ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯ ଗୋତ୍ରାନ୍ଵଯେ ଜାତାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ପ୍ରଥିତା ଭୁଵି। ଶ୍ଯାମାଶ୍ଚ ମୁଦ୍ଗଲାଶ୍ଚୈଵ ବଲାରକଗଵିଷ୍ଠିରାଃ। ଏତେ ନୃଣାନ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ସ୍ମୃତାଃ ପକ୍ଷା ମହୌଜସାମ୍ ।। ୯.

ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଚାରିଜଣ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ: ଶ୍ୟାମ, ମୁଦ୍ଗଳ, ବଳାରକ ଓ ଗବିଷ୍ଠିର; ଏହି ଚାରିଜଣ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନବ ପକ୍ଷ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

କଶ୍ଯପାନ୍ନାରଦଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତୋଽରୁନ୍ଧତୀ ତଥା। ଜଜ୍ଞିରେ ଚ ତ୍ଵରୁନ୍ଧତ୍ଯାସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ ସତ୍ତମାଃ ।। ୯.

କଶ୍ୟପ, ନାରଦ, ପର୍ବତ ଓ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ, ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଶୁଣ।

ନାରଦସ୍ତୁ ଵସିଷ୍ଠାଯାରୁନ୍ଧତୀଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତା ମହାତେଜା ଵୃକ୍ଷଶାପାତ୍ତୁ ନାରଦଃ ।। ୯.

ନାରଦ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଓ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ନାରଦ, ବୃକ୍ଷର ଶାପରେ ଏପରି ହେଇଥିଲେ।

ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ତସ୍ମିନ୍ସଂଗ୍ରାମ ତାରକାମଯେ। ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ହତେ ଲୋକେ ଵ୍ଯଗ୍ରେ ଶକ୍ରେ ସୁରୈଃ ସହ। ଵସିଷ୍ଠସ୍ତପସା ଧୀମାନ୍ଧାରଯାମାସ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୯.

ପୂର୍ବେ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଜଗତରେ ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଇଥିଲା, ଶକ୍ର ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ; ବଶିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱାରେ ଧୀର ହୋଇ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ।

ଅତ୍ରୌଷଧଂ ମୂଲଫଲମୋଷଧୀଶ୍ଚ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯନ୍ । ତାସ୍ତେନ ଜୀଵଯାମାସ କାରୁଣ୍ଯାଦୋଷଧେନ ତୁ ।। ୯.

ସେ ଔଷଧ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ କରୁଣାରେ ଏହି ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ।

ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯାଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ଶକ୍ତିମୁତ୍ପାଦଯଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ। ସାଗରଞ୍ଜନଯଚ୍ଛକ୍ତେରଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀ ପରାଶରମ୍ ।। ୯.

ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଶକ୍ତି ସାଗରଞ୍ଜନୟାଙ୍କୁ ପରାଶରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।

କାଲୀ ପରାଶରାଜ୍ଜଜ୍ଞେ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ ପ୍ରଭୁମ୍। ଦ୍ଵୈପାଯନାଦରଣ୍ଯାଂ ଵୈ ଶୁକୋ ଜଜ୍ଞେ ଗୁଣାନ୍ଵିତଃ ।। ୯.

କାଳୀ ଓ ପରାଶରଙ୍କୁ ଠାରୁ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅରଣୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ଶୁକ ଗୁଣମୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଚ ପୀଵର୍ଯାଂ ଷଡିମେ ଶୁକସୂନଵଃ। ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ପ୍ରଭୁଃ ଶମ୍ଭୁଃ କୃଷ୍ଣୋ ଗୌରଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମଃ ।। ୯.

ପୀବରୀଙ୍କୁ ଶୁକଙ୍କ ଛଅ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଭୂରିଶ୍ରବା, ପ୍ରଭୁ, ଶମ୍ଭୁ, କୃଷ୍ଣ, ଗୌର ଏବଂ ଛଅଟିଏ ପୁଅ।

କନ୍ଯା କୀର୍ତିମତୀ ଚୈଵ ଯୋଗମାତା ଦୃଢଵ୍ରତା। ଜନନୀ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସତ୍ତ୍ଵଗୁହସ୍ଯ ଚ ।। ୯.

