ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵ୍ଯାଲାନାଂ ଶିଖିନାଞ୍ଚୈଵ ଓଷଧୀନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। କୃମିକୀଟପତଙ୍ଗାନାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ଜଲଜାଶ୍ଚ ଯେ। ପଶୂନାଂ ବ୍ରାହ୍ଣାନାଞ୍ଚ ଶ୍ରୀମତାଂ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୮.

ବନ୍ୟପଶୁ, ପାଉଁଖା, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ, କୀଟ, ପୋକା, ଛୋଟ ଜୀବ, ଜଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣର ଲୋକମାନଙ୍କର ବଂଶ।

ଆଯୁଷ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଧନ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହିତସୁଖାଵହଃ। ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ସତତଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଶ୍ଚୈଵାନୁସୂଯତା ॥ ୮.

ଏହା ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ, ଧନ୍ୟତା ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ, ଉପକାର ଓ ସୁଖ ଆଣିଥାଏ; ଏହାକୁ ସଦା ଶୁଣିବା ଓ ଇର୍ଷାବିନା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଇମନ୍ତୁ ଵଂଶଂ ନିଯମେନ ଯଃ ପଠେନ୍ମହାତ୍ମନାଂ ବ୍ରାହ୍ଣଵୈଦ୍ଯସଂସଦି । ଅପତ୍ଯଲାଭଂ ହି ଲବେତ୍ସୁପୁଷ୍କଲଂ ଶ୍ରିଯଂ ଧନଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ଶୋଭନାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୮.

ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଏକସାଥି ହୋଇଥିବା ସଭାରେ, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ବଂଶକୁ ନିୟମିତ ପଠିଥାଏ, ସେ ଅଧିକ ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଶ୍ରୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭଲ ଗତି ପାଇଥାଏ।

ଏଵଂ ପ୍ରଜାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ କଶ୍ଯପେ ନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ସ୍ଥାଵରାସୁ ଚରାସୁ ଚ ।। ୯.

ଏଭଳି, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା — ଚଳ ଓ ଅଚଳ — ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।

ଅଭିଷିଚ୍ଯାଧିପତ୍ଯେଷୁ ତେଷାଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତତଃ କ୍ରମେଣ ରାଜ୍ଯାନି ଵ୍ଯାଦେଷ୍ଟୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୯.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ପ୍ରଜାପତି ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ରାଜ୍ୟ ବାଣ୍ଟିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵୀରୁଧାଞ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଗ୍ରହୈଃ ସହ। ଯଜ୍ଞାନାଂ ତପସାଞ୍ଚୈଵ ସୋମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ ।। ୯.

ଦ୍ୱିଜାତି, ଉଦ୍ଭିଦ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୋମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ବୃହସ୍ପତିଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଦଦାଵଙ୍ଗିରସାଂ ପତିମ୍। ଭୃଗୂଣାମଧିପଞ୍ଚୈଵ କାଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଦେଲେ; ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ଉପରେ କାବ୍ୟକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ପୁନର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵସୂନାମଥ ପାଵକମ୍ । ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ଦକ୍ଷଞ୍ଚ ମରୁତାମଥ ଵାସଵମ୍ ।। ୯.

ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବସୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ପାବକ, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦକ୍ଷ, ମରୁତମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାସବକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଦୈତ୍ଯାନାମଥ ରାଜାନଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ଦିତିନନ୍ଦନମ୍। ନାରାଯଣଂ ତୁ ସାଧ୍ଯାନାଂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୯.

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଦିତିପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନାରାୟଣ, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ରୁଦ୍ରକୁ ରାଜା କଲେ।

ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଞ୍ଚ ରାଜାନଂ ଦାନଵାନାମଥାଦିଶତ୍। ଅପାଂ ତୁ ଵରୁଣଂ ରାଜ୍ଯେ ରାଜ୍ଞାଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ପତିମ୍। ଯକ୍ଷାଣାଂ ରାକ୍ଷସାନାଞ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଧନସ୍ଯ ଚ ।। ୯.

ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିକୁ, ଜଳମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ବରୁଣ, ରାଜା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଓ ଧନର ଉପରେ ବୈଶ୍ରବଣକୁ ପତି କଲେ।

ଵୈଵସ୍ଵତଂ ପିତୄଣାଞ୍ଚ ଯମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ଗିରିଶଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ ।। ୯.

ପିତୃମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୈବସ୍ବତ ଯମକୁ ରାଜା କଲେ; ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶୂଳଧାରୀ ଗିରିଶକୁ ପତି କଲେ।

ଶୈଲାନାଂ ହିମଵନ୍ତଞ୍ଚ ନଦୀନାମଥ ସାଗରମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମଧିପତିଂ ଚକ୍ରେ ଚିତ୍ରରଥଂ ତଦା ।। ୯.

ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ହିମବନ୍ତ, ନଦୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସାଗରକୁ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପତି ଭାବେ ଚିତ୍ରରଥକୁ କଲେ।

ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମଶ୍ଵାନାଂ ରାଜାନଞ୍ଚାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ମୃଗାଣାମଥ ଶାର୍ଦୂଲଂ ଗୋଵୃଷଞ୍ଚ ଚତୁଷ୍ପଦାମ୍ ।। ୯.

ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ, ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାର୍ଦୂଳ, ଚତୁଷ୍ପଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃଷକୁ ରାଜା କଲେ।

ପକ୍ଷିଣାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଗରୁଡଂ ପତତାଂ ଵରମ୍। ଗନ୍ଧାନାଂ ମାତୁଲଞ୍ଚୈଵ ଭୂତାନାମଶରୀରିଣାମ୍ ।। ୯.

ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଗରୁଡ଼, ଗନ୍ଧମାନଙ୍କ ପତି ଭାବେ ମାତୁଳ, ଶରୀରହୀନ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

ଶବ୍ଦାକାଶବଲାନାଞ୍ଚ ଵାଯୁଂ ବଲଵତାଂ ଵରମ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ଶେଷଂ ନାଗାନାମଥ ଵାସୁକିମ୍ ।। ୯.

ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାୟୁକୁ, ସମସ୍ତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶେଷ, ନାଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାସୁକିକୁ ରାଜା କଲେ।

ସରୀସୃପାଣାଂ ସର୍ପାଣାଂ ନାଗାନାଞ୍ଚୈଵ ତକ୍ଷକମ୍। ସାଗରାଣାଂ ନଦୀନାଞ୍ଚ ମେଘାନାଂ ଵର୍ଷିତସ୍ଯ ଚ। ଆଦିତ୍ଯାନାମନ୍ଯତମଂ ପର୍ଜନ୍ଯମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍ ।। ୯.

ସରିସୃପ ମଧ୍ୟରେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ; ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ମେଘ ଓ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ; ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।

ସର୍ଵାପ୍ସରୋଗଣାନାଞ୍ଚ କାମଦେଵଂ ତଥୈଵ ଚ। ଋତୂନାମଥ ମାସାନାମାର୍ତ୍ତଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୯.

ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ କାମଦେବଙ୍କୁ; ଋତୁ, ମାସ ଓ ଆର୍ତ୍ତବ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।

ପକ୍ଷାଣାଞ୍ଚ ଵିପକ୍ଷାଣାଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାନାଞ୍ଚ ପର୍ଵଣାମ୍। କଲାକାଷ୍ଠାପ୍ରମାଣାନାଂ ଗତେ ରଯନଯୋସ୍ତଥା। ଗଣିତସ୍ଯାଥ ଯୋଗସ୍ଯ ଚକ୍ରେ ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୯.

ପକ୍ଷ ଓ ବିପକ୍ଷ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ପର୍ବ, କଳା, କଷ୍ଠା, ରେଖା, ଗଣନା ଓ ଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବତ୍ସରକୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ କଲେ।

ପ୍ରଜାପତିର୍ଵୈ ରଜସଃ ପୂର୍ଵସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ପୁତ୍ରଂ ନାମ୍ନା ସୁଧାମାନଂ ରାଜାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ପ୍ରଜାପତି ରଜସର ପୂର୍ବ ଦିଶାରେ ନାମରେ ସୁଧାମା ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ଦିଶି ତଥା ରଜସଃ ପୁତ୍ରମଚ୍ଯୁତମ୍। କେତୁମନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ରାଜାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଶାରେ ମଧ୍ୟ, ରଜସର ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା କେତୁମନ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ମନୁଷ୍ଯାଣାମଧିପତିଂ ଚକ୍ରେ ଚୈଵ ସୁତଂ ମନୁମ୍। ତୈରିଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ସପତ୍ତନା । ଯଥାପ୍ରଦେଶମଦ୍ଯାପି ଧର୍ମେଣ ପରିପାଲ୍ଯତେ ।। ୯.

ମନୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କରିଲେ; ସେମାନେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମସ୍ତ ପଟ୍ଟନା ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଏଯାଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ତେଽଭିଷେଚିତାଃ। ନୃପା ହ୍ଯେତେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ମନଵୋ ଯେ ଭଵନ୍ତି ଵୈ ।। ୯.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଅନ୍ତରାଳରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଯେମାନେ ମନୁ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଗତା ହ୍ଯେତେଷୁ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଏଵମନ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୁନଃ। ଅତୀତାନାଗତାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ମୃତା ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରାଃ ।। ୯.

ଗତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ରାଜାମାନେ ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏପରି ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଭିଷେକ କରାଯାନ୍ତି; ଗତ ଓ ଆଗାମୀ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଶାସକମାନେ ମନ୍ବନ୍ତରେଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ମୃତି ରଖାଯାନ୍ତି।

ରାଜସୂଯେଽଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ପୃଥୁରେଭିର୍ନରୋତ୍ତମୈଃ। ଵେଦଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା କୃତୋ ରାଜା ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୯.

ପୃଥୁ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ବେଦ ଦେଖାଯାଇଥିବା ବିଧିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ।

ଏତାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତୁ ପ୍ରଜାସନ୍ତାନକାରଣାତ୍ । ପୁନରେଵ ମହାଭାଗଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତିରୀଶ୍ଵରଃ ।। ୯.

ପ୍ରଜା ସଂତାନ ଲାଗି ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ପୁନି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନାୟକ ହେଲେ।

କଶ୍ଯପୋ ଗୋତ୍ରକାମସ୍ତୁ ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ । ପୁତ୍ରୌ ଗୋତ୍ରକରୌ ମହ୍ଯଂ ଭଵେତାମିତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍ ।। ୯.

କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ର ଚାହିଁ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ; 'ମୋ ପାଇଁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ଯେମାନେ ଗୋତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବେ' ଭାବିଲେ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରଧ୍ଯାଯମାନସ୍ଯ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ବ୍ରହ୍ମଣୋଂଽଶୌ ସୁତୌ ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୌ ମହୌଜସୌ ।। ୯.

ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ଵତ୍ସାରଶ୍ଚାସିତଶ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୌ। ଵତ୍ସାରାନ୍ନିଧ୍ରୁଵୋ ଜଜ୍ଞେ ରୈଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ ମହାଯଶାଃ ।। ୯.

ବତ୍ସାର ଓ ଅସିତ, ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବତ୍ସାରରୁ ନିଧ୍ରୁବ ଓ ରୈଭ୍ୟରୁ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ରୈଭ୍ଯସ୍ଯ ରୈଭ୍ଯା ଵିଜ୍ଞେଯା ନିଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ନିବୋଧତ। ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ସୁକନ୍ଯାଯାଂ ସୁମେଧାଃ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୯.

ରୈଭ୍ୟରୁ ରୈଭ୍ୟ ଗୋତ୍ର ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ନିଧ୍ରୁବରୁ ଶୁଣ: ଚ୍ୟବନ ଓ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୁମେଧା ଜନ୍ମ ନେଲେ।