେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନାମ କଣ? ସେମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କିପରି ପିତୃ ହେବାର ପଦ ଅଧିକାର କଲେ?

କସ୍ମାଚ୍ଚ ପିତରଂ ପୂର୍ଵଂ ଯଜ୍ଞେ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ। କ୍ରିଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵା ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧପୂର୍ଵା ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୧୦.

ପିତୃମାନେ କିପରି ସଦା ଯଜ୍ଞରେ ଆରମ୍ଭରୁ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୂର୍ବକ କିପରି ଚାଲିଥାଏ?

କସ୍ମୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି କିଞ୍ଚ ଦତ୍ତଂ ମହାଫଲମ୍। କେଷୁ ଵାପ୍ଯକ୍ଷଯଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚ ନଦୀଷୁ ଚ ।। ୧୦.

କେଉଁ ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନର ମହାଫଳ କଣ? କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ନଦୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ?

କେଷୁ ଵୈ ସର୍ଵମାପ୍ନୋତି ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। କଶ୍ଚ କାଲୋ ଭଵେଚ୍ଚ୍ରାଦ୍ଧେ ଵିଧିଃ କଶ୍ଚାନୁଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୦.

କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇପାରିବେ? ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ କେଉଁ ସମୟ ଉଚିତ, ଏବଂ କେଉଁ ବିଧି ଅନୁସରିତ ହୁଏ?

ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାତଥମ୍। ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଯତ୍ର ଚୋଦାହୃତଂ ମଯା ।। ୧୦.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ନିୟମିତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର, ଯେପରି ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି।

ବୃହସ୍ପତିରିଦଂ ସମ୍ଯଗେଵଂ ପୃଷ୍ଟୋ ମହାମତିଃ। ଵ୍ଯାଜହାରାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରଶ୍ନଵିଦାଂ ଵରଃ ।। ୧୦.

ବୃହସ୍ପତି, ମହାମତି ହୋଇ, ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ।

କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ତାତ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଵିନଯେନ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଗମ୍ଭୀରଂ ପ୍ରଶ୍ନମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୧୦.

ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ମୋତେ ଯେପରି ଆଦର ଓ ନିୟମରେ ତୁମେ ଗଭୀର ଓ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତାହାର ଉତ୍ତର ଦେବି।

ଦ୍ଯୌରନ୍ତରିକ୍ଷଂ ପୃଥିଵୀ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦିଶସ୍ତଥା। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ଚୈଵ ତଥାହୋରାତ୍ରମେଵ ଚ ।। ୧୦.

ଆକାଶ, ମଧ୍ୟାକାଶ, ପୃଥିବୀ, ତାରାମାନେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଦିନ ଓ ରାତି ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ।

ନ ବଭୂଵୁସ୍ତଦା ତାତ ତମୋଭୂତମିଦଂ ଜଗତ୍। ବ୍ରହ୍ମୈକୋ ଦୁଶ୍ଚରଂ ତତ୍ର ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ ।। ୧୦.

ସେ ସମୟରେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଥିଲା। ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଅଛିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

ଶଂଯୁସ୍ତମବ୍ରଵୀଦ୍ଭୂଯଃ ପିତରଂ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମମ୍। ସର୍ଵଦୈଵ ଵ୍ରତସ୍ନାତଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନଵିଦାଂଵରମ୍ ।। ୧୦.

ତାପରେ ଶମ୍ୟୁ ଆଉଥରେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ବ୍ରତ ଏବଂ ସ୍ନାନରେ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

କୀଦୃଶଂ ସର୍ଵଭୂତେ ଶସ୍ତପସ୍ତେପେ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଏଵମୁକ୍ତୋ ବୃହତ୍ତେଜା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ତମ୍ ।। ୧୦.

ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ? ଏଭଳି ପଚାରିବା ପରେ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ସର୍ଵେଷାଂ ତପସାଂ ଯୁକ୍ତିସ୍ତପୋଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍। ଧ୍ଯାଯଂସ୍ତଦା ତଦ୍ଭଗଵାଂସ୍ତେନ ଲୋକନଵାସୃଜତ୍ ।। ୧୦.

ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକତା ହେଉଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପଅନୁଷ୍ଠାନ; ସେ ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଇ, ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଭୂତଭଵ୍ଯାନି ଜ୍ଞାନାନି ଲୋକାନ୍ଵେଦାଂଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ଯୋଗମାଵିଶ୍ଯ ତତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ଯୋଗଚକ୍ଷୁଷା ।। ୧୦.

ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦ—ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଲୋକାଃ ସାନ୍ତାନିକା ନାମ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ। ତେ ଵୈରାଜା ଇତି ଖ୍ଯାତା ଦେଵାନାଂ ଦିଵି ଦେଵତାଃ ।। ୧୦.

ସାନ୍ତାନିକ ନାମକ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଥିବା ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିରାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ।

ଯୋଗେନ ତପସା ଯୁକ୍ତଃ ପୂର୍ଵମେଵ ତଦା ପ୍ରଭୁଃ। ଦେଵାନସୃଜତ ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗଂ ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସନାତନମ୍ ।। ୧୦.

ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରଭୁ ଯୋଗ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଏକତା ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଆଦିଦେଵା ଇତି ଖ୍ଯାତା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହୌଜସଃ। ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଃ ପୂଜ୍ଯା ଦେଵଦାନଵମାନଵୈଃ ।। ୧୦.

ସେମାନେ ଆଦିଦେବ ଭାବେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଥିବା ସତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।