ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମନୁଷ୍ଯାଣାମଧିପତିଂ ଚକ୍ରେ ଚୈଵ ସୁତଂ ମନୁମ୍। ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା । ଯଥାପ୍ରଦେଶମଦ୍ଯାପି ଧର୍ମେଣ ପରିପାଲ୍ଯତେ ।। ୯.

ମନୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କରିଲେ; ସେମାନେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମସ୍ତ ପଟ୍ଟନା ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଏଯାଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତେଽଭିଷେଚିତାଃ। ନୃପା ହ୍ଯେତେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ମନଵୋ ଯେ ଭଵନ୍ତି ଵୈ ।। ୯.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଅନ୍ତରାଳରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଯେମାନେ ମନୁ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଗତା ହ୍ଯେତେଷୁ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଏଵମନ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଅତୀତାନାଗତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ମୃତା ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରାଃ ।। ୯.

ଗତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ରାଜାମାନେ ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏପରି ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଭିଷେକ କରାଯାନ୍ତି; ଗତ ଓ ଆଗାମୀ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଶାସକମାନେ ମନ୍ବନ୍ତରେଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ମୃତି ରଖାଯାନ୍ତି।

ରାଜସୂଯେଽଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ପୃଥୁରେଭିର୍ନରୋତ୍ତମୈଃ। ଵେଦଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା କୃତୋ ରାଜା ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୯.

ପୃଥୁ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ବେଦ ଦେଖାଯାଇଥିବା ବିଧିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ।

ଏତାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ପ୍ରଜାସନ୍ତାନକାରଣାତ୍ । ପୁନରେଵ ମହାଭାଗଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ ।। ୯.

ପ୍ରଜା ସଂତାନ ଲାଗି ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ପୁନି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ହେଲେ।

କଶ୍ଯପୋ ଗୋତ୍ରକାମସ୍ତୁ ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ । ପୁତ୍ରୌ ଗୋତ୍ରକରୌ ମହ୍ଯଂ ଭଵେତାମିତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍ ।। ୯.

କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ର ଚାହିଁ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ; 'ମୋ ପାଇଁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ଯେମାନେ ଗୋତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବେ' ଭାବିଲେ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରଧ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶୌ ସୁତୌ ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୌ ମହୌଜସୌ ।। ୯.

ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଵତ୍ସାରଶ୍ଚାସିତଶ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୌ। ଵତ୍ସାରାନ୍ନିଧ୍ରୁଵୋ ଜଜ୍ଞେ ରୈଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ ମହାଯଶାଃ ।। ୯.

ବତ୍ସାର ଓ ଅସିତ, ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବତ୍ସାରରୁ ନିଧ୍ରୁବ ଓ ରୈଭ୍ୟରୁ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ରୈଭ୍ଯା ଵିଜ୍ଞେଯା ନିଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ନିବୋଧତ। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ସୁକନ୍ଯାଯାଂ ସୁମେଧାଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୯.

ରୈଭ୍ୟରୁ ରୈଭ୍ୟ ଗୋତ୍ର ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ନିଧ୍ରୁବରୁ ଶୁଣ: ଚ୍ୟବନ ଓ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୁମେଧା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ନିଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ତୁ ଯା ପତ୍ନୀ ମାତା ଵୈ କୁଣ୍ଡପାଯିନାମ୍। ଅସିତସ୍ଯୈକପର୍ଣାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୯.

ନିଧ୍ରୁବଙ୍କ ପତ୍ନୀ କୁଣ୍ଡପାୟିନମାନଙ୍କ ମାତା; ଅସିତ ଓ ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଲଃ ସୁମହାଯଶାଃ। ନିଧ୍ରୁଵାଃ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯା ରୈଭ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ କଶ୍ଯପାଃ ।। ୯.

ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଳ ମହାଯଶସ୍ବୀ, ନିଧ୍ରୁବ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ରୈଭ୍ୟ, ପରେ କଶ୍ୟପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵରପ୍ରଭୃତଯୋ ଦେଵା ଦେଵଲସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵିମାଃ। ଚତୁର୍ଯୁଗେ ତ୍ଵତିକ୍ରାନ୍ତେ ମନୋର୍ହ୍ଯେକାଦଶେ ପ୍ରଜାଃ। ଅଥାଵଶିଷ୍ଟେ ତସ୍ମିସ୍ତୁ ଦ୍ଵାପରେ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ।। ୯.

