ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ନିବୋଧଧ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମସମ୍ଭଵମ୍। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କପିଞ୍ଜଲ୍ଯାଂ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ସମପଦ୍ଯତ। କୁଶୀତିଯଃ ସମାଖ୍ଯାତ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୯.

ଏବେ ଆଉ ଶୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଘରେ, କପିଞ୍ଜଳ ଏବଂ ଘୃତାଚୀଙ୍କର ଯୋଗରେ କୁଶିତିୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ପୃଥୋଃ ସୁତାଯାଃ ସମ୍ଭୂତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯା ଭଵଦ୍ଵସୁଃ। ଉପମନ୍ଯୁଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯେମେ ଉପମନ୍ଯଵଃ ।। ୯.

ପୃଥୁଙ୍କ ଝିଅଠାରୁ ଜଣେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେହେଉଛନ୍ତି ଭବଦ୍ବସୁ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଉପମନ୍ୟୁ, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଉପମନ୍ୟୁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।

ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋଶ୍ଚୈଵ କୁଣ୍ଡିନୋ ଯେ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ଏକାର୍ଷେଯାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଵସିଷ୍ଠା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଏତେ ପକ୍ଷା ଵସିଷ୍ଠାନାଂ ସ୍ମୃତା ଏକାଦଶେଵ ତୁ ।। ୯.

ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁଣ୍ଡିନ ନାମକ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏକାର୍ଷେୟ ଓ ବସିଷ୍ଠ ନାମରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଏଗାରଟି ଶାଖା ମନେ ରଖାଯାଇଛି।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ମାନସା ହ୍ଯଷ୍ଟ ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଭ୍ରାତରଃ ସୁମହାଭାଗା ତେଷାଂ ଵଂଶାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୯.

ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଆଠ ମନସା ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାଇମାନେ, ତାଙ୍କର ବଂଶ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।

ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନ୍ଧାରଯନ୍ତୀମାନ୍ଦେଵର୍ଷିଗଣସଙ୍କୁଲାନ୍ । ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯେଵ ଗଭସ୍ତିଭିଃ ।। ୯.

ଏମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୃଷିମାନେ ଭରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତମାନେ ଶତେ ଏବଂ ସହସ୍ରେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଭରିଯାଇଛି।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଉତ୍ତରଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସୂତପୁତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୧୦.

ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଉ ପଚାରିଲେ।

କଥଂ ଦ୍ଵିତୀଯମୁତ୍ପନ୍ନା ଭଵାନୀ ପ୍ରାକ୍ସତୀ ତୁ ଯା। ଆସୀଦ୍ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ପୂର୍ଵମୁମା କଥମ ଜାଯତ ।। ୧୦.

ଭବାନୀ ଦ୍ୱିତୀୟଥର ଯିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ପୂର୍ବେ କିଏ ଥିଲେ? ସେ ପୂର୍ବେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଥିଲେ; ଉମା କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?

ମେନାଯାଂ ପିତୃକନ୍ଯାଯାଂ ଜନଯାମାସ ଶୈଲରୁଟ୍। କେଚୈତେ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଯେଷାଂ ମେନା ତୁ ମାନସୀ ।। ୧୦.

ମେନା, ଯିଏ ପିତୃମାନେଙ୍କ ଝିଅ, ତାଙ୍କୁ ଶୈଳରାଜା ସନ୍ତାନ ଦେଲେ; କିଏ ସେମାନେ ପିତୃ, ଯାହାଙ୍କର ମେନା ମନସା ଝିଅ?

ମୈନାକଶ୍ଚୈଵ ଦୌହିତ୍ରୋ ଦୌହିତ୍ରୀ ଚ ତଥା ହ୍ଯୁମା। ଏକପର୍ଣା ତଥା ଚୈଵ ତଥା ଯା ଚୈକପାଟଲା ।। ୧୦.

ମୈନାକ ହେଉଛନ୍ତି ଦୌହିତ୍ର, ଉମା ମଧ୍ୟ ଦୌହିତ୍ରୀ; ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ଏକପାଟଳା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଗଙ୍ଗା ଚୈଵ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵାସାଂ ପୂର୍ଵଜା ତଥା। ପୂର୍ଵମେଵ ମଯୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ମମ ସର୍ଵଶଃ ।। ୧୦.

ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣିଆ; ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଛି, ମୋ ଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣ।

ଅନେକେ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଵ୍କ ଚ ଵା ପୁନଃ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରନ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଚ ପରଂ ଵିଧିମ୍ ।। ୧୦.

ଅନେକ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ କେଷାଂ କଥଞ୍ଚ ପିତରସ୍ତୁ ତେ । ପିତରଃ କଥମୁତ୍ପନ୍ନାଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ କିମାତ୍ମକାଃ ।। ୧୦.

କାହାଙ୍କ ପୁଅ ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ କିପରି? ପିତୃମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ, କାହାଙ୍କ ପୁଅ, କେମିତି ସେମାନେ?

ସ୍ଵର୍ଗେ ତୁ ପିତରୋଽନ୍ଯେ ଯେ ଦେଵାନାମପି ଦେଵତାଃ। ଏଵଂ ଵୈ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପିତୄଣାଂ ସର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ଯଥାଵଦ୍ଦତ୍ତମସ୍ମାଭିଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରୀଣାତି ଵୈ ପିତୄନ୍ ।। ୧୦.

ସ୍ୱର୍ଗରେ କିଛି ପିତୃ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଅଟେ; ଏହିପରି ମୁଁ ପିତୃମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଯେପରି ଆମେ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ଯଦର୍ଥଂ ତେନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ର କିଂ କାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍। ସ୍ଵର୍ଗେ ହି କେ ତୁ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପିତରୋ ନରକେ ତୁ କେ ।। ୧୦.

ସେଠାରେ ସେମାନେ କାହିଁକି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କ'ଣ କାରଣ ମନେ ରଖାଯାଇଛି? କେଉଁ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁମାନେ ନରକରେ?

ଅଭିସନ୍ଧାଯ ପିତରଂ ପିତୁଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥା। ପିତୁଃ ପିତାମହଞ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଷୁ ପିଣ୍ଡେଷୁ ନାମତଃ ।। ୧୦.

ପିତା, ପିତାଙ୍କର ପିତା ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କୁ ମନେ ରଖି, ତିନୋଟି ପିଣ୍ଡ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦିଆଯାଏ।

କାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି କଥଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ପିତୄନ୍ । କଥଞ୍ଚ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ଦାତୁଂ ନରକସ୍ଥାଃ ଫଲଂ ପୁନଃ ।। ୧୦.

କେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା କିପରି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ? ଏବଂ ନରକରେ ଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ କିପରି ପୁନି ଫଳ ପାଇପାରିବେ?

କେ ଚେହ ପିତରୋ ନାମ କାନ୍ ଯଜାମୋ ଵଯଂ ପୁନଃ । ଦେଵା ଅପି ପୁତୄନ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଯଜନ୍ତୀତି ହି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୧୦.

ଏଠାରେ କେଉଁ ଜଣେ ପୂର୍ବଜ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଆମେ କେଉଁ ଜଣଙ୍କୁ ପୁନି ପୂଜିବା ଉଚିତ? ଆମେ ଶୁଣିଛୁଁ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ପୂଜନ୍ତି।

ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵୈ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ବହୁଶ୍ରୁତ। ସ୍ପଷ୍ଟାଭିଧାନମର୍ଥଂ ଵୈ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି ।। ୧୦.

ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଋଷୀଣାନ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତସ୍ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେ ଯଥାପ୍ରଶ୍ରଂ ଋଷୀଣାଂ ମାନସଂ ତତଃ ।। ୧୦.

ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଥିଲେ, ସେ ଋଷିମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାକୁ ଅନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

ଅତ୍ର ଵୋ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଜାଯନ୍ତେ ପିତରୋ ଦେଵସୂନଵଃ ।। ୧୦.

ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଶୁଣିଥିବା ଅନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଅତୀତାନାଗତେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ କନିଷ୍ଠାଃ କ୍ରମଶସ୍ତୁ ତେ। ଦେଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପୁରାତୀତାଃ ପିତରୋ ଯେଽନ୍ତରେଷୁ ଵୈ। ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଯେ ତୁ ତାନ୍ଵୈ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚଯାତ୍ ।। ୧୦.

ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଗଲେ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଆସିବାକୁ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ ଏବଂ ଛୋଟ ଅନୁସାରେ ଅଛନ୍ତି; ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ, ଏବଂ ଏବେ ଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ—ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।

ଶ୍ରାଦ୍ଧଞ୍ଚୈଷାଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଦେଵାନସୃଜନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ନାଯକ୍ଷନ୍ନିତି ଵୈ ପୁନଃ । ତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଦାତ୍ମାନମସୃଜଂସ୍ତେ ଫଲାର୍ଥିନଃ ।। ୧୦.

ଏହି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମାନବମାନେ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ତାହାକୁ ଛାଡି, ଫଳ ଆଶାରେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତେ ଶପ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣା ମୂଢା ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ଭଵିଷ୍ଯଥ। ନ ସ୍ମ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିଜାନନ୍ତି ତତୋ ଲୋକେ ହ୍ଯମୁହ୍ଯତ ।। ୧୦.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଲେ; ସେମାନେ କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଦୁନିଆ ଅସ୍ତିର ହେଲା।

ତେ ଭୂଯଃ ପ୍ରଣତାଃ ସର୍ଵେ ଯାଚନ୍ତି ସ୍ମ ପିତାମହମ୍। ଅନୁଗ୍ରହାଯ ଲୋକାନାଂ ପୁନସ୍ତାନବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।। ୧୦.

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ପୁନି ନମି, ପିତାମହଙ୍କୁ ଦୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ପ୍ରଭୁ ଦୁନିଆର ଉପକାର ପାଇଁ ପୁନି ସେମାନେକୁ କହିଲେ।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଚରଧ୍ଵଂ ଵୈ ଵ୍ଯଭିଚାରୋ ହି ଯଃ କୃତଃ । ପୁତ୍ରାନ୍ସ୍ଵାନ୍ପରିପୃଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ତତୋ ଜ୍ଞାନମଵାପ୍ସ୍ଯଥ ।। ୧୦.

ତମେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛ, ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କର; ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ପଚାର, ତାପରେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବ।

ତତସ୍ତେ ସ୍ଵାନ୍ସୁତାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଜିଘୃକ୍ଷଵଃ। ଅପୃଚ୍ଛନ୍ ସଂଯତାତ୍ମାନୋ ଵିଧିଵଚ୍ଚ ମିଥୋ ମିଥଃ ।। ୧୦.

ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ କରିବା ଆଶାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ସହ ନିୟମିତ ମନ ରଖି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପରସ୍ପର ପଚାରିଲେ।

ତେଭ୍ଯସ୍ତେ ନିଯତାତ୍ମାନଃ ପୁତ୍ରାଃ ଶଂସୁରନେକଧା। ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଧର୍ମଜ୍ଞା ଵାଙ୍ମନଃ କର୍ମ୍ମଜାନି ତୁ ।। ୧୦.

ପୁଅମାନେ ନିୟମିତ ମନ ରଖି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ସେମାନେ ବହୁ ଭାବରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର—ବାକ୍, ମନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା—ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ତେ ପୁତ୍ରାନବ୍ରୁଵନ୍ପ୍ରୀତା ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞା ଦିଵୌକସଃ। ଯୂଯଂ ଵୈ ପିତରୋଽସ୍ମାକଂ ଯେ ଵଯଂ ପ୍ରତିବୋଧିତାଃ। ଧର୍ମଜ୍ଞାନଞ୍ଚ କାମଶ୍ଚ କୋ ଵରୋ ଵଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ ।। ୧୦.

ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପୁନି ଜ୍ଞାନ ଫେରି ପାଇ, ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଆମ ପୂର୍ବଜ, କାରଣ ତୁମେ ଆମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଛ; ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାର କେଉଁ ଦାନ ତୁମକୁ ଦିଅଯିବ?'

ପୁନସ୍ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଯୂଯଂ ଵୈ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଯଦୁକ୍ତଂ ଯୁଷ୍ମାଭିସ୍ତତ୍ତଥା ନ ତଦନ୍ଯଥା ।। ୧୦.

ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେକୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ଏହିପରି ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।'