ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଏଵଂଵିଧଂ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵରୂପଧରଂ ତଥା। ପିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର କୁବେରୋଽଯମିତି ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୯.

ଏପରି ରୂପର ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପୁଅକୁ ଦେଖି, ପିତା ସେଠାରେ କହିଲେ— 'ଏହି କୁବେର'।

କୁତ୍ସାଯାଂ କ୍ଵିତିଶବ୍ଦୋଽଯଂ ଶରୀରଂ ବେରମୁଚ୍ଯତେ । କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାନ୍ନାମ୍ନା ତେନ ଚ ସୋଽଙ୍କିତଃ ।। ୯.

'କୁତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଅପମାନ, 'ବେର' ଅର୍ଥ ଦେହ; ତାଙ୍କର ବିକୃତ ଦେହ ଥିବାରୁ, ସେ 'କୁବେର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ରଵସୋଽପତ୍ଯଂ ସାଦୃଶ୍ଯାଦ୍ଵିଶ୍ରଵା ଇଵ। ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୯.

ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଶ୍ରବାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ସଦୃଶ ଥିଲେ, ଏହି ନାମରେ ସେ ବୈଶ୍ରବଣ ଭାବରେ ଲୋକମାନେ ଜଣିବେ।

ଋଦ୍ଧ୍ଯାଂ କୁବେରୋଽଜନଯଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଂ ନଲକୂବରମ୍। ରାଵଣଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଞ୍ଚ କନ୍ଯାଂ ଶୂର୍ପଣଖାନ୍ତଥା। ଵିଭୀଷଣଂ ଚତୁର୍ଥାଂସ୍ତାନ୍କୈକସ୍ଯଜନଯେତ୍ସୁତାନ୍ ।। ୯.

କୁବେର ତାଙ୍କର ଧନ୍ୟତାରେ ନଳକୁବରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କୈକସୀ ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଝିଅ ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ରକ୍ତମୂର୍ଦ୍ଧଜଃ। ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ଵିଂଶତିବୁଜୋ ମହାକାଯୋ ମହା ବଲଃ ।। ୯.

ଦଶମୁଣ୍ଡିଆ, ଶଙ୍କୁ ଆକାରର କାନ, ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗ, ଲାଲ ଚୁଲ, ଚାରିଟି ପାଦ, କୁଡ଼ି ହାତ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି।

ଜାତ୍ଯାଞ୍ଜନନିଭୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଲୋହିତଗ୍ରୀଵ ଏଵ ଚ। ରାଜସେନୋ ଜଯଯୁକ୍ତୋ ରୂପେଣ ଚ ବଲେନ ଚ ।। ୯.

ଜନ୍ମରେ କାଳି କଜଳ ଭଳି, ଦାଁତ ଓ ଲାଲ ଗଳା, ରାଜଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ରୂପ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।

ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧିର୍ଦୃଢତନୂ ରାକ୍ଷସୈରେଵ ରାଵଣଃ । ନିସର୍ଗାଦ୍ଦାରୁଣଃ କ୍ରୂରୋ ରାଵଣାଦ୍ରାଵଣସ୍ତୁ ସଃ ।। ୯.

ସତ୍ୟବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୃଢ଼ ଦେହ ଥିବା ରାବଣ, ଜନ୍ମରେ ରାକ୍ଷସ, ସ୍ୱଭାବରେ ଦାରୁଣ ଓ କ୍ରୂର, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାବଣ' କୁହାଯାଏ।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ସ ରାଜା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି। ଚତୁର୍ଯୁଗାନି ରାଜାତ୍ର ତ୍ରଯୋଦଶ ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୯.

ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଥିଲେ; ରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ତିରିଶ ଚତୁର୍ଯୁଗ ରାଜ କଲେ।

ତାଃ ପଞ୍ଚକୋଟ୍ଯୋ ଵର୍ଷାଣାମାଖ୍ଯାତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜୈଃ। ନିଯୁତାନ୍ଯେକଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସଙ୍ଖ୍ଯାଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତା ।। ୯.

ପଞ୍ଚ କୋଟି ବର୍ଷ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି; ଏକଷଠି ନିୟୁତ ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ଷଷ୍ଟିଶତସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାନ୍ତୁ ସ ରାଵଣଃ । ଦେଵତାନାଂ ଋଷୀଣାଞ୍ଚ ଘୋରଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାଗରମ୍ ।। ୯.

ଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ରାବଣ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ରାତି ଦେଇଥିଲେ।

ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଚତୁର୍ଵିଂଶେ ରାଵଣସ୍ତପସଃ କ୍ଷଯାତ୍। ରାମଂ ଦାଶରଥିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଗଣଃ କ୍ଷଯମୀଯିଵାନ୍ ।। ୯.

