ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରାଃ। ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଋଷଯୋ ମନୁରେଵ ଚ ।। ୬୧.

ଏହିପରି ନୂଆ ମନ୍ବନ୍ତର ଇଶ୍ୱର, ଦେବତା, ପିତୃ, ଋଷି ଓ ମନୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଚାଲିଥାଏ।

ମନ୍ଵନ୍ତରେ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣେ ଯଦ୍ଯନ୍ଯଦ୍ଵୈ କଲୌ ଯୁଗେ। ସମ୍ପଦ୍ଯତେ କୃତଂ ତେଷୁ କଲିଶିଷ୍ଟେଷୁ ଵୈ ତଦା ।। ୬୧.

ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତ ହେଲେ, କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେ ସବୁ ପୂର୍ବ ଯୁଗର ଅବସେଷ୍ଟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

ଯଥା କୃତସ୍ଯ ସନ୍ତାନଃ କଲିପୂର୍ଵଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ। ତଥା ମନ୍ଵନ୍ତରାନ୍ତେଷୁ ଆଦିର୍ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ଚ ।। ୬୧.

ଯେପରି କୃତଯୁଗର କାର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ତାନକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କଳିଯୁଗ ପୂର୍ବର ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, ସେପରି ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତରର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବିତ ହୁଏ।

କ୍ଷୀଣେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୂର୍ଵେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚାପରେ ପୁନଃ। ମୁଖେ କୃତଯୁଗସ୍ଯାଥ ତେଷାଂ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଯେ ତଦା ।। ୬୧.

ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ନୂଆ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ନୂତନ ଯୁଗର ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ସ୍ପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ କାଲାଵେକ୍ଷାସ୍ତୁ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ତପସି ସ୍ଥିତାଃ ।। ୬୧.

ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସମୟକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦେଖି ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରଵ୍ଯଵସ୍ଥାର୍ଥଂ ସନ୍ତତ୍ଯର୍ଥଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ପୂର୍ଵଵତ୍ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜ୍ଜନେ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ସନ୍ତାନର ନିମିତ୍ତରେ, ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଯାନ୍ତି।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେଷୁ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ଉତ୍ପନ୍ନାସ୍ଵୌଷଧୀଷୁ ଚ। ପ୍ରଜାସୁ ଚ ନିକେତାସୁ ସଂସ୍ଥିତାସୁ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ।। ୬୧.

ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେପରି ସ୍ଥିତିରେ ଜୀବନ ପୁନଃ ଚାଲିଯାଏ।

ଵାର୍ତ୍ତାଯାନ୍ତୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ସଦ୍ଧର୍ମେ ଋଷିଭାଵିତେ । ନିରାନନ୍ଦେ ଗତେ ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ ।। ୬୧.

ଉପାର୍ଜନ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଋଷିମାନେ ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚାର କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଜଗତ ନିରାନନ୍ଦ ହେଲେ।

ଅଗ୍ରାମନଗରେ ଚୈଵ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଵର୍ଜିତେ। ପୂର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରେ ଶିଷ୍ଟେ ଯେ ଭଵନ୍ତୀହ ଧାର୍ମିକାଃ । ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵସ୍ତିତାଃ ।। ୬୧.

ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ନାହିଁ, ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରର ଧାର୍ମିକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକ, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁ ସହିତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ରହିଯାନ୍ତି।

ପ୍ରଜାର୍ଥଂ ତପତାଂ ତେଷାଂ ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍। ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତୀହ ସର୍ଵେଷାଂ ନିଧନେଷ୍ଵିହ ସର୍ଵଶଃ ।। ୬୧.

ପ୍ରଜା ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି କଠିନ ତପ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶର ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଦେଵାସୁରାଃ ପିତୃଗଣା ମୁନଯୋ ମନଵସ୍ତଥା। ସର୍ପା ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ ।। ୬୧.

ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃଗଣ, ମୁନି, ମନୁ, ସର୍ପ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ — ସମସ୍ତେ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ତତସ୍ତେଷାଂ ତୁ ଯେ ଶିଷ୍ଟା ଶିଷ୍ଟାଚାରାନ୍ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ଆଦୌ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ହ। ପ୍ରାରମ୍ଭନ୍ତେ ଚ କର୍ମାଣି ମନୁଷ୍ଯା ଦୈଵତୈଃ ସହ ।। ୬୧.

ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ — ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁ — ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଦୌ ପ୍ରାଗେଵ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ତତଃ । ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥିତେ ଧର୍ମେ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ତାପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରି ରହନ୍ତି।

ଋଷୀଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଗତ୍ଵାଽଽନୃଣ୍ଯନ୍ତୁ ଵୈ ତତଃ। ପିତୄଣାଂ ପ୍ରଜଯା ଚୈଵ ଦେଵାନାମିଜ୍ଯଯା ତଥା ।। ୬୧.

ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଶତଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଧର୍ମେ ଵର୍ଣାତ୍ମକେ ସ୍ଥିତାଃ। ତ୍ରଯୀଂ ଵାର୍ତ୍ତାଂ ଦଣ୍ଡନୀତିଂ ଧର୍ମାନ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଂସ୍ତଥା। ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଶ୍ରମାଂଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଦଧିରେ ମତୀଃ ।। ୬୧.

ଶହ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି; ତିନି ପ୍ରକାର ଵେଦ, ଉପାର୍ଜନ, ଦଣ୍ଡନୀତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ସ୍ଵର୍ଗ ପାଇଁ ମନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଂ ଦେଵେଷୁ ତେଷ୍ଵେଵ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ପ୍ରମୁଖେଷୁ ଚ। ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ଥିତା ଧର୍ମେଣ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ।। ୬୧.

ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପୂର୍ବ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପରାଵୃତ୍ତେ ସ୍ଥାନାନ୍ଯୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ। ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସହୋର୍ଧ୍ଵଙ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ମହର୍ଲୋକମନାମଯମ୍ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ମହର୍ଲୋକକୁ ଚଳିଯାନ୍ତି।

ଵିନିଵୃତ୍ତଵିକାରାସ୍ତେ ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ। ଅଵେକ୍ଷମାଣା ଵଶିନସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ।। ୬୧.

ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଛାଡ଼ି, ମନସିକ ସିଦ୍ଧିରେ ଅବିଚଳ ରହି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ବିଲୟ ଦେଖିଥାନ୍ତି।

ତତସ୍ତେଷୁ ଵ୍ଯତୀତେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଦା। ଶୂନ୍ଯେଷୁ ଦେଵସ୍ଥାନେଷୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଉପସ୍ଥିତା ଇହୈଵାନ୍ଯେ ଦେଵା ଯେ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ ।। ୬୧.

ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶେଷ ହେଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ ଖାଲି ହେଇଯିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଵର୍ଗବାସୀ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଆସିପହଞ୍ଚନ୍ତି।

ତତସ୍ତେ ତପସା ଯୁକ୍ତା ସ୍ଥାନାନ୍ଯାପୂରଯନ୍ତି ଵୈ। ସତ୍ଯୈନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶ୍ରୁତେନ ଚ ସମନ୍ଵିତାଃ ।। ୬୧.

ତେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷା ସହିତ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି।

ସପ୍ତର୍ଷୀଣଂ ମନୋଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାନାଂ ପିତୃଭିଃ ସହ। ନିଧନାନୀହ ପୂର୍ଵେଷାମାଦିନା ଚ ଭଵିଷ୍ଯତା ।। ୬୧.

ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ ଓ ଦେବତାମାନେ ପିତୃମାନେ ସହିତ, ପୂର୍ବଜମାନେର ଶେଷ ଓ ଆଗାମୀ ଆରମ୍ଭ ଏଠି ଅଟୁଟ ରହିଛି।

ତେଷାମତ୍ଯନ୍ତଵିଚ୍ଛେଦ ଇହ ମନ୍ଵନ୍ତରକ୍ଷଯାତ୍। ଏଵଂ ପୂର୍ଵାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସ୍ଥିତିରେଷାନଵସ୍ଥିତା। ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ହୁଏ; ଏଭଳି ପୂର୍ବପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହି ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ରହେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱପ୍ରଳୟ ନ ଆସେ।

ଏଵଂ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାନ୍ତୁ ପ୍ରତିସନ୍ଧାନଲକ୍ଷଣମ୍। ଅତୀତାନାଗତାନାନ୍ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେନ ତୁ ।। ୬୧.

ଏଭଳି, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗର ଲକ୍ଷଣ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵତୀତେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ତୁ ସାଧନମ୍ । ଏଵମତ୍ଯନ୍ତଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଭଵତ୍ଯାଭୂତସଂପ୍ଲଵାତ୍ ।। ୬୧.

ଅତୀତ ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧନା ଥିଲା, ବିଶ୍ୱପ୍ରଳୟରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ପରିଵର୍ତ୍ତନାନି ଏକାନ୍ତତସ୍ତାନି ମହର୍ଗତାନି। ମହର୍ଜନଞ୍ଚୈଵ ଜନନ୍ତପଶ୍ଚ ଏକାନ୍ତଗାନି ସ୍ମ ଭଵନ୍ତି ସତ୍ଯେ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମହର୍ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ; ମହର୍ଲୋକ, ଜନଲୋକ ଓ ତପୋଲୋକ ସବୁ ଶେଷରେ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ତଦ୍ଭାଵିନାଂ ତତ୍ର ତୁ ଦର୍ଶନେନ ନାନାତ୍ଵଦୃଷ୍ଟେନ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଯେନ। ସତ୍ଯେ ସ୍ଥିତାନୀହ ତଦା ତୁ ତାନି ପ୍ରପ୍ତେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସର୍ଗକାଲେ ।। ୬୧.

ସେଠାରେ, ଯେଉଁମାନେ ତାହା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; ପୁନଃ, ପୁନର୍ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲେ ସେମାନେ ବିଦାୟ ନେଇଯାନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ପରିଵର୍ତ୍ତନାନି ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ସତ୍ଯନ୍ତୁ ତତୋଽପରାନ୍ତେ। ତତୋଽଭିଯୋଗାଦ୍ଵିଷମପ୍ରମାଣଂ ଵିଶନ୍ତି ନାରାଯଣମେଵ ଦେଵମ୍ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ୟଲୋକର ଶେଷରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ତାପରେ, ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅପାର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ପରିଵର୍ତ୍ତନେଷୁ ଚିରପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ନିଧିସ୍ଵଭାଵାତ୍। କ୍ଷଣଂ ରସଂ ତିଷ୍ଠତି ଜୀଵଲୋକଃ କ୍ଷଯୋଦଯାଭ୍ଯାଂ ପରିଵନ୍ଦମାନଃ ।। ୬୧.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଥିବା ମନ୍ବନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ, ସଂଗ୍ରହ ସ୍ୱଭାବରୁ, ଜୀବଲୋକ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ଅବସାନ ଓ ଉଦୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

ଇତ୍ଯୁତ୍ତରାଣ୍ଯେଵମୃଷିସ୍ତୁତାନାଂ ଧର୍ମାତ୍ମନାଂ ଦିଵ୍ଯଦୃଶାଂ ମନୂନାମ୍। ଵାଯୁପ୍ରଣୀତାନ୍ଯୁପଲଭ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯୌଜସା ଵ୍ଯାସସମାସଯୋଗୈଃ ।। ୬୧.

ଏଭଳି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ମନୁମାନେ, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଛି।