ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅହମିଜ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ମଯି ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧାତଵ୍ଯୋ ମଯି ହୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି

'ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ ମାତ୍ର ପୂଜିବେ ଓ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ହେବା ଉଚିତ, ମୋ ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।'

ତମତିକ୍ରାନ୍ତମର୍ଯାଦମାଦଦାନମସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଊଚୁର୍ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ମରୀଚିପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥା

ଯେଉଁ ରାଜା ନୀତିର ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଅପୂର୍ବ କାମ କରୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଵଯଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସଂଵତ୍ସରଶତାନ୍ ବହୂନ୍ । ମାଽଧର୍ମଂ ଵେନ କାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵଂ ନୈଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ । ନିଧନେ ଚ ପ୍ରସୂତୋଽସି ପ୍ରଜାପତିରସଂଶଯଃ

'ଆମେ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଦୀକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଉଛୁ। ବେନ, ତୁମେ ଅଧର୍ମ କରିବା ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବା।'

ପାଲଯିଷ୍ଯେ ପ୍ରଜାଶ୍ଚେତି ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ । ତାଂସ୍ତଥା ଵାଦିନଃ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନବ୍ରଵୀତ୍ତଦା

'ପ୍ରଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବି' ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ସ ପ୍ରହସ୍ଯ ତୁ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରିଦଂ ଵଚନକୋଵିଦଃ । ସ୍ରଷ୍ଟା ଧର୍ମସ୍ଯ କଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵୈ ମଯା

କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ହସି କହିଲେ—'ଧର୍ମକୁ ତିଆରି କରିଥିବା ଆଉ କିଏ ଅଛି? ମୁଁ କାହାର କଥା ଶୁଣିବି?'

ଵୀର୍ଯଶ୍ରୁତତପଃସତ୍ଯୈର୍ମଯା ଵା କଃ ସମୋ ଭୁଵି । ମହାତ୍ମାନମନୂନଂ ମାଂ ଯୂଯଂ ଜାନୀତ ତତ୍ତ୍ଵତଃ

'ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ମୋ ସମାନ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଅଛି? ମୋତେ ତୁମେ ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ।'

ପ୍ରଭଵଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଧର୍ମାଣାଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଇଚ୍ଛନ୍ ଦହେଯଂ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ଲାଵଯେଯଂ ଜଲେନ ଵା । ସୃଜେଯଂ ଵା ଗ୍ରସେଯଂ ଵା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

'ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ବିଶେଷକରି ଧର୍ମର ମୂଳ ମୁଁ। ଚାହିଲେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇପାରିବି, ପାଣିରେ ଡୁବାଇଦେଇପାରିବି, ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ସଂହାର କରିପାରିବି—ଏଠାରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'

ଯଦା ନ ଶକ୍ଯତେ ସ୍ତମ୍ଭାନ୍ମାନାଚ୍ଚ ଭୃଶମୋହିତଃ । ଅନୁନେତୁଂ ନୃପୋ ଵେନସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହର୍ଷଯଃ

ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ବେନ ରାଜାକୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ନିଗୃହ୍ଯ ତଂ ମହାବାହୁଂ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ଯଥାଽନଲମ୍ । ତତୋଽସ୍ଯ ଵାମହସ୍ତଂ ତେ ମମନ୍ଥୁର୍ଭୃଶକୋପିତାଃ ॥୨.୧.

ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବେନକୁ ଧରି, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଭଳି ଫୁଟୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ ମথନ କଲେ।

୬୨.୧୨୦ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରମଥ୍ଯମାନାଦ୍ଵୈ ଜଜ୍ଞେ ପୂର୍ଵମଭିଶ୍ରୁତଃ । ହ୍ରସ୍ଵୋଽତିମାତ୍ରଂ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚାପି ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ

ସେଇ ମଥନରୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ବହୁତ ଛୋଟ ଓ କଳା ଥିଲେ।

ସ ଭୀତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥିତଵାନ୍ ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତମାର୍ତ୍ତଂ ଵିହ୍ଵଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷୀଦେତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ କିଲ

ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା। ସେଉଁଠି ଦୁଃଖିତ ଓ ହତବুদ্ধି ଦେଖି, ଋଷିମାନେ କହିଲେ—'ବସ'।

