ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଲଃ ସୁମହାଯଶାଃ। ନିଧ୍ରୁଵାଃ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯା ରୈଭ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ କଶ୍ଯପାଃ ।। ୯.

ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଳ ମହାଯଶସ୍ବୀ, ନିଧ୍ରୁବ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ରୈଭ୍ୟ, ପରେ କଶ୍ୟପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵରପ୍ରଭୃତଯୋ ଦେଵା ଦେଵଲସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵିମାଃ। ଚତୁର୍ଯୁଗେ ତ୍ଵତିକ୍ରାନ୍ତେ ମନୋର୍ହ୍ଯେକାଦଶେ ପ୍ରଜାଃ। ଅଥାଵଶିଷ୍ଟେ ତସ୍ମିସ୍ତୁ ଦ୍ଵାପରେ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ।। ୯.

ବରା ଆଦି ଦେବମାନେ ଦେବଳଙ୍କ ସଂତାନ; ଚାରିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଏକାଦଶ ମନୁରେ ସଂତାନ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ସେମାନେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।

ମାନସସ୍ଯ ଚରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦମଃ କିଲ। ମାନସସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦସ୍ତୃଣବିନ୍ଦୁରିତି ଶ୍ରୁତଃ ।। ୯.

ମାନସ ଜୀବନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦମ ଥିଲେ; ମାନସଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ରାଜା ତୃତୀଯେ ସମ୍ବଭୂଵ ହ। ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ତ୍ଵିଡଵିଡା ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଭଵତ୍। ପୁଲସ୍ତ୍ଯାଯ ସ ରାଜର୍ଷିସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ।। ୯.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ତୃତୀୟ ଯୁଗରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ଝିଅ ତ୍ବିଡ଼ବିଡ଼ା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ସେ ରାଜା ଋଷି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ଋଷିରିଡଵିଡାଯାନ୍ତୁ ଵିଶ୍ରଵାଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରସ୍ତୁ ପୌଲସ୍ତ୍ଯକୁଲଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୯.

ତ୍ବିଡ଼ବିଡ଼ାଙ୍କର ପତି ହେଲେ ବିଶ୍ରବା; ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

ବୃହସ୍ପତେର୍ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତିର୍ଦେଵାଚାର୍ଯସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତିତଃ । କନ୍ଯାଂ ତସ୍ଯୋପଯେମେ ସ ନାମ୍ନା ଵୈ ଦେଵଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୯.

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେ ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ।

ପୁଷ୍ପୋତ୍କକଟାଞ୍ଚ ଵାକାଞ୍ଚ ସୁତେ ମାଲ୍ଯଵତଃ ସ୍ଥିତୌ। କୈକସୀଂ ମାଲିନଃ କନ୍ଯାଂ ତାସାନ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୯.

ମାଲ୍ୟବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପୁଷ୍ପୋତ୍କକଟା ଓ ବାକା ଥିଲେ; ମାଲିନଙ୍କର ଝିଅ କୈକସୀ। ଏବେ ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ତସ୍ଯ ସୁଷୁଵେ ଦେଵଵର୍ଣିନୀ। ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଯୁକ୍ତମାର୍ଷେଣୈଵ ଶ୍ରୁତେନ ଚ। ରାକ୍ଷସେନ ଚ ରୂପେଣ ଆସୁରେଣ ବଲେନ ଚ ।। ୯.

ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ, ଆର୍ଷ ନୀତି ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଓ ଆସୁର ଶକ୍ତି ଥିଲା।

ତ୍ରିପାଦଂ ସୁମହାକାଯଂ ସ୍ଥୂଲଶୀର୍ଷଂ ମହାତନୁମ୍। ଅଷ୍ଟଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ହରିଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣଂ ଵିଲୋହିତମ୍ ।। ୯.

ସେ ତିନିଟି ପାଦ, ବଡ଼ ଦେହ, ମୋଟ ମୁଣ୍ଡ, ଆଠଟି କ୍ଷୁଦ୍ର, ହଳଦିଆ ଦାଡ଼ି, ଶଙ୍କୁ ଆକାରର କାନ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେହ ଥିଲା।

ହ୍ରସ୍ଵ ବାହୁଂ ପ୍ରବାହୁଞ୍ଚ ପିଙ୍ଗଲଂ ସୁଵିଭୀଷଣମ୍। ଵୈଵର୍ତଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନଂ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ ଜ୍ଞାନସମ୍ପଦା ।। ୯.

