ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କୌରଜଂ ପଞ୍ଚଶିଖରଂ ହେମକୂଟଞ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍। ପ୍ରଚଣ୍ଡଵାଯୁପ୍ରଭଵୈର୍ଦୀପିତୈଃ ପଝରାଗିଭିଃ ॥ ୮.

କୌରଜ, ପଞ୍ଚଶିଖର ପର୍ବତ ଏବଂ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ଯେଉଁଥିରେ ତୀବ୍ର ପବନ ଝଡ଼େଇ ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ପଝରାଗିମାନେ ବସିଛନ୍ତି।

ଶୈଲଜାଲାନି ଵ୍ଯାପ୍ତାନି ଗାରୁଡୈସ୍ତୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ଭାସୀପୁତ୍ରାଃ ସ୍ମୃତା ଭାସା ଉଲୂକା କାକକୁକ୍କୁଟାଃ ॥ ୮.

ସେହି ମହାନ ଗାରୁଡ଼ମାନେ ପର୍ବତମାଳାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଭାସ, ଉଲୂକ, କାକକୁକ୍କୁଟ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ମଯୂରାଃ କଲଵିଙ୍କାଶ୍ଚ କପୋତା ଲାଵତିତ୍ତିରାଃ। କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ଵାର୍ଦ୍ଧୀଣସାନ୍ ଶ୍ଯେନୀ କୁରରାନ୍ସାରସାନ୍ବକାନ୍ ॥ ୮.

ମୟୂର, କଳବିଙ୍କ, କପୋତ, ଲାଭ ଏବଂ ତିତିର ପକ୍ଷୀ; କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ବାର୍ଦ୍ଧୀନ, ଶ୍ୟେନୀ, କୁରର, ସାରସ ଏବଂ ବକ।

ଇତ୍ଯେଵମାଦଯୋନ୍ଯେଽପି କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଯେ ଚ ପକ୍ଷିଣଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଚ ହଂସାଂଶ୍ଚ କଲହଂସାଂଶ୍ଚ ଭାମିନୀ ॥ ୮.

ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଂସଖାଦୀ ପକ୍ଷୀମାନେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ହଂସ ଏବଂ କଳହଂସମାନେ, ଓ ସୁନ୍ଦରୀ।

ଚକ୍ରଵାକାଂଶ୍ଚ ଵିହଗାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵାଦକାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ଏତାନେଵ ଵିଜଜ୍ଞେଽଥ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନନ୍ତକମ୍ ॥ ୮.

ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଳବାସୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଏମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ।

ଗରୁଡସ୍ଯାତ୍ମଜାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଇରାଯାଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ। ଇରା ପ୍ରଜଜ୍ଞେ କନ୍ଯା ଵୈତିସ୍ରଃ କମଲଲୋଚନାଃ ॥ ୮.

ଗାରୁଡ଼ଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏହିପରି; ଏବେ ଇରାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଇରା ତିନିଟି କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ପରି।

ଵନ ସ୍ପତୀନାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵୀରୁଧାଞ୍ଚୈଵ ମାତରଃ। ଲତା ଚୈଵାଥ ଵଲ୍ଲୀ ଚ ଵୀରୁଧା ଚେତି ତାସ୍ତୁ ଵୈ ॥ ୮.

ସେମାନେ ଅଟ ଗଛ, ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଔଷଧୀମାନଙ୍କର ମାଆ; ଲତା ଏବଂ ବଲ୍ଲୀ ଏବଂ ଔଷଧୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

ଲତା ଵନସ୍ପତୀଞ୍ଜଜ୍ଞେ ହ୍ଯପୁଷ୍ପାନ୍ ପୁଲିନସ୍ଥିତାନ୍ । ଯୁକ୍ତାନ୍ପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଲତା ଵୈ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତେ ॥ ୮.

ଲତା ଅଟ ଗଛମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ ନାହିଁ, ତାଳ ତୀରେ ଥିବା; ଏବଂ ଲତା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଅଥ ଵଲ୍ଲୀ ତୁ ଗୁଲ୍ମାଂଶ୍ଚ ତ୍ଵକ୍ସାରାସ୍ତୃଣଜାତଯଃ। ଵୀରୁଧା ତଦପତ୍ଯାନି ଵଂଶଶ୍ଚାତ୍ର ସମାପ୍ଯତେ ॥ ୮.