ନିଷାଦଵଂଶକର୍ତ୍ତାଽସୌ ବଭୂଵାନନ୍ତଵିକ୍ରମଃ । ଧୀଵରାନସୃଜତ୍ସୋଽପି ଵେନକଲ୍ମଷସମ୍ଭଵାନ୍

ସେ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଷାଦ ବଂଶର ମୂଳ ହେଲେ। ସେ ବେନଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଧୀବରମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯାସ୍ତୁମ୍ବୁରାତୁଵରାଃ ଖସାଃ । ଅଧର୍ମରୁଚଯଶ୍ଚାପି ସମ୍ଭୂତା ଵେନକଲ୍ମଷାତ୍

ଯେଉଁମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ—ତୁମ୍ବୁର, ତୁବର, ଖସ ଓ ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବେନଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପୁନର୍ମହର୍ଷଯସ୍ତସ୍ଯ ପାଣିଂ ଵେନସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଅରଣୀମିଵ ସଂରମ୍ଭାନ୍ମମନ୍ଥୁର୍ଜାତମନ୍ଯଵଃ

ପୁନି ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧରେ ବେନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଅରଣୀ ଭଳି ମଥନ କଲେ।

ପୃଥୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କରାସ୍ଫାଲନତେଜସଃ । ପୃଥୋଃ କରତଲାଦ୍ଵାପି ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଃ ପୃଥୁସ୍ତତଃ । ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଦଗ୍ନିରିଵୋଜ୍ଵଲନ୍

ସେଠାରୁ ପୃଥୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ହାତ ମଥିବାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପୃଥୁଙ୍କ ହାତରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ପୃଥୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି। ସେ ନିଜ ଦେହର ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଆଦ୍ଯମାଜଗଵଂ ନାମ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ମହାରଵମ୍ । ଶରାଂଶ୍ଚ ବିଭ୍ରଦ୍ରକ୍ଷାର୍ଥଂ କଵଚଞ୍ଚ ମହାପ୍ରଭମ୍

ସେ ଆଦିକ ଅଜଗବ ନାମକ ଧନୁଷ୍ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା । ସେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୀର ଏବଂ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ।

ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେଽଥ ଭୂତାନି ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାନି ସର୍ଵଶଃ । ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ମହାରାତ୍ରି ଵେନଶ୍ଚ ତ୍ରିଦିଵଙ୍ଗତଃ

ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ; ଏହି ମହାରାତ୍ରି ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ, ବେନ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ ।

ସମୁତ୍ପନ୍ନେନ ରାଜର୍ଷିଃ ସ ସତ୍ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା । ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାତ୍ର୍ତ୍ରାଯତେ ତତଃ

ତାଙ୍କର ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ପ୍ରଥୁ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ।

ତଂ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ରତ୍ନାନ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ । ସମାଗମ୍ଯ ତଦା ଵୈନ୍ଯମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ନରାଧିପମ୍ । ମହତା ରାଜରାଜ୍ଯେନ ମହାରାଜଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍

ତାପରେ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଆଣି, ଏକଠି ହୋଇ, ବେନପୁତ୍ର ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏହିପରି ମହାନ ରାଜ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମହାରାଜା କରିଦେଲେ ।

୬୨.୧୩୦ ସୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ମହାରାଜା ଦେଵୈରଙ୍ଗିରସଃ ସୁତୈଃ । ଆଦିରାଜୋ ମହାରାଜଃ ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍

ସେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ପ୍ରଥୁ ବେନପୁତ୍ର, ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ରାଜା ହେଲେ ।

ପିତ୍ରାଽପରଞ୍ଜିତାସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାସ୍ତେନାନୁରଞ୍ଜିତାଃ । ତତୋ ରାଜେତି ନାମାସ୍ଯ ଅନୁରାଗାଦଜାଯତ

ତାଙ୍କର ପିତା ଯେଉଁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିନଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ; ଏହି ଭଲପାଇବାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ରାଜା' ବୋଲି ନାମ ମିଳିଲା ।