ସେ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଓ ବଡ଼ ହାତ, ପିଙ୍ଗଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ରୂପ ବଦଳାଇବା ଜ୍ଞାନ, ଜାଗୃତ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ।

ଏଵଂଵିଧଂ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵରୂପଧରଂ ତଥା। ପିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର କୁବେରୋଽଯମିତି ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୯.

ଏପରି ରୂପର ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପୁଅକୁ ଦେଖି, ପିତା ସେଠାରେ କହିଲେ— 'ଏହି କୁବେର'।

କୁତ୍ସାଯାଂ କ୍ଵିତିଶବ୍ଦୋଽଯଂ ଶରୀରଂ ବେରମୁଚ୍ଯତେ । କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାନ୍ନାମ୍ନା ତେନ ଚ ସୋଽଙ୍କିତଃ ।। ୯.

'କୁତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଅପମାନ, 'ବେର' ଅର୍ଥ ଦେହ; ତାଙ୍କର ବିକୃତ ଦେହ ଥିବାରୁ, ସେ 'କୁବେର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ରଵସୋଽପତ୍ଯଂ ସାଦୃଶ୍ଯାଦ୍ଵିଶ୍ରଵା ଇଵ। ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୯.

ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଶ୍ରବାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ସଦୃଶ ଥିଲେ, ଏହି ନାମରେ ସେ ବୈଶ୍ରବଣ ଭାବରେ ଲୋକମାନେ ଜଣିବେ।

ଋଦ୍ଧ୍ଯାଂ କୁବେରୋଽଜନଯଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଂ ନଲକୂବରମ୍। ରାଵଣଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଞ୍ଚ କନ୍ଯାଂ ଶୂର୍ପଣଖାନ୍ତଥା। ଵିଭୀଷଣଂ ଚତୁର୍ଥାଂସ୍ତାନ୍କୈକସ୍ଯଜନଯେତ୍ସୁତାନ୍ ।। ୯.

କୁବେର ତାଙ୍କର ଧନ୍ୟତାରେ ନଳକୁବରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କୈକସୀ ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଝିଅ ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ରକ୍ତମୂର୍ଦ୍ଧଜଃ। ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ଵିଂଶତିବୁଜୋ ମହାକାଯୋ ମହା ବଲଃ ।। ୯.

ଦଶମୁଣ୍ଡିଆ, ଶଙ୍କୁ ଆକାରର କାନ, ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗ, ଲାଲ ଚୁଲ, ଚାରିଟି ପାଦ, କୁଡ଼ି ହାତ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି।

ଜାତ୍ଯାଞ୍ଜନନିଭୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଲୋହିତଗ୍ରୀଵ ଏଵ ଚ। ରାଜସେନୋ ଜଯଯୁକ୍ତୋ ରୂପେଣ ଚ ବଲେନ ଚ ।। ୯.

ଜନ୍ମରେ କାଳି କଜଳ ଭଳି, ଦାଁତ ଓ ଲାଲ ଗଳା, ରାଜଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ରୂପ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।

ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧିର୍ଦୃଢତନୂ ରାକ୍ଷସୈରେଵ ରାଵଣଃ । ନିସର୍ଗାଦ୍ଦାରୁଣଃ କ୍ରୂରୋ ରାଵଣାଦ୍ରାଵଣସ୍ତୁ ସଃ ।। ୯.

ସତ୍ୟବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୃଢ଼ ଦେହ ଥିବା ରାବଣ, ଜନ୍ମରେ ରାକ୍ଷସ, ସ୍ୱଭାବରେ ଦାରୁଣ ଓ କ୍ରୂର, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାବଣ' କୁହାଯାଏ।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ସ ରାଜା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି। ଚତୁର୍ଯୁଗାନି ରାଜାତ୍ର ତ୍ରଯୋଦଶ ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୯.

ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଥିଲେ; ରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ତିରିଶ ଚତୁର୍ଯୁଗ ରାଜ କଲେ।

ତାଃ ପଞ୍ଚକୋଟ୍ଯୋ ଵର୍ଷାଣାମାଖ୍ଯାତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜୈଃ। ନିଯୁତାନ୍ଯେକଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସଙ୍ଖ୍ଯାଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତା ।। ୯.

