ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵୈଵସ୍ଵତଂ ପିତୄଣାଞ୍ଚ ଯମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ଗିରିଶଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ ।। ୯.

ପିତୃମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୈବସ୍ବତ ଯମକୁ ରାଜା କଲେ; ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶୂଳଧାରୀ ଗିରିଶକୁ ପତି କଲେ।

ଶୈଲାନାଂ ହିମଵନ୍ତଞ୍ଚ ନଦୀନାମଥ ସାଗରମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମଧିପତିଂ ଚକ୍ରେ ଚିତ୍ରରଥଂ ତଦା ।। ୯.

ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ହିମବନ୍ତ, ନଦୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସାଗରକୁ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପତି ଭାବେ ଚିତ୍ରରଥକୁ କଲେ।

ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମଶ୍ଵାନାଂ ରାଜାନଞ୍ଚାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ମୃଗାଣାମଥ ଶାର୍ଦୂଲଂ ଗୋଵୃଷଞ୍ଚ ଚତୁଷ୍ପଦାମ୍ ।। ୯.

ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ, ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାର୍ଦୂଳ, ଚତୁଷ୍ପଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃଷକୁ ରାଜା କଲେ।

ପକ୍ଷିଣାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଗରୁଡଂ ପତତାଂ ଵରମ୍। ଗନ୍ଧାନାଂ ମାତୁଲଞ୍ଚୈଵ ଭୂତାନାମଶରୀରିଣାମ୍ ।। ୯.

ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଗରୁଡ଼, ଗନ୍ଧମାନଙ୍କ ପତି ଭାବେ ମାତୁଳ, ଶରୀରହୀନ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

ଶବ୍ଦାକାଶବଲାନାଞ୍ଚ ଵାଯୁଂ ବଲଵତାଂ ଵରମ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ଶେଷଂ ନାଗାନାମଥ ଵାସୁକିମ୍ ।। ୯.

ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାୟୁକୁ, ସମସ୍ତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶେଷ, ନାଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାସୁକିକୁ ରାଜା କଲେ।

ସରୀସୃପାଣାଂ ସର୍ପାଣାଂ ନାଗାନାଞ୍ଚୈଵ ତକ୍ଷକମ୍। ସାଗରାଣାଂ ନଦୀନାଞ୍ଚ ମେଘାନାଂ ଵର୍ଷିତସ୍ଯ ଚ। ଆଦିତ୍ଯାନାମନ୍ଯତମଂ ପର୍ଜନ୍ଯମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍ ।। ୯.

ସରିସୃପ ମଧ୍ୟରେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ; ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ମେଘ ଓ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ; ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।

ସର୍ଵାପ୍ସରୋଗଣାନାଞ୍ଚ କାମଦେଵଂ ତଥୈଵ ଚ। ଋତୂନାମଥ ମାସାନାମାର୍ତ୍ତଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୯.

ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ କାମଦେବଙ୍କୁ; ଋତୁ, ମାସ ଓ ଆର୍ତ୍ତବ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।

ପକ୍ଷାଣାଞ୍ଚ ଵିପକ୍ଷାଣାଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାନାଞ୍ଚ ପର୍ଵଣାମ୍। କଲାକାଷ୍ଠାପ୍ରମାଣାନାଂ ଗତେ ରଯନଯୋସ୍ତଥା। ଗଣିତସ୍ଯାଥ ଯୋଗସ୍ଯ ଚକ୍ରେ ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୯.

ପକ୍ଷ ଓ ବିପକ୍ଷ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ପର୍ବ, କଳା, କଷ୍ଠା, ରେଖା, ଗଣନା ଓ ଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବତ୍ସରକୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ କଲେ।

ପ୍ରଜାପତିର୍ଵୈ ରଜସଃ ପୂର୍ଵସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ପୁତ୍ରଂ ନାମ୍ନା ସୁଧାମାନଂ ରାଜାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ପ୍ରଜାପତି ରଜସର ପୂର୍ବ ଦିଶାରେ ନାମରେ ସୁଧାମା ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ଦିଶି ତଥା ରଜସଃ ପୁତ୍ରମଚ୍ଯୁତମ୍। କେତୁମନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଜାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାରେ ମଧ୍ୟ, ରଜସର ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା କେତୁମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ମନୁଷ୍ଯାଣାମଧିପତିଂ ଚକ୍ରେ ଚୈଵ ସୁତଂ ମନୁମ୍। ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା । ଯଥାପ୍ରଦେଶମଦ୍ଯାପି ଧର୍ମେଣ ପରିପାଲ୍ଯତେ ।। ୯.

ମନୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କରିଲେ; ସେମାନେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମସ୍ତ ପଟ୍ଟନା ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଏଯାଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତେଽଭିଷେଚିତାଃ। ନୃପା ହ୍ଯେତେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ମନଵୋ ଯେ ଭଵନ୍ତି ଵୈ ।। ୯.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଅନ୍ତରାଳରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଯେମାନେ ମନୁ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଗତା ହ୍ଯେତେଷୁ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଏଵମନ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଅତୀତାନାଗତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ମୃତା ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରାଃ ।। ୯.

ଗତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ରାଜାମାନେ ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏପରି ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଭିଷେକ କରାଯାନ୍ତି; ଗତ ଓ ଆଗାମୀ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଶାସକମାନେ ମନ୍ବନ୍ତରେଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ମୃତି ରଖାଯାନ୍ତି।

ରାଜସୂଯେଽଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ପୃଥୁରେଭିର୍ନରୋତ୍ତମୈଃ। ଵେଦଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା କୃତୋ ରାଜା ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୯.

ପୃଥୁ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ବେଦ ଦେଖାଯାଇଥିବା ବିଧିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ।

ଏତାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ପ୍ରଜାସନ୍ତାନକାରଣାତ୍ । ପୁନରେଵ ମହାଭାଗଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ ।। ୯.

ପ୍ରଜା ସଂତାନ ଲାଗି ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ପୁନି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ହେଲେ।

କଶ୍ଯପୋ ଗୋତ୍ରକାମସ୍ତୁ ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ । ପୁତ୍ରୌ ଗୋତ୍ରକରୌ ମହ୍ଯଂ ଭଵେତାମିତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍ ।। ୯.

କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ର ଚାହିଁ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ; 'ମୋ ପାଇଁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ଯେମାନେ ଗୋତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବେ' ଭାବିଲେ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରଧ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶୌ ସୁତୌ ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୌ ମହୌଜସୌ ।। ୯.

ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଵତ୍ସାରଶ୍ଚାସିତଶ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୌ। ଵତ୍ସାରାନ୍ନିଧ୍ରୁଵୋ ଜଜ୍ଞେ ରୈଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ ମହାଯଶାଃ ।। ୯.

ବତ୍ସାର ଓ ଅସିତ, ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବତ୍ସାରରୁ ନିଧ୍ରୁବ ଓ ରୈଭ୍ୟରୁ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ରୈଭ୍ଯା ଵିଜ୍ଞେଯା ନିଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ନିବୋଧତ। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ସୁକନ୍ଯାଯାଂ ସୁମେଧାଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୯.

ରୈଭ୍ୟରୁ ରୈଭ୍ୟ ଗୋତ୍ର ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ନିଧ୍ରୁବରୁ ଶୁଣ: ଚ୍ୟବନ ଓ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୁମେଧା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ନିଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ତୁ ଯା ପତ୍ନୀ ମାତା ଵୈ କୁଣ୍ଡପାଯିନାମ୍। ଅସିତସ୍ଯୈକପର୍ଣାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୯.

ନିଧ୍ରୁବଙ୍କ ପତ୍ନୀ କୁଣ୍ଡପାୟିନମାନଙ୍କ ମାତା; ଅସିତ ଓ ଏକପର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଲଃ ସୁମହାଯଶାଃ। ନିଧ୍ରୁଵାଃ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯା ରୈଭ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ କଶ୍ଯପାଃ ।। ୯.

ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଳ ମହାଯଶସ୍ବୀ, ନିଧ୍ରୁବ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ, ରୈଭ୍ୟ, ପରେ କଶ୍ୟପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵରପ୍ରଭୃତଯୋ ଦେଵା ଦେଵଲସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵିମାଃ। ଚତୁର୍ଯୁଗେ ତ୍ଵତିକ୍ରାନ୍ତେ ମନୋର୍ହ୍ଯେକାଦଶେ ପ୍ରଜାଃ। ଅଥାଵଶିଷ୍ଟେ ତସ୍ମିସ୍ତୁ ଦ୍ଵାପରେ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ।। ୯.

ବରା ଆଦି ଦେବମାନେ ଦେବଳଙ୍କ ସଂତାନ; ଚାରିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଏକାଦଶ ମନୁରେ ସଂତାନ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ସେମାନେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।

ମାନସସ୍ଯ ଚରିଷ୍ଯନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦମଃ କିଲ। ମାନସସ୍ତସ୍ଯ ଦାଯାଦସ୍ତୃଣବିନ୍ଦୁରିତି ଶ୍ରୁତଃ ।। ୯.

ମାନସ ଜୀବନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦମ ଥିଲେ; ମାନସଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ତୃଣବିନ୍ଦୁ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ରାଜା ତୃତୀଯେ ସମ୍ବଭୂଵ ହ। ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ତ୍ଵିଡଵିଡା ରୂପେଣାପ୍ରତିମାଭଵତ୍। ପୁଲସ୍ତ୍ଯାଯ ସ ରାଜର୍ଷିସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ।। ୯.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ତୃତୀୟ ଯୁଗରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ଝିଅ ତ୍ବିଡ଼ବିଡ଼ା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ସେ ରାଜା ଋଷି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।

ଋଷିରିଡଵିଡାଯାନ୍ତୁ ଵିଶ୍ରଵାଃ ସମପଦ୍ଯତ। ତସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରସ୍ତୁ ପୌଲସ୍ତ୍ଯକୁଲଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୯.

ତ୍ବିଡ଼ବିଡ଼ାଙ୍କର ପତି ହେଲେ ବିଶ୍ରବା; ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

ବୃହସ୍ପତେର୍ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତିର୍ଦେଵାଚାର୍ଯସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତିତଃ । କନ୍ଯାଂ ତସ୍ଯୋପଯେମେ ସ ନାମ୍ନା ଵୈ ଦେଵଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୯.

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେ ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ।

ପୁଷ୍ପୋତ୍କକଟାଞ୍ଚ ଵାକାଞ୍ଚ ସୁତେ ମାଲ୍ଯଵତଃ ସ୍ଥିତୌ। କୈକସୀଂ ମାଲିନଃ କନ୍ଯାଂ ତାସାନ୍ତୁ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ।। ୯.

ମାଲ୍ୟବତଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପୁଷ୍ପୋତ୍କକଟା ଓ ବାକା ଥିଲେ; ମାଲିନଙ୍କର ଝିଅ କୈକସୀ। ଏବେ ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ତସ୍ଯ ସୁଷୁଵେ ଦେଵଵର୍ଣିନୀ। ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଯୁକ୍ତମାର୍ଷେଣୈଵ ଶ୍ରୁତେନ ଚ। ରାକ୍ଷସେନ ଚ ରୂପେଣ ଆସୁରେଣ ବଲେନ ଚ ।। ୯.

ଦେବବର୍ଣ୍ଣିନୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ, ଆର୍ଷ ନୀତି ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଓ ଆସୁର ଶକ୍ତି ଥିଲା।

ତ୍ରିପାଦଂ ସୁମହାକାଯଂ ସ୍ଥୂଲଶୀର୍ଷଂ ମହାତନୁମ୍। ଅଷ୍ଟଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ହରିଚ୍ଛ୍ମଶ୍ରୁଂ ଶଙ୍କୁକର୍ଣଂ ଵିଲୋହିତମ୍ ।। ୯.

ସେ ତିନିଟି ପାଦ, ବଡ଼ ଦେହ, ମୋଟ ମୁଣ୍ଡ, ଆଠଟି କ୍ଷୁଦ୍ର, ହଳଦିଆ ଦାଡ଼ି, ଶଙ୍କୁ ଆକାରର କାନ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଦେହ ଥିଲା।