ଆପସ୍ତସ୍ତମ୍ଭିରେ ଚାସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରମଭିଯାସ୍ଯତଃ । ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଵିଶୀର୍ଯନ୍ତେ ଧ୍ଵଜଭଙ୍ଗଶ୍ଚ ନାଭଵତ୍

ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବାବେଳେ ଜଳ ଅଚଳ ହୋଇଯାଉଥିଲା; ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଧ୍ୱଜ କେବେ ଭାଙ୍ଗୁନଥିଲା ।

ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ଯା ପୃଥିଵୀ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ନାନି ଚିନ୍ତଯା । ସର୍ଵକାମଦୁଘା ଗାଵଃ ପୁଟକେ ପୁଟକେ ମଧୁ

ମାଟି ଚାଷ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଦେଉଥିଲା, କେବଳ ଚିନ୍ତା କଲେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା; ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ଦେଉଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ମଧୁ ଥିଲା ।

ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ପୈତାମହେ ଶୁଭେ । ସୂତଃ ସୂତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୌତ୍ଯେଽହନି ମହାମତିଃ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ମହାଯଜ୍ଞେ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଜ୍ଞୋଽଥ ମାଗଧଃ

ଏହି ସମୟରେ, ପିତୃମାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ, ସୂତ ନାମକ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସୂତ୍ୟ ଦିନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ ।

ଐନ୍ଦ୍ରେଣ ହଵିଷା ଚାପି ହଵିଃ ପୃକ୍ତଂ ବୃହସ୍ପତେଃ । ଜୁହାଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵେନ ତତଃ ସୂତୋ ଵ୍ଯଜାଯତ

ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ହବିଷ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ହବିଷ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ; ସେଠାରୁ ସୂତ ଜନ୍ମିଲେ ।

ପ୍ରମାଦସ୍ତତ୍ର ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଞ୍ଚ କର୍ମସୁ । ଶିଷ୍ଯହଵ୍ଯେନ ଯତ୍ପୃକ୍ତମାଭିଭୂତଂ ଗୁରୋର୍ହଵିଃ । ଅଧରୋତ୍ତରଚାରେଣ ଜଜ୍ଞେ ତଦ୍ଵର୍ଣଵୈକୃତମ୍

ସେଠାରେ ଅବଧାନ ହୀନତା ଓ କର୍ମରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଲା; ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହବିଷ ଯାହା ମିଶିଗଲା, ଗୁରୁଙ୍କ ହବିଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା; ଉପର ଓ ତଳ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜାତି ଭିନ୍ନତା ହେଲା ।

ଯଚ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରାତ୍ସମ୍ଭଵଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଂ ହୀନଯୋନିତଃ । ସୂତଃ ପୂର୍ଵେଣ ସାଧର୍ମତୁଲ୍ଯଧର୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଃ

ଏବଂ ଯାହା କ୍ଷତ୍ରିୟ ପିତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମାଆଁଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ହୀନ ଯୋନିର ସୂତ, ସେ ପୂର୍ବ ସୂତଙ୍କ ସମାନ ଧର୍ମ ରଖିଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।

ମଧ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଷ ସୂତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରୋପଜୀଵନମ୍ । ରଥନାଗାଶ୍ଚ ଚରିତଂ ଜଘନ୍ଯଞ୍ଚ ଚିକିତ୍ସିତମ୍

ସୂତଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସେବା କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା; ରଥ ଓ ହାତୀ ଚଳାଇବା, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ କାମ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସା କରିବା ।

ପୃଥୋଃ ସ୍ତଵାର୍ଥଂ ତୌ ତତ୍ର ସମାହୂତୌ ସୁରର୍ଷିଭିଃ । ତାଵୂଚୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସ୍ତୂଯତାମେଷ ପାର୍ଥିଵଃ । କର୍ମୈତଦନୁରୂପଂ ଵାଂ ପାତ୍ରଂ ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ଯ ଚାପ୍ଯଯମ୍ ॥୨.୧.

ପ୍ରଥୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ପାଇଁ ସେଠାରେ ସୂତ ଓ ମାଗଧଙ୍କୁ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଡାକିଲେ; ସମସ୍ତ ମୁନି କହିଲେ, 'ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କର; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଗୀତ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ।'