ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦେଵାସୁରାଃ ପିତୃଗଣା ମୁନଯୋ ମନଵସ୍ତଥା। ସର୍ପା ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ ।। ୬୧.

ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃଗଣ, ମୁନି, ମନୁ, ସର୍ପ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ — ସମସ୍ତେ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ତତସ୍ତେଷାଂ ତୁ ଯେ ଶିଷ୍ଟା ଶିଷ୍ଟାଚାରାନ୍ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ଆଦୌ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ହ। ପ୍ରାରମ୍ଭନ୍ତେ ଚ କର୍ମାଣି ମନୁଷ୍ଯା ଦୈଵତୈଃ ସହ ।। ୬୧.

ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ — ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁ — ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଦୌ ପ୍ରାଗେଵ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ତତଃ । ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥିତେ ଧର୍ମେ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ତାପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରି ରହନ୍ତି।

ଋଷୀଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଗତ୍ଵାଽଽନୃଣ୍ଯନ୍ତୁ ଵୈ ତତଃ। ପିତୄଣାଂ ପ୍ରଜଯା ଚୈଵ ଦେଵାନାମିଜ୍ଯଯା ତଥା ।। ୬୧.

ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଧର୍ମେ ଵର୍ଣାତ୍ମକେ ସ୍ଥିତାଃ। ତ୍ରଯୀଂ ଵାର୍ତ୍ତାଂ ଦଣ୍ଡନୀତିଂ ଧର୍ମାନ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଂସ୍ତଥା। ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଶ୍ରମାଂଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଦଧିରେ ମତୀଃ ।। ୬୧.

ଶହ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି; ତିନି ପ୍ରକାର ଵେଦ, ଉପାର୍ଜନ, ଦଣ୍ଡନୀତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ସ୍ଵର୍ଗ ପାଇଁ ମନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଂ ଦେଵେଷୁ ତେଷ୍ଵେଵ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ପ୍ରମୁଖେଷୁ ଚ। ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥିତା ଧର୍ମେଣ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୬୧.

ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପୂର୍ବ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପରାଵୃତ୍ତେ ସ୍ଥାନାନ୍ଯୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ। ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସହୋର୍ଧ୍ଵଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମହର୍ଲୋକମନାମଯମ୍ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ମହର୍ଲୋକକୁ ଚଳିଯାନ୍ତି।

ଵିନିଵୃତ୍ତଵିକାରାସ୍ତେ ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ। ଅଵେକ୍ଷମାଣା ଵଶିନସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ।। ୬୧.

ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଛାଡ଼ି, ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ଅବିଚଳ ରହି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ବିଲୟ ଦେଖିଥାନ୍ତି।

ତତସ୍ତେଷୁ ଵ୍ଯତୀତେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଦା। ଶୂନ୍ଯେଷୁ ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଉପସ୍ଥିତା ଇହୈଵାନ୍ଯେ ଦେଵା ଯେ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ ।। ୬୧.

ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶେଷ ହେଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ ଖାଲି ହେଇଯିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଵର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଆସିପହଞ୍ଚନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ତପସା ଯୁକ୍ତା ସ୍ଥାନାନ୍ଯାପୂରଯନ୍ତି ଵୈ। ସତ୍ଯୈନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶ୍ରୁତେନ ଚ ସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୬୧.

ତେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ସପ୍ତର୍ଷୀଣଂ ମନୋଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାନାଂ ପିତୃଭିଃ ସହ। ନିଧନାନୀହ ପୂର୍ଵେଷାମାଦିନା ଚ ଭଵିଷ୍ଯତା ।। ୬୧.

ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ ଓ ଦେବତାମାନେ ପିତୃମାନେ ସହିତ, ପୂର୍ବଜମାନେର ଶେଷ ଓ ଆଗାମୀ ଆରମ୍ଭ ଏଠି ଅଟୁଟ ରହିଛି।

ତେଷାମତ୍ଯନ୍ତଵିଚ୍ଛେଦ ଇହ ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯାତ୍। ଏଵଂ ପୂର୍ଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସ୍ଥିତିରେଷାନଵସ୍ଥିତା। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ହୁଏ; ଏଭଳି ପୂର୍ବପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହି ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ରହେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱପ୍ରଳୟ ନ ଆସେ।

ଏଵଂ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାନ୍ତୁ ପ୍ରତିସନ୍ଧାନଲକ୍ଷଣମ୍। ଅତୀତାନାଗତାନାନ୍ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେନ ତୁ ।। ୬୧.

ଏଭଳି, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗର ଲକ୍ଷଣ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ତୁ ସାଧନମ୍ । ଏଵମତ୍ଯନ୍ତଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଭଵତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵାତ୍ ।। ୬୧.

ଅତୀତ ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧନା ଥିଲା, ବିଶ୍ୱପ୍ରଳୟରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ପରିଵର୍ତ୍ତନାନି ଏକାନ୍ତତସ୍ତାନି ମହର୍ଗତାନି। ମହର୍ଜନଞ୍ଚୈଵ ଜନନ୍ତପଶ୍ଚ ଏକାନ୍ତଗାନି ସ୍ମ ଭଵନ୍ତି ସତ୍ଯେ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମହର୍ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ; ମହର୍ଲୋକ, ଜନଲୋକ ଓ ତପୋଲୋକ ସବୁ ଶେଷରେ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ତଦ୍ଭାଵିନାଂ ତତ୍ର ତୁ ଦର୍ଶନେନ ନାନାତ୍ଵଦୃଷ୍ଟେନ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଯେନ। ସତ୍ଯେ ସ୍ଥିତାନୀହ ତଦା ତୁ ତାନି ପ୍ରପ୍ତେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସର୍ଗକାଲେ ।। ୬୧.

ସେଠାରେ, ଯେଉଁମାନେ ତାହା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; ପୁନଃ, ପୁନର୍ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲେ ସେମାନେ ବିଦାୟ ନେଇଯାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ପରିଵର୍ତ୍ତନାନି ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ସତ୍ଯନ୍ତୁ ତତୋଽପରାନ୍ତେ। ତତୋଽଭିଯୋଗାଦ୍ଵିଷମପ୍ରମାଣଂ ଵିଶନ୍ତି ନାରାଯଣମେଵ ଦେଵମ୍ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ୟଲୋକର ଶେଷରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ତାପରେ, ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅପାର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ପରିଵର୍ତ୍ତନେଷୁ ଚିରପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ନିଧିସ୍ଵଭାଵାତ୍। କ୍ଷଣଂ ରସଂ ତିଷ୍ଠତି ଜୀଵଲୋକଃ କ୍ଷଯୋଦଯାଭ୍ଯାଂ ପରିଵନ୍ଦମାନଃ ।। ୬୧.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଥିବା ମନ୍ବନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ, ସଂଗ୍ରହ ସ୍ୱଭାବରୁ, ଜୀବଲୋକ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ଅବସାନ ଓ ଉଦୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

ଇତ୍ଯୁତ୍ତରାଣ୍ଯେଵମୃଷିସ୍ତୁତାନାଂ ଧର୍ମାତ୍ମନାଂ ଦିଵ୍ଯଦୃଶାଂ ମନୂନାମ୍। ଵାଯୁପ୍ରଣୀତାନ୍ଯୁପଲଭ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯୌଜସା ଵ୍ଯାସସମାସଯୋଗୈଃ ।। ୬୧.

ଏଭଳି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ମନୁମାନେ, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଛି।

ସର୍ଵାଣି ରାଜର୍ଷିସୁରର୍ଷିମନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଦେଵୋରଗଵନ୍ତି ଚୈଵ। ସୁରେଶସପ୍ତର୍ଷିପିତୃପ୍ରଜୈଶୈର୍ଯୁକ୍ତାନି ସମ୍ଯକ୍ ପରିଵର୍ତ୍ତନାନି ।। ୬୧.

ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷି, ଦେବ ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମ ଋଷି, ଦେବତା, ନାଗ, ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ସପ୍ତ ଋଷି, ପିତୃ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

ଉଦାରଵଂଶାଭିଜନଦ୍ଯୁତୀନାଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟମେଧାଭିସମେଧିତାନାମ୍। କୀର୍ତିଦ୍ଯୁତିଖ୍ଯାତିଭିରନ୍ଵିତାନାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ହି ଵିଖ୍ଯାପନମୀଶ୍ଵରାଣାମ୍ ।। ୬୧.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜନ୍ମ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ଖ୍ୟାତି, ତେଜସ୍ଵୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ସହିତ, ଏହି ପବିତ୍ର ଘୋଷଣା ଏହିଶ୍ୱରମାନଙ୍କର।

ସ୍ଵର୍ଗୀଯମେତତ୍ ପରମଂ ପଵିତ୍ରଂ ପୁତ୍ରୀଯମେତଚ୍ଚ ପରଂ ରହସ୍ଯମ୍। ଜପ୍ଯଂ ମହତ୍ପର୍ଵସୁ ଚୈତଦଗ୍ର୍ଯଂ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଶାନ୍ତିଃ ପରମାଯୁଷେଯମ୍ ।। ୬୧.

ଏହା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର; ଏହା ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଧନ; ଏହାକୁ ବଡ଼ ପର୍ବପର୍ବଣିରେ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ ଶାନ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇଁ।

ପ୍ରଜେଶଦେଵର୍ଷିମନୁପ୍ରଧାନାଂ ପୁଣ୍ଯପ୍ରସୂତିଂ ପ୍ରଥିତାମଜସ୍ଯ। ମମାପି ଵିଖ୍ଯାପନସଂଯମାଯ ସିଦ୍ଧିଂ ଜୁଷଧ୍ଵଂ ସୁମହେଶତତ୍ଵମ୍ । ୬୧.

ପ୍ରଜାପତି, ଦେବ ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା, ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି, ମୋର ଘୋଷଣାର ସଂଯମ ପାଇଁ, ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ଗ୍ରହଣ କର।

ଇତ୍ଯେତଦନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ତୁ। ଵିସ୍ତରେଣାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ଭୂଯଃ କିଂ ଵର୍ଣଯାମ୍ଯହମ୍ ।। ୬୧.

ଏଭଳି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଅନ୍ତରାଳ ଏବଂ ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି?