ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇତି ସର୍ଗୈକଦେଶସ୍ଯ କୀର୍ତିତୋଽଵଯଵୋ ମଯା। ମାରୀଚୋଽଯଂ ପ୍ରଜା ସର୍ଗଃ ସମାସେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ନ ଶକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସତୋ ଵକ୍ତୁମପି ଵର୍ଷଶତୈର୍ଦ୍ଵିଜାଃ ॥ ୮.

ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ଅଂଶ ମୁଁ କହିଛି; ଏହି ମାରୀଚିଙ୍କର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଶତବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଅଦିତିର୍ଧର୍ମଶୀଲା ତୁ ବଲଶୀଲା ଦିତିଃ ସ୍ମୃତା। ତପଃଶୀଲା ତୁ ସୁରଭି ର୍ମାଯାଶୀଲା ଦନୁଃ ସ୍ମୃତା ॥ ୮.

ଅଦିତି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଦିତି ଶକ୍ତିରେ ପରିଚିତ; ସୁରଭି ତପସ୍ୟାରେ, ଦନୁ ମାୟାରେ ପ୍ରଶସ୍ତ।

କ୍ରୂରଶୀଲା ତଥା କଦ୍ରୁଃ କ୍ରୌଞ୍ଚ୍ଯଥ ଶ୍ରୁତିଶାଲିନୀ । ଇରା ଗ୍ରହଣଶୀଲା ତୁ ଦନାଯୁର୍ଭକ୍ଷଣେ ରତା ॥ ୮.

କଦ୍ରୁ କ୍ରୂର ସ୍ଵଭାବର, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଇରା ଧରିବାରେ ଚତୁର, ଦନାୟୁ ଭକ୍ଷଣରେ ଆସକ୍ତ।

ଵାହଶୀଲା ତୁ ଵିନତା ତାମ୍ରା ଵୈ ପାଶଶାଲିନୀ। ସ୍ଵଭାଵା ଲୋକମାତୄଣାଂ ଶୀଲାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ବିନତା ଭାର ବହିବାରେ ନିଷ୍ଠା, ତାମ୍ରା ବାନ୍ଧିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାତାମାନଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ଏଭଳି।

ଧର୍ମତଃ ଶୀଲତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କ୍ଷମଯା ବଲରୂପତଃ। ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵତମୋ ଵୃତ୍ତା ଧାର୍ମିକାଧାର୍ମିକାସ୍ତୁ ଵୈ ॥ ୮.

ଧର୍ମ, ଆଚରଣ, ବୁଦ୍ଧି, କ୍ଷମା, ଶକ୍ତି ଓ ରୂପରେ; ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଭାବର, ଧାର୍ମିକ ଓ ଅଧାର୍ମିକ ଉଭୟ।

ମାତୃତୁଲ୍ଯାଶ୍ଚାବିଜାତାଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଦେଵତାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ। ପିଶାଚାଃ ପଶଵଶ୍ଚୈଵ ମୃଗାଃ ପତଙ୍ଗଵୀରୁଧଃ ॥ ୮.

କଶ୍ୟପଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ, ମାଆମାନେ ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ; ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ପିଶାଚ, ପଶୁ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଔଷଧୀ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଦାକ୍ଷାଯଣୀଷ୍ଵେତେ ଜଜ୍ଞିରେ ମାନୁଷୀଷ୍ଵିହ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତୁ ମାନୁଷାଃ ॥ ୮.

ଦାକ୍ଷାୟଣୀ, ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମାନବମାନେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଃ ସାଧକାସ୍ତୁ ଵୈ। ତତୋଽଧଃ ସ୍ରୋତସସ୍ତେ ଵୈ ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୁରାସୁରାଃ ॥ ୮.

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମାନବମାନେ ସଫଳତାର ସାଧନ କରନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଜୀବମାନେ, ଯେପରିକି ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନେ, ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଜାଯନ୍ତେ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯର୍ଥଂ ମାନୁଷେଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଂଶପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାତସ୍ତପସ୍ଵିନାମ୍ ॥ ୮.

ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ମାନବ ଭିତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି।

ସୁରାଣାମସୁରାଣାଞ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା। ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃପିଶାଚାନାଂ ସୁପର୍ଣୋରଗପକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ ୮.