ଚବିଶ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ତାପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ରାବଣ ଦାଶରଥୀ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

ମହୋଦଯଃ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ମହାପାଂଶୁଖରସ୍ତଥା। ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାଯାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ କନ୍ଯା କୁମ୍ଭୀନସୀ ତଥା ।। ୯.

ମହୋଦୟ, ପ୍ରହସ୍ତ ଓ ମହାପାଂଶୁଖର, ପୁଷ୍ପୋଟକଟାଙ୍କର ପୁଅମାନେ; ଏହି ପୁଷ୍ପୋଟକଟାଙ୍କର କନ୍ୟା କୁମ୍ଭୀନସୀ।

ତ୍ରିଶିରା ଦୂଷଣଶ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ। କନ୍ଯା ହ୍ଯସଲିକା ଚୈଵ ଵାକାଯାଃ ପ୍ରସଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୯.

ତ୍ରିଶିରା, ଦୂଷଣ ଓ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ; ଭଳି ଭାବରେ ଭାକାଙ୍କର କନ୍ୟା ଅସଲିକା, ଏମାନେ ଭାକାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ରାକ୍ଷସା ଦଶ। ଦାରୁଣାବିଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦାଃ ।। ୯.

ଏହି ଦଶ ରାକ୍ଷସ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଜା ଓ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି କଷ୍ଟକର।

ସର୍ଵେ ଲବ୍ଧଵରାଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ। ଯକ୍ଷାଣାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ ।। ୯.

ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ରହିଛନ୍ତି, ପୁଅ ଓ ପଉତି ମିଶିଥିବା; ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଯେତେ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯକ୍ଷମାନେ ଭିତରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଆଗସ୍ତ୍ଯଵୈଶ୍ଵାମିତ୍ରାଣାଂ କ୍ରୂରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମରକ୍ଷସାମ୍। ଵେଦାଧ୍ଯଯନଶୀଲାନାଂ ତପୋଵ୍ରତନିଷେଵିଣାମ୍ ।। ୯.

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର କ୍ରୂର ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପଠିବା ଓ ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଲିନ।

ତେଷାମୈଡଵିଡୋ ରାଜା ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ସଵ୍ଯପିଙ୍ଗଲଃ। ଇତରେ ଵୈ ଯଜ୍ଞମୁଖାସ୍ତେନ ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତ୍ରଯଃ ।। ୯.

ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଇଡ଼ବିଡ଼, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ସବ୍ୟପିଙ୍ଗଳ; ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞମୁଖ, ଏହିପରି ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।

ଯାତୁ ଧାନା ବ୍ରହ୍ମଧାନା ଵାର୍ତ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ଦିଵାଚରାଃ । ନିଶାଚରଗଣାସ୍ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରଃ କଵିଭିଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୯.

ଯାତୁଧାନ, ବ୍ରହ୍ମଧାନ, ବାର୍ତ୍ତା ଓ ଦିନରେ ଘୁଞ୍ଚିବାମାନେ; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀ ନିଶାଚରମାନେ ବୁଦ୍ଧିଜୀବିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ନୈଋତାଶ୍ଚୈଵ ଆଗତ୍ସ୍ଯାଃ କୌଶିକାସ୍ତଥା। ଇତ୍ଯେତାଃ ସପ୍ତ ତେଷାଂ ଵୈ ଜାତଯୋ ରାକ୍ଷସାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୯.

ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ନୈରୃତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ସନ୍ତାନ, କୌଶିକ; ଏହି ସାତ ଗୋଷ୍ଠୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ତେଷାଂ ରୂପଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଭାଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ଵୃତ୍ତାକ୍ଷାଃ ପିଙ୍ଗଲାଶ୍ଚୈଵ ମହାକାଯା ମହୋଦରାଃ ।। ୯.

ଏମାନେ କେମିତି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ: ଗୋଲା ଆଖି, ପିଙ୍ଗଳ ଚାଳ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ପେଟ।

ଅଷ୍ଟଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଶଙ୍କୁକର୍ଣା ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମାଣ ଏଵ ଚ। ଆକର୍ଣଦାରିତାସ୍ଯାଶ୍ଚ ମୁଞ୍ଜଧୂମୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵମୂର୍ଦ୍ଧଜାଃ ।। ୯.

ଏମାନେ ଅଠ ଦାନ୍ତ, ଶଂଖ ଆକାରର କାନ, ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା କେଶ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଟିଥିବା ମୁହଁ, ମୁଞ୍ଜ ଘାସ ଓ ଧୂଆଁ ପରି ଉଠିଥିବା ଚୁଲ।

ସ୍ଥୂଲଶୀର୍ଷାଃ ସିତାଭାଶ୍ଚ ହ୍ରସ୍ଵକାଶ୍ଚ ପ୍ରଵାହୁକାଃ। ତାମ୍ରାସ୍ଯା ଲମ୍ବଜିହ୍ଵୌଷ୍ଠା ଲମ୍ବଭୂସ୍ଥୂଲନାସିକାଃ ।। ୯.