ବରା ଆଦି ଦେବମାନେ ଦେବଳଙ୍କ ସଂତାନ; ଚାରିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଏକାଦଶ ମନୁରେ ସଂତାନ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ସେମାନେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।

ମାନସସ୍ଯ ଚରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦମଃ କିଲ। ମାନସସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦସ୍ତୃଣବିନ୍ଦୁରିତି ଶ୍ରୁତଃ ।। ୯.

ମାନସ ଜୀବନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦମ ଥିଲେ; ମାନସଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ରାଜା ତୃତୀଯେ ସମ୍ବଭୂଵ ହ। ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ତ୍ଵିଡଵିଡା ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଭଵତ୍। ପୁଲସ୍ତ୍ଯାଯ ସ ରାଜର୍ଷିସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ।। ୯.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ତୃତୀୟ ଯୁଗରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ଝିଅ ତ୍ବିଡ଼ବିଡ଼ା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ସେ ରାଜା ଋଷି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ଋଷିରିଡଵିଡାଯାନ୍ତୁ ଵିଶ୍ରଵାଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରସ୍ତୁ ପୌଲସ୍ତ୍ଯକୁଲଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୯.

ତ୍ବିଡ଼ବିଡ଼ାଙ୍କର ପତି ହେଲେ ବିଶ୍ରବା; ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

ବୃହସ୍ପତେର୍ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତିର୍ଦେଵାଚାର୍ଯସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତିତଃ । କନ୍ଯାଂ ତସ୍ଯୋପଯେମେ ସ ନାମ୍ନା ଵୈ ଦେଵଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୯.

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେ ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ।

ପୁଷ୍ପୋତ୍କକଟାଞ୍ଚ ଵାକାଞ୍ଚ ସୁତେ ମାଲ୍ଯଵତଃ ସ୍ଥିତୌ। କୈକସୀଂ ମାଲିନଃ କନ୍ଯାଂ ତାସାନ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୯.

ମାଲ୍ୟବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପୁଷ୍ପୋତ୍କକଟା ଓ ବାକା ଥିଲେ; ମାଲିନଙ୍କର ଝିଅ କୈକସୀ। ଏବେ ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ତସ୍ଯ ସୁଷୁଵେ ଦେଵଵର୍ଣିନୀ। ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଯୁକ୍ତମାର୍ଷେଣୈଵ ଶ୍ରୁତେନ ଚ। ରାକ୍ଷସେନ ଚ ରୂପେଣ ଆସୁରେଣ ବଲେନ ଚ ।। ୯.

ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ, ଆର୍ଷ ନୀତି ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଓ ଆସୁର ଶକ୍ତି ଥିଲା।

ତ୍ରିପାଦଂ ସୁମହାକାଯଂ ସ୍ଥୂଲଶୀର୍ଷଂ ମହାତନୁମ୍। ଅଷ୍ଟଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ହରିଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣଂ ଵିଲୋହିତମ୍ ।। ୯.

ସେ ତିନିଟି ପାଦ, ବଡ଼ ଦେହ, ମୋଟ ମୁଣ୍ଡ, ଆଠଟି କ୍ଷୁଦ୍ର, ହଳଦିଆ ଦାଡ଼ି, ଶଙ୍କୁ ଆକାରର କାନ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେହ ଥିଲା।

ହ୍ରସ୍ଵ ବାହୁଂ ପ୍ରବାହୁଞ୍ଚ ପିଙ୍ଗଲଂ ସୁଵିଭୀଷଣମ୍। ଵୈଵର୍ତଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନଂ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ ଜ୍ଞାନସମ୍ପଦା ।। ୯.

ସେ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଓ ବଡ଼ ହାତ, ପିଙ୍ଗଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ, ରୂପ ବଦଳାଇବା ଜ୍ଞାନ, ଜାଗୃତ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ।

ଏଵଂଵିଧଂ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶ୍ଵରୂପଧରଂ ତଥା। ପିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର କୁବେରୋଽଯମିତି ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୯.