ଦେବତା, ଦେମନ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବଂଶ।

ଵ୍ଯାଲାନାଂ ଶିଖିନାଞ୍ଚୈଵ ଓଷଧୀନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। କୃମିକୀଟପତଙ୍ଗାନାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ଜଲଜାଶ୍ଚ ଯେ। ପଶୂନାଂ ବ୍ରାହ୍ଣାନାଞ୍ଚ ଶ୍ରୀମତାଂ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୮.

ବନ୍ୟପଶୁ, ପାଉଁଖା, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ, କୀଟ, ପୋକା, ଛୋଟ ଜୀବ, ଜଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣର ଲୋକମାନଙ୍କର ବଂଶ।

ଆଯୁଷ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଧନ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହିତସୁଖାଵହଃ। ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ସତତଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଶ୍ଚୈଵାନୁସୂଯତା ॥ ୮.

ଏହା ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ, ଧନ୍ୟତା ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ, ଉପକାର ଓ ସୁଖ ଆଣିଥାଏ; ଏହାକୁ ସଦା ଶୁଣିବା ଓ ଇର୍ଷାବିନା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଇମନ୍ତୁ ଵଂଶଂ ନିଯମେନ ଯଃ ପଠେନ୍ମହାତ୍ମନାଂ ବ୍ରାହ୍ଣଵୈଦ୍ଯସଂସଦି । ଅପତ୍ଯଲାଭଂ ହି ଲବେତ୍ସୁପୁଷ୍କଲଂ ଶ୍ରିଯଂ ଧନଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ଶୋଭନାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୮.

ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଏକସାଥି ହୋଇଥିବା ସଭାରେ, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ବଂଶକୁ ନିୟମିତ ପଠିଥାଏ, ସେ ଅଧିକ ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଶ୍ରୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭଲ ଗତି ପାଇଥାଏ।

ଏଵଂ ପ୍ରଜାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ କଶ୍ଯପେ ନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ସ୍ଥାଵରାସୁ ଚରାସୁ ଚ ।। ୯.

ଏଭଳି, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା — ଚଳ ଓ ଅଚଳ — ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।

ଅଭିଷିଚ୍ଯାଧିପତ୍ଯେଷୁ ତେଷାଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତତଃ କ୍ରମେଣ ରାଜ୍ଯାନି ଵ୍ଯାଦେଷ୍ଟୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୯.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ପ୍ରଜାପତି ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ରାଜ୍ୟ ବାଣ୍ଟିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵୀରୁଧାଞ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଗ୍ରହୈଃ ସହ। ଯଜ୍ଞାନାଂ ତପସାଞ୍ଚୈଵ ସୋମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ ।। ୯.

ଦ୍ୱିଜାତି, ଉଦ୍ଭିଦ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୋମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ବୃହସ୍ପତିଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଦଦାଵଙ୍ଗିରସାଂ ପତିମ୍। ଭୃଗୂଣାମଧିପଞ୍ଚୈଵ କାଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଦେଲେ; ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ଉପରେ କାବ୍ୟକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ପୁନର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵସୂନାମଥ ପାଵକମ୍ । ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ଦକ୍ଷଞ୍ଚ ମରୁତାମଥ ଵାସଵମ୍ ।। ୯.

ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବସୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ପାବକ, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦକ୍ଷ, ମରୁତମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାସବକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଦୈତ୍ଯାନାମଥ ରାଜାନଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ଦିତିନନ୍ଦନମ୍। ନାରାଯଣଂ ତୁ ସାଧ୍ଯାନାଂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୯.

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଦିତିପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନାରାୟଣ, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ରୁଦ୍ରକୁ ରାଜା କଲେ।

ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଞ୍ଚ ରାଜାନଂ ଦାନଵାନାମଥାଦିଶତ୍। ଅପାଂ ତୁ ଵରୁଣଂ ରାଜ୍ଯେ ରାଜ୍ଞାଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ପତିମ୍। ଯକ୍ଷାଣାଂ ରାକ୍ଷସାନାଞ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଧନସ୍ଯ ଚ ।। ୯.

ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିକୁ, ଜଳମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ବରୁଣ, ରାଜା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଓ ଧନର ଉପରେ ବୈଶ୍ରବଣକୁ ପତି କଲେ।

ଵୈଵସ୍ଵତଂ ପିତୄଣାଞ୍ଚ ଯମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ଗିରିଶଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ ।। ୯.

ପିତୃମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୈବସ୍ବତ ଯମକୁ ରାଜା କଲେ; ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶୂଳଧାରୀ ଗିରିଶକୁ ପତି କଲେ।

ଶୈଲାନାଂ ହିମଵନ୍ତଞ୍ଚ ନଦୀନାମଥ ସାଗରମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମଧିପତିଂ ଚକ୍ରେ ଚିତ୍ରରଥଂ ତଦା ।। ୯.

ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ହିମବନ୍ତ, ନଦୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସାଗରକୁ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପତି ଭାବେ ଚିତ୍ରରଥକୁ କଲେ।

ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମଶ୍ଵାନାଂ ରାଜାନଞ୍ଚାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ମୃଗାଣାମଥ ଶାର୍ଦୂଲଂ ଗୋଵୃଷଞ୍ଚ ଚତୁଷ୍ପଦାମ୍ ।। ୯.

ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ, ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାର୍ଦୂଳ, ଚତୁଷ୍ପଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃଷକୁ ରାଜା କଲେ।

ପକ୍ଷିଣାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଗରୁଡଂ ପତତାଂ ଵରମ୍। ଗନ୍ଧାନାଂ ମାତୁଲଞ୍ଚୈଵ ଭୂତାନାମଶରୀରିଣାମ୍ ।। ୯.

ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଗରୁଡ଼, ଗନ୍ଧମାନଙ୍କ ପତି ଭାବେ ମାତୁଳ, ଶରୀରହୀନ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ।

ଶବ୍ଦାକାଶବଲାନାଞ୍ଚ ଵାଯୁଂ ବଲଵତାଂ ଵରମ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ଶେଷଂ ନାଗାନାମଥ ଵାସୁକିମ୍ ।। ୯.

ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶର ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାୟୁକୁ, ସମସ୍ତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଧାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶେଷ, ନାଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାସୁକିକୁ ରାଜା କଲେ।

ସରୀସୃପାଣାଂ ସର୍ପାଣାଂ ନାଗାନାଞ୍ଚୈଵ ତକ୍ଷକମ୍। ସାଗରାଣାଂ ନଦୀନାଞ୍ଚ ମେଘାନାଂ ଵର୍ଷିତସ୍ଯ ଚ। ଆଦିତ୍ଯାନାମନ୍ଯତମଂ ପର୍ଜନ୍ଯମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍ ।। ୯.

ସରିସୃପ ମଧ୍ୟରେ, ସର୍ପ ଓ ନାଗ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ; ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ମେଘ ଓ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ; ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।

ସର୍ଵାପ୍ସରୋଗଣାନାଞ୍ଚ କାମଦେଵଂ ତଥୈଵ ଚ। ଋତୂନାମଥ ମାସାନାମାର୍ତ୍ତଵାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୯.

ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ କାମଦେବଙ୍କୁ; ଋତୁ, ମାସ ଓ ଆର୍ତ୍ତବ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।

ପକ୍ଷାଣାଞ୍ଚ ଵିପକ୍ଷାଣାଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତାନାଞ୍ଚ ପର୍ଵଣାମ୍। କଲାକାଷ୍ଠାପ୍ରମାଣାନାଂ ଗତେ ରଯନଯୋସ୍ତଥା। ଗଣିତସ୍ଯାଥ ଯୋଗସ୍ଯ ଚକ୍ରେ ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।। ୯.

ପକ୍ଷ ଓ ବିପକ୍ଷ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ପର୍ବ, କଳା, କଷ୍ଠା, ରେଖା, ଗଣନା ଓ ଯୋଗ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବତ୍ସରକୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ କଲେ।

ପ୍ରଜାପତିର୍ଵୈ ରଜସଃ ପୂର୍ଵସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ପୁତ୍ରଂ ନାମ୍ନା ସୁଧାମାନଂ ରାଜାନଂ ସୋଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ପ୍ରଜାପତି ରଜସର ପୂର୍ବ ଦିଶାରେ ନାମରେ ସୁଧାମା ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।