ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଗୋଭ୍ଯୋ ହି ମହିଷେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ଜନ୍ତଵଃ ପ୍ରଭୋ। ମତ୍ସ୍ଯାଦଯଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଅଣ୍ଡକୁକ୍ଷୌ ଵିଶେଷତଃ ॥ ୮.

ଗାଈ ଓ ମହିଷରୁ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ବିଶେଷକରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଛ ଓ ଅଣ୍ଡା ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଚୈଵୀରିକାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ତଥା ଗୋଜାକୁଲାନି ଚ। ତଥାନ୍ଯାନି ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଜଲୌକାଦୀନି ଜାତଯଃ ॥ ୮.

ଏହିପରି ଚୈବୀରିକା ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଗାଁ ଗୋ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାଣୀ, ଯେପରିକି ଜଳାଉକା ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ।

ମକ୍ଷିକାଣାଂ ଵିକାରାଣି ଜାଯନ୍ତେ ଜାତ ଯୋଽପରେ । ପ୍ରାଯେଣ ତୁ ଵସନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନୁଚ୍ଛିଷ୍ଟୋଦକକର୍ଦ୍ଦମେ ॥ ୮.

ମକ୍ଷିକାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳ ଓ କାଦରେ ବସିଥାନ୍ତି ।

ମଶକାନାଂ ଵିକାରାଣି ଭ୍ରମରାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ। ତୃଣେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଜାଯନ୍ତେ ପୁତ୍ରିକା ପୁତ୍ରଭାସକାଃ ॥ ୮.

ମଶକ ଓ ଭ୍ରମରର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ତୃଣରୁ ପୁତ୍ରିକା ଓ ପୁତ୍ରଭାସକ ନାମକ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ।

ମଣିଚ୍ଛେଦାସ୍ତଥା ଵ୍ଯାଲାଃ ପୋତଜାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଶତଵେରିଵିକାରାଣି କରୀଷେଭ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତିହ ॥ ୮.

ମଣିର ଖଣ୍ଡ, ବିଶାଳ ସାପ ଓ ଜହାଜରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । କରୀଷରୁ ଶତବେରିର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଏଵମାଦିରସଙ୍ଖ୍ଯାତୋ ଗଣଃ ସଂସ୍ଵେଦଜୋ ମଯା। ସମାସାଭିହିତୋ ହ୍ଯେଷ ପ୍ରାକ୍କର୍ମଵଶଜଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୮.

ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ସଂସ୍ବେଦଜ ପ୍ରାଣୀ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି । ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ତଥାଽନ୍ଯେ ନୈଋତାଃ ସତ୍ତ୍ଵାସ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଉପସର୍ଗଜାଃ। ପୂତାସ୍ତୁ ଯୋନିଜାଃ କେଚିତ୍କେଚିଦୌତ୍ପତ୍ତିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୮.

ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ନୈରୃତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, କିଛି ଆପେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ପ୍ରାଯେଣ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଵୈ ଵିଜ୍ଞେଯା ହ୍ଯୁପପତ୍ତିଜାଃ । କେଚିତ୍ତୁ ଯୋନିଜା ଦେଵାଃ କେଚିଦେଵାନିମିତ୍ତତଃ ॥ ୮.

ସାଧାରଣତଃ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉପପତ୍ତିଜ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । କିଛି ଦେବତା ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣ ବିନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ତୂଲାଲାଘଶ୍ଚ କୋଲଶ୍ଚ ଶିଵା କନ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ। ଅପତ୍ଯଂ ସରମାଯାସ୍ତୁ ଗଣା ଵୈ ସରମାଦଯଃ ॥ ୮.

ତୁଳାଲାଘ, କୋଲ, ଶିବା ଓ କନ୍ୟା ଏବଂ ସରମାଙ୍କର ସନ୍ତାନ — ସରମାଦୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ।

ଶ୍ଯାମଶ୍ଚ ଶବଲଶ୍ଚୈଵ ଅର୍ଜୁନୋ ହରିତସ୍ତଥା। କୃଷ୍ଣୋ ଧୂମ୍ରାରୂଣଶ୍ଚୈଵ ତୂଲାଲାଘଶ୍ଚ କଦ୍ରୁକାଃ ॥ ୮.

ଶ୍ୟାମ, ଶବଳ, ଅର୍ଜୁନ, ହରିତ, କୃଷ୍ଣ, ଧୂମ୍ରାରୂଣ, ତୁଳାଲାଘ ଓ କଦ୍ରୁକା ।

ସୁରସାଥ ଵିଜଜ୍ଞେ ତୁ ଶତମେକଂ ଶିରୋ ମତମ୍। ସର୍ପାଣାଂ ତକ୍ଷକୋ ରାଜା ନାଗାନାଞ୍ଚାପି ଵାସୁକିଃ । ଦ୍ର. ଗରୁଡପୁରାଣେ ୧.୧୯୭.୧୨ ମଧ୍ଯେ ଵାସୁକେଃ ପାର୍ଥିଵମଣ୍ଡଲେ ଏଵଂ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଵାଯୁମଣ୍ଡଲେ ସ୍ଥିତିଃ ତମୋବହୁଲ ଇତ୍ଯେଷ ଗଣଃ କ୍ରୋଧଵଶାତ୍ମକଃ ॥ ୮.