ଏପରି ରୂପର ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପୁଅକୁ ଦେଖି, ପିତା ସେଠାରେ କହିଲେ— 'ଏହି କୁବେର'।

କୁତ୍ସାଯାଂ କ୍ଵିତିଶବ୍ଦୋଽଯଂ ଶରୀରଂ ବେରମୁଚ୍ଯତେ । କୁବେରଃ କୁଶରୀରତ୍ଵାନ୍ନାମ୍ନା ତେନ ଚ ସୋଽଙ୍କିତଃ ।। ୯.

'କୁତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଅପମାନ, 'ବେର' ଅର୍ଥ ଦେହ; ତାଙ୍କର ବିକୃତ ଦେହ ଥିବାରୁ, ସେ 'କୁବେର' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ରଵସୋଽପତ୍ଯଂ ସାଦୃଶ୍ଯାଦ୍ଵିଶ୍ରଵା ଇଵ। ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ନାମ ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୯.

ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଶ୍ରବାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ସଦୃଶ ଥିଲେ, ଏହି ନାମରେ ସେ ବୈଶ୍ରବଣ ଭାବରେ ଲୋକମାନେ ଜଣିବେ।

ଋଦ୍ଧ୍ଯାଂ କୁବେରୋଽଜନଯଦ୍ଵିଶ୍ରୁତଂ ନଲକୂବରମ୍। ରାଵଣଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଞ୍ଚ କନ୍ଯାଂ ଶୂର୍ପଣଖାନ୍ତଥା। ଵିଭୀଷଣଂ ଚତୁର୍ଥାଂସ୍ତାନ୍କୈକସ୍ଯଜନଯେତ୍ସୁତାନ୍ ।। ୯.

କୁବେର ତାଙ୍କର ଧନ୍ୟତାରେ ନଳକୁବରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କୈକସୀ ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଝିଅ ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଶଙ୍କୁକର୍ଣୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ରକ୍ତମୂର୍ଦ୍ଧଜଃ। ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ଵିଂଶତିବୁଜୋ ମହାକାଯୋ ମହା ବଲଃ ।। ୯.

ଦଶମୁଣ୍ଡିଆ, ଶଙ୍କୁ ଆକାରର କାନ, ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗ, ଲାଲ ଚୁଲ, ଚାରିଟି ପାଦ, କୁଡ଼ି ହାତ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି।

ଜାତ୍ଯାଞ୍ଜନନିଭୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଲୋହିତଗ୍ରୀଵ ଏଵ ଚ। ରାଜସେନୋ ଜଯଯୁକ୍ତୋ ରୂପେଣ ଚ ବଲେନ ଚ ।। ୯.

ଜନ୍ମରେ କାଳି କଜଳ ଭଳି, ଦାଁତ ଓ ଲାଲ ଗଳା, ରାଜଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ରୂପ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।

ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧିର୍ଦୃଢତନୂ ରାକ୍ଷସୈରେଵ ରାଵଣଃ । ନିସର୍ଗାଦ୍ଦାରୁଣଃ କ୍ରୂରୋ ରାଵଣାଦ୍ରାଵଣସ୍ତୁ ସଃ ।। ୯.

ସତ୍ୟବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୃଢ଼ ଦେହ ଥିବା ରାବଣ, ଜନ୍ମରେ ରାକ୍ଷସ, ସ୍ୱଭାବରେ ଦାରୁଣ ଓ କ୍ରୂର, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାବଣ' କୁହାଯାଏ।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୁସ୍ତ୍ଵାସୀତ୍ସ ରାଜା ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି। ଚତୁର୍ଯୁଗାନି ରାଜାତ୍ର ତ୍ରଯୋଦଶ ସ ରାକ୍ଷସଃ ।। ୯.

ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଥିଲେ; ରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ତିରିଶ ଚତୁର୍ଯୁଗ ରାଜ କଲେ।

ତାଃ ପଞ୍ଚକୋଟ୍ଯୋ ଵର୍ଷାଣାମାଖ୍ଯାତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜୈଃ। ନିଯୁତାନ୍ଯେକଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସଙ୍ଖ୍ଯାଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତା ।। ୯.

ପଞ୍ଚ କୋଟି ବର୍ଷ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି; ଏକଷଠି ନିୟୁତ ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।