ବଲ୍ଲୀ ଗୁଲ୍ମ, ଚାମ୍ପା, ତୃଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହିଉପରି ଔଷଧୀମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ବାଁଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସେ।

ଏତେ କଶ୍ଯପଦାଯାଦା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ ସ୍ଥାଣୁଜଙ୍ଗମାଃ । ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଯୈରିଦଂ ପୂରିତଂ ଜଗତ୍ ॥ ୮.

ଏହିପରି କଶ୍ୟପଙ୍କର ଅଚଳ ଓ ଚଳ ସନ୍ତାନମାନେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ଏହି ସଂସାରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି।

ଇତି ସର୍ଗୈକଦେଶସ୍ଯ କୀର୍ତିତୋଽଵଯଵୋ ମଯା। ମାରୀଚୋଽଯଂ ପ୍ରଜା ସର୍ଗଃ ସମାସେନ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ନ ଶକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାସତୋ ଵକ୍ତୁମପି ଵର୍ଷଶତୈର୍ଦ୍ଵିଜାଃ ॥ ୮.

ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ଅଂଶ ମୁଁ କହିଛି; ଏହି ମାରୀଚିଙ୍କର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଶତବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଅଦିତିର୍ଧର୍ମଶୀଲା ତୁ ବଲଶୀଲା ଦିତିଃ ସ୍ମୃତା। ତପଃଶୀଲା ତୁ ସୁରଭି ର୍ମାଯାଶୀଲା ଦନୁଃ ସ୍ମୃତା ॥ ୮.

ଅଦିତି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଦିତି ଶକ୍ତିରେ ପରିଚିତ; ସୁରଭି ତପସ୍ୟାରେ, ଦନୁ ମାୟାରେ ପ୍ରଶସ୍ତ।

କ୍ରୂରଶୀଲା ତଥା କଦ୍ରୁଃ କ୍ରୌଞ୍ଚ୍ଯଥ ଶ୍ରୁତିଶାଲିନୀ । ଇରା ଗ୍ରହଣଶୀଲା ତୁ ଦନାଯୁର୍ଭକ୍ଷଣେ ରତା ॥ ୮.

କଦ୍ରୁ କ୍ରୂର ସ୍ଵଭାବର, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଇରା ଧରିବାରେ ଚତୁର, ଦନାୟୁ ଭକ୍ଷଣରେ ଆସକ୍ତ।

ଵାହଶୀଲା ତୁ ଵିନତା ତାମ୍ରା ଵୈ ପାଶଶାଲିନୀ। ସ୍ଵଭାଵା ଲୋକମାତୄଣାଂ ଶୀଲାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ବିନତା ଭାର ବହିବାରେ ନିଷ୍ଠା, ତାମ୍ରା ବାନ୍ଧିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାତାମାନଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ଏଭଳି।

ଧର୍ମତଃ ଶୀଲତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କ୍ଷମଯା ବଲରୂପତଃ। ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵତମୋ ଵୃତ୍ତା ଧାର୍ମିକାଧାର୍ମିକାସ୍ତୁ ଵୈ ॥ ୮.

ଧର୍ମ, ଆଚରଣ, ବୁଦ୍ଧି, କ୍ଷମା, ଶକ୍ତି ଓ ରୂପରେ; ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଭାବର, ଧାର୍ମିକ ଓ ଅଧାର୍ମିକ ଉଭୟ।

ମାତୃତୁଲ୍ଯାଶ୍ଚାବିଜାତାଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଦେଵତାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗାଃ। ପିଶାଚାଃ ପଶଵଶ୍ଚୈଵ ମୃଗାଃ ପତଙ୍ଗଵୀରୁଧଃ ॥ ୮.

କଶ୍ୟପଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ, ମାଆମାନେ ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ; ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ପିଶାଚ, ପଶୁ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଔଷଧୀ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଦାକ୍ଷାଯଣୀଷ୍ଵେତେ ଜଜ୍ଞିରେ ମାନୁଷୀଷ୍ଵିହ। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତୁ ମାନୁଷାଃ ॥ ୮.

ଦାକ୍ଷାୟଣୀ, ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମାନବମାନେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଃ ସାଧକାସ୍ତୁ ଵୈ। ତତୋଽଧଃ ସ୍ରୋତସସ୍ତେ ଵୈ ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୁରାସୁରାଃ ॥ ୮.

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମାନବମାନେ ସଫଳତାର ସାଧନ କରନ୍ତି; ଏହାଠାରୁ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଜୀବମାନେ, ଯେପରିକି ଦେବତା ଓ ଦେମନମାନେ, ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଜାଯନ୍ତେ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯର୍ଥଂ ମାନୁଷେଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଂଶପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାତସ୍ତପସ୍ଵିନାମ୍ ॥ ୮.

ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ମାନବ ଭିତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏଭଳି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି।

ସୁରାଣାମସୁରାଣାଞ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା। ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃପିଶାଚାନାଂ ସୁପର୍ଣୋରଗପକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ ୮.

ଦେବତା, ଦେମନ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବଂଶ।

ଵ୍ଯାଲାନାଂ ଶିଖିନାଞ୍ଚୈଵ ଓଷଧୀନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। କୃମିକୀଟପତଙ୍ଗାନାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ଜଲଜାଶ୍ଚ ଯେ। ପଶୂନାଂ ବ୍ରାହ୍ଣାନାଞ୍ଚ ଶ୍ରୀମତାଂ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୮.

ବନ୍ୟପଶୁ, ପାଉଁଖା, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ, କୀଟ, ପୋକା, ଛୋଟ ଜୀବ, ଜଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ପଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣର ଲୋକମାନଙ୍କର ବଂଶ।

ଆଯୁଷ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଧନ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହିତସୁଖାଵହଃ। ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ସତତଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଶ୍ଚୈଵାନୁସୂଯତା ॥ ୮.

ଏହା ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ, ଧନ୍ୟତା ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ, ଉପକାର ଓ ସୁଖ ଆଣିଥାଏ; ଏହାକୁ ସଦା ଶୁଣିବା ଓ ଇର୍ଷାବିନା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଇମନ୍ତୁ ଵଂଶଂ ନିଯମେନ ଯଃ ପଠେନ୍ମହାତ୍ମନାଂ ବ୍ରାହ୍ଣଵୈଦ୍ଯସଂସଦି । ଅପତ୍ଯଲାଭଂ ହି ଲବେତ୍ସୁପୁଷ୍କଲଂ ଶ୍ରିଯଂ ଧନଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ଶୋଭନାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୮.

ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଏକସାଥି ହୋଇଥିବା ସଭାରେ, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ବଂଶକୁ ନିୟମିତ ପଠିଥାଏ, ସେ ଅଧିକ ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଶ୍ରୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଭଲ ଗତି ପାଇଥାଏ।

ଏଵଂ ପ୍ରଜାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ କଶ୍ଯପେ ନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାସୁ ସର୍ଵାସୁ ସ୍ଥାଵରାସୁ ଚରାସୁ ଚ ।। ୯.

ଏଭଳି, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା — ଚଳ ଓ ଅଚଳ — ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା।

ଅଭିଷିଚ୍ଯାଧିପତ୍ଯେଷୁ ତେଷାଂ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ତତଃ କ୍ରମେଣ ରାଜ୍ଯାନି ଵ୍ଯାଦେଷ୍ଟୁମୁପଚକ୍ରମେ ।। ୯.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ପ୍ରଜାପତି ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ରାଜ୍ୟ ବାଣ୍ଟିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵୀରୁଧାଞ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଗ୍ରହୈଃ ସହ। ଯଜ୍ଞାନାଂ ତପସାଞ୍ଚୈଵ ସୋମଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ ।। ୯.

ଦ୍ୱିଜାତି, ଉଦ୍ଭିଦ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୋମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ବୃହସ୍ପତିଂ ତୁ ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଦଦାଵଙ୍ଗିରସାଂ ପତିମ୍। ଭୃଗୂଣାମଧିପଞ୍ଚୈଵ କାଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ ।। ୯.

ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଦେଲେ; ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ଉପରେ କାବ୍ୟକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ପୁନର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵସୂନାମଥ ପାଵକମ୍ । ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ଦକ୍ଷଞ୍ଚ ମରୁତାମଥ ଵାସଵମ୍ ।। ୯.

ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବସୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ପାବକ, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦକ୍ଷ, ମରୁତମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାସବକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଦୈତ୍ଯାନାମଥ ରାଜାନଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ଦିତିନନ୍ଦନମ୍। ନାରାଯଣଂ ତୁ ସାଧ୍ଯାନାଂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍ ।। ୯.

ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଦିତିପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନାରାୟଣ, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ରୁଦ୍ରକୁ ରାଜା କଲେ।