ତାଙ୍କର ଏକ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ନାଁ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ, ଯିଏ ଯୋଗର ମାଆ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କର ମାଆ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱଗୁହଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ।

ଶ୍ଵେତାଃ କୃଷ୍ଣାଶ୍ଚ ଗୌରାଶ୍ଚ ଶ୍ଯାମା ଧୂମ୍ରାଃ ସମୂଲିକାଃ। ଊଷ୍ମପା ଦାରକାଶ୍ଚୈଵ ନୀଲାଶ୍ଚୈଵ ପରାଶରାଃ। ପରାଶରାଣାମଷ୍ଟୌ ତେ ପକ୍ଷାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୯.

ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣ, ଗୌର, ଶ୍ୟାମ, ଧୂମ୍ର, ସମୂଳିକ, ଉଷ୍ମପ, ଦାରକ ଏବଂ ନୀଳ, ପରାଶର—ଏହି ଆଠଟି ପରାଶରଙ୍କ ଶାଖା ମହାନ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ନିବୋଧଧ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମସମ୍ଭଵମ୍। ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କପିଞ୍ଜଲ୍ଯାଂ ଘୃତାଚ୍ଯାଂ ସମପଦ୍ଯତ। କୁଶୀତିଯଃ ସମାଖ୍ଯାତ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୯.

ଏବେ ଆଉ ଶୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଘରେ, କପିଞ୍ଜଳ ଏବଂ ଘୃତାଚୀଙ୍କର ଯୋଗରେ କୁଶିତିୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ପୃଥୋଃ ସୁତାଯାଃ ସମ୍ଭୂତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯା ଭଵଦ୍ଵସୁଃ। ଉପମନ୍ଯୁଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯେମେ ଉପମନ୍ଯଵଃ ।। ୯.

ପୃଥୁଙ୍କ ଝିଅଠାରୁ ଜଣେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେହେଉଛନ୍ତି ଭବଦ୍ବସୁ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଉପମନ୍ୟୁ, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଉପମନ୍ୟୁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।

ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋଶ୍ଚୈଵ କୁଣ୍ଡିନୋ ଯେ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ଏକାର୍ଷେଯାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଵସିଷ୍ଠା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଏତେ ପକ୍ଷା ଵସିଷ୍ଠାନାଂ ସ୍ମୃତା ଏକାଦଶେଵ ତୁ ।। ୯.

ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁଣ୍ଡିନ ନାମକ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏକାର୍ଷେୟ ଓ ବସିଷ୍ଠ ନାମରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଏଗାରଟି ଶାଖା ମନେ ରଖାଯାଇଛି।

ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ମାନସା ହ୍ଯଷ୍ଟ ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଭ୍ରାତରଃ ସୁମହାଭାଗା ତେଷାଂ ଵଂଶାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୯.

ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଆଠ ମନସା ପୁଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାଇମାନେ, ତାଙ୍କର ବଂଶ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି।

ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନ୍ଧାରଯନ୍ତୀମାନ୍ଦେଵର୍ଷିଗଣସଙ୍କୁଲାନ୍ । ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତା ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯେଵ ଗଭସ୍ତିଭିଃ ।। ୯.

ଏମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୃଷିମାନେ ଭରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତମାନେ ଶତେ ଏବଂ ସହସ୍ରେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଭରିଯାଇଛି।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଉତ୍ତରଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସୂତପୁତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ।। ୧୦.

ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଉ ପଚାରିଲେ।

କଥଂ ଦ୍ଵିତୀଯମୁତ୍ପନ୍ନା ଭଵାନୀ ପ୍ରାକ୍ସତୀ ତୁ ଯା। ଆସୀଦ୍ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ପୂର୍ଵମୁମା କଥମ ଜାଯତ ।। ୧୦.

ଭବାନୀ ଦ୍ୱିତୀୟଥର ଯିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ପୂର୍ବେ କିଏ ଥିଲେ? ସେ ପୂର୍ବେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଥିଲେ; ଉମା କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?

ମେନାଯାଂ ପିତୃକନ୍ଯାଯାଂ ଜନଯାମାସ ଶୈଲରୁଟ୍। କେଚୈତେ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଯେଷାଂ ମେନା ତୁ ମାନସୀ ।। ୧୦.

ମେନା, ଯିଏ ପିତୃମାନେଙ୍କ ଝିଅ, ତାଙ୍କୁ ଶୈଳରାଜା ସନ୍ତାନ ଦେଲେ; କିଏ ସେମାନେ ପିତୃ, ଯାହାଙ୍କର ମେନା ମନସା ଝିଅ?

ମୈନାକଶ୍ଚୈଵ ଦୌହିତ୍ରୋ ଦୌହିତ୍ରୀ ଚ ତଥା ହ୍ଯୁମା। ଏକପର୍ଣା ତଥା ଚୈଵ ତଥା ଯା ଚୈକପାଟଲା ।। ୧୦.

ମୈନାକ ହେଉଛନ୍ତି ଦୌହିତ୍ର, ଉମା ମଧ୍ୟ ଦୌହିତ୍ରୀ; ଏକପର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ଏକପାଟଳା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଗଙ୍ଗା ଚୈଵ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵାସାଂ ପୂର୍ଵଜା ତଥା। ପୂର୍ଵମେଵ ମଯୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ମମ ସର୍ଵଶଃ ।। ୧୦.

ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣିଆ; ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଛି, ମୋ ଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣ।

ଅନେକେ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଵ୍କ ଚ ଵା ପୁନଃ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଦ୍ରନ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଚ ପରଂ ଵିଧିମ୍ ।। ୧୦.

ଅନେକ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ କେଷାଂ କଥଞ୍ଚ ପିତରସ୍ତୁ ତେ । ପିତରଃ କଥମୁତ୍ପନ୍ନାଃ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ କିମାତ୍ମକାଃ ।। ୧୦.

କାହାଙ୍କ ପୁଅ ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ କିପରି? ପିତୃମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ, କାହାଙ୍କ ପୁଅ, କେମିତି ସେମାନେ?

ସ୍ଵର୍ଗେ ତୁ ପିତରୋଽନ୍ଯେ ଯେ ଦେଵାନାମପି ଦେଵତାଃ। ଏଵଂ ଵୈ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପିତୄଣାଂ ସର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ଯଥାଵଦ୍ଦତ୍ତମସ୍ମାଭିଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରୀଣାତି ଵୈ ପିତୄନ୍ ।। ୧୦.

ସ୍ୱର୍ଗରେ କିଛି ପିତୃ ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଅଟେ; ଏହିପରି ମୁଁ ପିତୃମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଯେପରି ଆମେ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ଯଦର୍ଥଂ ତେନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ର କିଂ କାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍। ସ୍ଵର୍ଗେ ହି କେ ତୁ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପିତରୋ ନରକେ ତୁ କେ ।। ୧୦.

ସେଠାରେ ସେମାନେ କାହିଁକି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କ'ଣ କାରଣ ମନେ ରଖାଯାଇଛି? କେଉଁ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁମାନେ ନରକରେ?

ଅଭିସନ୍ଧାଯ ପିତରଂ ପିତୁଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥା। ପିତୁଃ ପିତାମହଞ୍ଚୈଵ ତ୍ରିଷୁ ପିଣ୍ଡେଷୁ ନାମତଃ ।। ୧୦.

ପିତା, ପିତାଙ୍କର ପିତା ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କୁ ମନେ ରଖି, ତିନୋଟି ପିଣ୍ଡ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦିଆଯାଏ।

କାନି ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି କଥଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ପିତୄନ୍ । କଥଞ୍ଚ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ଦାତୁଂ ନରକସ୍ଥାଃ ଫଲଂ ପୁନଃ ।। ୧୦.

କେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା କିପରି ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ? ଏବଂ ନରକରେ ଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ କିପରି ପୁନି ଫଳ ପାଇପାରିବେ?

କେ ଚେହ ପିତରୋ ନାମ କାନ୍ ଯଜାମୋ ଵଯଂ ପୁନଃ । ଦେଵା ଅପି ପୁତୄନ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଯଜନ୍ତୀତି ହି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୧୦.

ଏଠାରେ କେଉଁ ଜଣେ ପୂର୍ବଜ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଆମେ କେଉଁ ଜଣଙ୍କୁ ପୁନି ପୂଜିବା ଉଚିତ? ଆମେ ଶୁଣିଛୁଁ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ପୂଜନ୍ତି।

ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵୈ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ବହୁଶ୍ରୁତ। ସ୍ପଷ୍ଟାଭିଧାନମର୍ଥଂ ଵୈ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି ।। ୧୦.

ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଋଷୀଣାନ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତସ୍ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶିଵାନ୍। ଆଚଚକ୍ଷେ ଯଥାପ୍ରଶ୍ରଂ ଋଷୀଣାଂ ମାନସଂ ତତଃ ।। ୧୦.

ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଥିଲେ, ସେ ଋଷିମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାକୁ ଅନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।