ପଞ୍ଚ କୋଟି ବର୍ଷ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି; ଏକଷଠି ନିୟୁତ ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ଷଷ୍ଟିଶତସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାନ୍ତୁ ସ ରାଵଣଃ । ଦେଵତାନାଂ ଋଷୀଣାଞ୍ଚ ଘୋରଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାଗରମ୍ ।। ୯.

ଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ରାବଣ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ରାତି ଦେଇଥିଲେ।

ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଚତୁର୍ଵିଂଶେ ରାଵଣସ୍ତପସଃ କ୍ଷଯାତ୍। ରାମଂ ଦାଶରଥିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଗଣଃ କ୍ଷଯମୀଯିଵାନ୍ ।। ୯.

ଚବିଶ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ତାପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ରାବଣ ଦାଶରଥୀ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

ମହୋଦଯଃ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ମହାପାଂଶୁଖରସ୍ତଥା। ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାଯାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ କନ୍ଯା କୁମ୍ଭୀନସୀ ତଥା ।। ୯.

ମହୋଦୟ, ପ୍ରହସ୍ତ ଓ ମହାପାଂଶୁଖର, ପୁଷ୍ପୋଟକଟାଙ୍କର ପୁଅମାନେ; ଏହି ପୁଷ୍ପୋଟକଟାଙ୍କର କନ୍ୟା କୁମ୍ଭୀନସୀ।

ତ୍ରିଶିରା ଦୂଷଣଶ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ। କନ୍ଯା ହ୍ଯସଲିକା ଚୈଵ ଵାକାଯାଃ ପ୍ରସଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୯.

ତ୍ରିଶିରା, ଦୂଷଣ ଓ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ; ଭଳି ଭାବରେ ଭାକାଙ୍କର କନ୍ୟା ଅସଲିକା, ଏମାନେ ଭାକାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଃ ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ରାକ୍ଷସା ଦଶ। ଦାରୁଣାବିଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦାଃ ।। ୯.

ଏହି ଦଶ ରାକ୍ଷସ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଜା ଓ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତି କଷ୍ଟକର।

ସର୍ଵେ ଲବ୍ଧଵରାଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ। ଯକ୍ଷାଣାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ ।। ୯.

ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ରହିଛନ୍ତି, ପୁଅ ଓ ପଉତି ମିଶିଥିବା; ପୌଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଯେତେ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯକ୍ଷମାନେ ଭିତରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଆଗସ୍ତ୍ଯଵୈଶ୍ଵାମିତ୍ରାଣାଂ କ୍ରୂରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମରକ୍ଷସାମ୍। ଵେଦାଧ୍ଯଯନଶୀଲାନାଂ ତପୋଵ୍ରତନିଷେଵିଣାମ୍ ।। ୯.

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର କ୍ରୂର ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପଠିବା ଓ ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଲିନ।

ତେଷାମୈଡଵିଡୋ ରାଜା ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ସଵ୍ଯପିଙ୍ଗଲଃ। ଇତରେ ଵୈ ଯଜ୍ଞମୁଖାସ୍ତେନ ରକ୍ଷୋଗଣାସ୍ତ୍ରଯଃ ।। ୯.

ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଇଡ଼ବିଡ଼, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ସବ୍ୟପିଙ୍ଗଳ; ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞମୁଖ, ଏହିପରି ତିନି ଗୋଷ୍ଠୀ ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।

ଯାତୁ ଧାନା ବ୍ରହ୍ମଧାନା ଵାର୍ତ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ଦିଵାଚରାଃ । ନିଶାଚରଗଣାସ୍ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରଃ କଵିଭିଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୯.

ଯାତୁଧାନ, ବ୍ରହ୍ମଧାନ, ବାର୍ତ୍ତା ଓ ଦିନରେ ଘୁଞ୍ଚିବାମାନେ; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀ ନିଶାଚରମାନେ ବୁଦ୍ଧିଜୀବିମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ପୌଲସ୍ତ୍ଯା ନୈଋତାଶ୍ଚୈଵ ଆଗତ୍ସ୍ଯାଃ କୌଶିକାସ୍ତଥା। ଇତ୍ଯେତାଃ ସପ୍ତ ତେଷାଂ ଵୈ ଜାତଯୋ ରାକ୍ଷସାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୯.

ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ନୈରୃତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ସନ୍ତାନ, କୌଶିକ; ଏହି ସାତ ଗୋଷ୍ଠୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।