ଏମାନେ ମୋଟା ମୁଣ୍ଡ, ଧଳା ଚାଳ, ଛୋଟ ଦେହ ଓ ଲମ୍ବା ହାତ; ତାମ୍ବା ମୁହଁ, ଲମ୍ବା ଜିହ୍ବା ଓ ଓଠ, ଲମ୍ବା ଗାଳ ଓ ମୋଟା ନାକ।

ନୀଲାଙ୍ଗା ଲୋହିତଗ୍ରୀଵା ଗମ୍ଭୀରାକ୍ଷା ଵିବୀଷଣାଃ । ମହାଘୋରସ୍ଵରାଶ୍ଚୈଵ ଵିକଟା ବଦ୍ଧପିଣ୍ଡିକାଃ ।। ୯.

ନୀଳ ଦେହ, ଲାଲ ଗଳା, ଗଭୀର ଆଖି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖା; ଏମାନେ ଅତି ଭୟାନକ ସ୍ୱର, ବିକଟ ଆକୃତି ଓ ଜଂଘା ଏକାଠି ହୋଇଥିବା।

ସ୍ଥୂଲାଶ୍ଚ ତୁଙ୍ଗନାସାଶ୍ଚ ଶିଲାସଂହନନା ଦୃଢାଃ। ଦାରୁଣାଭିଜନାଃ କ୍ରୂରାଃ ପ୍ରାଯଶଃ କ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମିଣଃ ।। ୯.

ମୋଟା ଦେହ, ଉଚ୍ଚ ନାକ, ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଜା, କ୍ରୂର, ଅଧିକାଂଶ ଦୁଃଖଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ।

ସକୁଣ୍ଡଲାଙ୍ଗଦାପୀଡା ମୁକୁଟୋଷ୍ଣୀଷଧାରିଣଃ। ଵିଚିତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରାଭରଣାଶ୍ଚିତ୍ରସ୍ରଗନୁଲେପନାଃ ।। ୯.

କୁଣ୍ଡଳ, ଆଙ୍ଗଦ, ମୁକୁଟ ଓ ଉଷ୍ଣୀଷ ପିନ୍ଧିଥିବା; ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ଆଭୂଷଣ, ରଙ୍ଗିନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା।

ଅନ୍ନାଦାଃ ପିଶିତାଦାଶ୍ଚ ପୁରୁଷାଦାଶ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ। ଇତ୍ଯେତଦ୍ରୂପସାଧର୍ମ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ବୁଧୈଃ ସ୍ମୃତମ୍। ନ ସମସ୍ତବଲଂ ବୁଦ୍ଧଂ ଯତୋ ମାଯାକୃତଂ ହି ତତ୍ ।। ୯.

ଏମାନେ ଭୋଜନ, ମାଂସ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଖାଇଥିବା ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ଏହି ରୂପ ଓ ସ୍ୱଭାବ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିଜୀବିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଜଣାଯାଇନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।

ପୁଲହସ୍ଯ ମୃଗାଃ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାଲାଶ୍ଚ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣଃ । ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଃ ସର୍ପାଶ୍ଚ ଭ୍ରମରା ହସ୍ତିନସ୍ତଥା ।। ୯.

ପୁଲହଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲି ପଶୁ ଓ ଦାନ୍ତିଆ ପ୍ରାଣୀ; ଭୂତ, ପିଶାଚ, ସାପ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ହାତୀ ମଧ୍ୟ।

ଵାନରାଃ କିନ୍ନରାଶ୍ଚୈଵ ଯମକିମ୍ପୁରୁଷାସ୍ତଥା। ଯେଽନ୍ଯେ ଚୈଵ ପରିକ୍ରାନ୍ତା ମାଯାକ୍ରୋଧଵଶାନୁଗାଃ ।। ୯.

ବାନର, କିନ୍ନର, ଯମ-କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ସମସ୍ତେ ମାୟା ଓ କ୍ରୋଧର ଅଧୀନ।

ଅନପତ୍ଯଃ କ୍ରତୁସ୍ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ମୃତୋ ଵୈଵସ୍ଵତେଽନ୍ତରେ। ନ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପୌତ୍ରୋ ଵା ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଵା ସ୍ଥିତଃ ।। ୯.

କ୍ରତୁ ଭାଇବସ୍ବତ ଅନ୍ତରାଳରେ ନିର୍ସନ୍ତାନ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପୁଅ କିମ୍ବା ପଉତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କମ୍ ଅଛି।