ସୁରସା ଏକ ଶତମୁଣ୍ଡିଆ ପ୍ରାଣୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ରାଜା, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାସୁକି । ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭରିଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ।

ପୁଲହସ୍ଯାତ୍ମଜା ସର୍ଗସ୍ତାମ୍ରାଯାସ୍ତନ୍ନିବୋଧତ। ବହ୍ଵନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଭିଵିଖ୍ଯାତାସ୍ତାମ୍ରାଯାଶ୍ଚ ଵିଜଜ୍ଞିରେ ॥ ୮.

ପୁଲହଙ୍କର ପୁତ୍ର ତାମ୍ରାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ । ତାମ୍ରାରୁ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।

ଶ୍ଯେନୀ ଭାସୀ ତଥା କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଶୁକୀ ତଥା। ଅରୁଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଶ୍ଯେନୀ ତୁ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୌ ମହାବଲୌ। ସମ୍ପାତିଞ୍ଚ ଜଟାଯୁଞ୍ଚ ପ୍ରସୂତା ପକ୍ଷିସତ୍ତମୌ ॥ ୮.

ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ଶୁକୀ । ଅରୁଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶ୍ୟେନୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମ୍ପାତି ଓ ଜଟାୟୁ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ ।

ସମ୍ପାତିରଜନତ୍ ପୁତ୍ରଂ କନ୍ଯାମେକାଂ ତଥୈଵ ଚ। ଜଟାଯୁଷଶ୍ଚ ଯେ ପୁତ୍ରାଃ କାକ ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚକର୍ଣିନଃ ॥ ୮.

ସମ୍ପାତି ଏକ ପୁତ୍ର ଓ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ଜଟାୟୁଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ କାକ ଓ ବଡ଼ କାନ ଥିବା ଗୃଧ୍ର ।

ଭାର୍ଯା ଗରୁତ୍ମତଶ୍ଚାପି ଭାସୀ କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ତଥା ଶୁକୀ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଚ ଭଦ୍ରା ଚ ତାସ୍ଵପତ୍ଯାନି ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୮.

ଗରୁତ୍ମତଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ — ଭାସୀ, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ଶୁକୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଓ ଭଦ୍ରା । ଏମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଏବେ କହିବି ।

ଶୁକୀ ଗରୁତ୍ମତଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ସୁଷୁଵେ ଷଟ୍ ପରିଶ୍ରୁତାନ୍ । ତ୍ରିଶିରଂ ସୁମୁଖଞ୍ଚୈଵ ବଲଂ ପୃଷ୍ଠଂ ମହାବଲମ୍ ॥ ୮.

ଶୁକୀ ଗରୁତ୍ମତଙ୍କୁ ଛଅଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିଲେ — ତ୍ରିଶିର, ସୁମୁଖ, ବଳ, ପୃଷ୍ଠ ଓ ମହାବଳ ।

ତ୍ରିଶଙ୍ଖନେତ୍ରଂ ସୁମୁଖଂ ସୁରୂପଂ ସୁରସଂ ବଲମ୍। ଏଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଗରୁଡାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୮.

ତ୍ରିଶଙ୍ଖନେତ୍ର, ସୁମୁଖ, ସୁରୂପ, ସୁରସା ଓ ବଳ । ଏମାନେ ଗରୁଡମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ।

ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି କ୍ରୂରାଣାଂ ପନ୍ନଗାଶିନାମ୍। ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵିସର୍ଗାଚ୍ଚ ତେଷାଂ ଵୈ ଵଂଶଵିସ୍ତରଃ ॥ ୮.

ଚୌଦ ହଜାର କ୍ରୂର, ସାପ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ବିସ୍ତାର ହୋଇଛି ।

ଵ୍ଯାପ୍ତାନି ଯାନି ଦେଶାନି ତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଶାଲ୍ମଲିଦ୍ଵୀପମଖିଲଂ ଦେଵକୂଟଞ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍ ॥ ୮.

ଏମାନେ ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଭରିଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଏବେ ଅନୁକ୍ରମରେ କହିବି — ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାଲମଲୀ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଦେବକୂଟ ପର୍ବତ ।

ମଣିମନ୍ତଞ୍ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ସହସ୍ରଶିଖରଂ ତଥା। ପର୍ଣମାଲଂ ସୁକେଶଞ୍ଚ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଂ ତଥାଚଲମ୍ ॥ ୮.

ମଣିମନ୍ତ ପର୍ବତରାଜ, ଯାହାର ହଜାରଟି ଶିଖର ଅଛି; ପର୍ଣ୍ଣମାଳା, ସୁକେଶ ଏବଂ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

କୌରଜଂ ପଞ୍ଚଶିଖରଂ ହେମକୂଟଞ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍। ପ୍ରଚଣ୍ଡଵାଯୁପ୍ରଭଵୈର୍ଦୀପିତୈଃ ପଝରାଗିଭିଃ ॥ ୮.

କୌରଜ, ପଞ୍ଚଶିଖର ପର୍ବତ ଏବଂ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ଯେଉଁଥିରେ ତୀବ୍ର ପବନ ଝଡ଼େଇ ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ପଝରାଗିମାନେ ବସିଛନ୍ତି।

ଶୈଲଜାଲାନି ଵ୍ଯାପ୍ତାନି ଗାରୁଡୈସ୍ତୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ଭାସୀପୁତ୍ରାଃ ସ୍ମୃତା ଭାସା ଉଲୂକା କାକକୁକ୍କୁଟାଃ ॥ ୮.

ସେହି ମହାନ ଗାରୁଡ଼ମାନେ ପର୍ବତମାଳାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଭାସ, ଉଲୂକ, କାକକୁକ୍କୁଟ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ମଯୂରାଃ କଲଵିଙ୍କାଶ୍ଚ କପୋତା ଲାଵତିତ୍ତିରାଃ। କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ଵାର୍ଦ୍ଧୀଣସାନ୍ ଶ୍ଯେନୀ କୁରରାନ୍ସାରସାନ୍ବକାନ୍ ॥ ୮.

ମୟୂର, କଳବିଙ୍କ, କପୋତ, ଲାଭ ଏବଂ ତିତିର ପକ୍ଷୀ; କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ବାର୍ଦ୍ଧୀନ, ଶ୍ୟେନୀ, କୁରର, ସାରସ ଏବଂ ବକ।

ଇତ୍ଯେଵମାଦଯୋନ୍ଯେଽପି କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଯେ ଚ ପକ୍ଷିଣଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଚ ହଂସାଂଶ୍ଚ କଲହଂସାଂଶ୍ଚ ଭାମିନୀ ॥ ୮.

ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଂସଖାଦୀ ପକ୍ଷୀମାନେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ହଂସ ଏବଂ କଳହଂସମାନେ, ଓ ସୁନ୍ଦରୀ।

ଚକ୍ରଵାକାଂଶ୍ଚ ଵିହଗାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵାଦକାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ଏତାନେଵ ଵିଜଜ୍ଞେଽଥ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନନ୍ତକମ୍ ॥ ୮.

ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଳବାସୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଏମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ।

ଗରୁଡସ୍ଯାତ୍ମଜାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଇରାଯାଃ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ। ଇରା ପ୍ରଜଜ୍ଞେ କନ୍ଯା ଵୈତିସ୍ରଃ କମଲଲୋଚନାଃ ॥ ୮.

ଗାରୁଡ଼ଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏହିପରି; ଏବେ ଇରାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଇରା ତିନିଟି କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ପରି।

ଵନ ସ୍ପତୀନାଂ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଵୀରୁଧାଞ୍ଚୈଵ ମାତରଃ। ଲତା ଚୈଵାଥ ଵଲ୍ଲୀ ଚ ଵୀରୁଧା ଚେତି ତାସ୍ତୁ ଵୈ ॥ ୮.

ସେମାନେ ଅଟ ଗଛ, ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଔଷଧୀମାନଙ୍କର ମାଆ; ଲତା ଏବଂ ବଲ୍ଲୀ ଏବଂ ଔଷଧୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

ଲତା ଵନସ୍ପତୀଞ୍ଜଜ୍ଞେ ହ୍ଯପୁଷ୍ପାନ୍ ପୁଲିନସ୍ଥିତାନ୍ । ଯୁକ୍ତାନ୍ପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଲତା ଵୈ ସମ୍ପ୍ରସୂଯତେ ॥ ୮.

ଲତା ଅଟ ଗଛମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ ନାହିଁ, ତାଳ ତୀରେ ଥିବା; ଏବଂ ଲତା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଅଥ ଵଲ୍ଲୀ ତୁ ଗୁଲ୍ମାଂଶ୍ଚ ତ୍ଵକ୍ସାରାସ୍ତୃଣଜାତଯଃ। ଵୀରୁଧା ତଦପତ୍ଯାନି ଵଂଶଶ୍ଚାତ୍ର ସମାପ୍ଯତେ ॥ ୮.

ବଲ୍ଲୀ ଗୁଲ୍ମ, ଚାମ୍ପା, ତୃଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହିଉପରି ଔଷଧୀମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ବାଁଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସେ।