ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନ ଶକ୍ଯମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ତେଷାଂ ଵକ୍ତୁଂ ସଵିସ୍ତରାନ୍ । ଅନାଦିତ୍ଵାଚ୍ଚ କାଲସ୍ଯ ଅସଙ୍ଖ୍ଯାନାଚ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରାଣ୍ଯତୀତାନି ଯାନି କଲ୍ପୈଃ ପୁରା ସହ ।। ୬୧.

ସମୟ ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ସବୁ ଅସଂଖ୍ୟ, ଏହିପରି ପୂର୍ବରୁ ଯେତେ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ କଳ୍ପ ଗତିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ପିତୃଭିର୍ମୁନିଭିର୍ଦେଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସପ୍ତାର୍ଷିଭିଶ୍ଚ ଵୈ। କାଲେନ ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟାନାଂ ଯୁଗାନାଞ୍ଚ ନିଵର୍ତନମ୍ ।। ୬୧.

ପିତୃ, ମୁନି, ଦେବତା ଓ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଯୁଗମାନେ ପୁନି ପୁନି ଫେରନ୍ତି।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ କଲ୍ପମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ତୁ। ସପ୍ରଜାନି ଵ୍ଯତୀତାନି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୬୧.

ଏହି କ୍ରମ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା, କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ବନ୍ତର ସହ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଶତେ ଓ ହଜାରେ ଗତିଛି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାନ୍ତେ ସଂହାରଃ ସଂହାରାନ୍ତେ ଚ ସମ୍ଭଵଃ। ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ମନୋଃ ପିତୃଗଣସ୍ଯ ଚ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍‌ର ବିନାଶ ହୁଏ, ଏହି ବିନାଶ ପରେ ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁ ଓ ପିତୃମାନେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ନ ଶକ୍ଯମାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷଶତୈରପି। ଵିସ୍ତରସ୍ତୁ ନିସର୍ଗସ୍ଯ ସଂହାରସ୍ଯ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାଂ ତୁ ମାନୁଷେଣ ନିବୋଧତ ।। ୬୧.

ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ କେତେ ବର୍ଷ ଲାଗି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମନ୍ବନ୍ତରର ଗଣନା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ଦେଵତାନାମୃଷୀଣାଞ୍ଚ ସଙ୍ଖ୍ଯାନାର୍ଥନିଶାରଦୈଃ। ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ଦ୍ଵିଜୈଃ ।। ୬୧.

ଗଣନାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍‌ମାନେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିନି କୋଟି ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

ସପ୍ତଷଷ୍ଟିସ୍ତଥାନ୍ଯାନି ନିଯୁତାନି ଚ ସଙ୍ଖ୍ଯଯା। ଵିଂଶତିଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି କାଲୋଽଯଂ ସୋଧିକାନ୍ ଵିନା ।। ୬୧.

ଏହା ସହିତ ସତଷଷ୍ଠି ନିୟୁତ ଓ ଅଧିକ ଦୁଇ ହଜାର ଗଣାଯାଇଛି; ଏହି ସମୟ ଗଣନାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଂଶ ଧରାଯାଇନାହିଁ।

ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଙ୍ଖ୍ଯୈଷା ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଵତ୍ସରେଣୈଵ ଦିଵ୍ଯେନ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନ୍ତରମ୍ମନୋଃ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତରର ଏହି ସଂଖ୍ୟା ମନୁଷ୍ୟ ଗଣନାରେ କହାଯାଇଛି; ଏବେ ଦେବତାଙ୍କ ବର୍ଷ ଗଣନାନୁସାରେ ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତର ମୁଁ କହିବି।

ଅଷ୍ଟୌ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯଯା ସଙ୍ଖ୍ଯଯା ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶତ୍ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣ୍ଯଧିକାନି ତୁ ।। ୬୧.

ଦେବତାଙ୍କ ଗଣନାନୁସାରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଅଷ୍ଟ ଶତ ହଜାର, ଏହା ସହିତ ଅଧିକ ବାଉନ୍ସି ହଜାର ଯୋଗ ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶଗୁଣୋ ହ୍ଯେଷ କାଲ ଆହୂତସଂପ୍ଲଵଃ। ପୂର୍ଣଂ ଯୁଗସହସ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ତଦହର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୬୧.

ଏହି ସମୟ, ଯାହା ସମ୍ପ୍ଲବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଚୌଦ ଗୁଣ ଅଧିକ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ହୁଏ।

ତତ୍ର ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଦଗ୍ଧାନ୍ଯାଦିତ୍ଯରଶ୍ମିଭିଃ। ବ୍ରହ୍ମାଣମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ସହ ଦେଵର୍ଷିଦାନଵୈଃ। ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୬୧.

ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଦାନବମାନେ ସମେତ ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।

ସ ସ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଭୂତାନି କଲ୍ପାଦିଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଇତ୍ଯେଷ ସ୍ଥିତିକାଲୋ ଵୈ ମନୋର୍ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସହ ।। ୬୧.

ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ପୁନି ପୁନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏହା ହେଉଛି ମନୁ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଥିତିର ସମୟ।

ସର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ଵୈ ପ୍ରତିସନ୍ଧିଂ ନିବୋଧତ। ଯୁଗାଖ୍ଯା ଯା ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ପ୍ରାଗେଵାସ୍ମିନ୍ ମଯା ତଵ ।। ୬୧.

ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ସଂଯୋଗ ବୁଝ; ଯୁଗ ଗଣନା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲି।

କୃତତ୍ରେତାଦି ସଂଯୁକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଯୁଗମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ତଦେକସପ୍ତତିଗୁଣଂ ପରିଵୃତ୍ତଂ ତୁ ସାଧିକମ୍। ମନୋରେକମଧୀକାରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୬୧.

କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିନ ମିଶି ଚାରି ଯୁଗ ଏକ ଚତୁର୍ଯୁଗ ବୋଲି ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଏହାକୁ ସତତରି ଏକ ଗୁଣ ଓ ଅଳ୍ପ ଅଧିକ ଯୋଗ କରି, ଏକ ମନୁଙ୍କ ସମୟ ବୋଲି ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଲକ୍ଷଣମ୍। ଅତୀତାନାଗତାନାଂ ଵୈ ଵର୍ତ୍ତମାନେନ କୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୬୧.

ଏଭଳି ଗତ, ଆଗାମୀ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଇଛି।

ଇତ୍ଯେଷ କୀର୍ତ୍ତିତଃ ସର୍ଗା ମନୋଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ହ। ପ୍ରତି ସନ୍ଧିନ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତସ୍ଯ ଵୈ ଚାପରସ୍ଯ ତୁ ।। ୬୧.

ଏଭଳି ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା; ଏବେ ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନୁ ବିଷୟରେ କହିବି।

ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଯଥା ପୂର୍ଵମୃଷିଭିର୍ଦୈଵତୈଃ ସହ। ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିନାର୍ଥେନ ଯଥା ତଦ୍ଵୈ ନିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୬୧.

ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେପରି ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ, ସେପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲେ ସେଠାରେ ଶେଷ ହୁଏ।

ଅସ୍ମିନ୍ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯେଶ୍ଵରାସ୍ତୁ ଯେ। ସପ୍ତର୍ଷଯଶ୍ଚ ଦେଵାସ୍ତେ ପିତରୋ ମନଵସ୍ତଥା। ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ କାଲେ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣେ ସାଧକାସ୍ତଥା ।। ୬୧.

ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ପୂର୍ବରୁ ତିନି ଲୋକର ଇଶ୍ୱର, ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ମନୁମାନେ ଥିଲେ; ମନ୍ବନ୍ତର ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରନ୍ତି।

କ୍ଷୀଣାଧିକାରାଃ ସଂଵୃତ୍ତା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପର୍ଯାଯମାତ୍ମନଃ। ମହର୍ଲୋକାଯ ତେ ସର୍ଵେ ଉନ୍ମୁଖା ଦଧିରେ ଗତିମ୍ ।। ୬୧.

ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଓ ନିଜ ସମୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ବୁଝି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହର୍ଲୋକକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।

ତତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରକ୍ଷୀଣା ଦେଵତାସ୍ତୁ ତାଃ। ସମ୍ପୂର୍ଣେ ସ୍ଥିତିକାଲେ ତୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯେକଂ କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ।। ୬୧.

ତାପରେ, ସେହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ସ୍ଥିତିର ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ସେମାନେ ଏକ କୃତ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି।

ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଯାଵନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରେଶ୍ଵରାଃ। ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ଋଷଯୋ ମନୁରେଵ ଚ ।। ୬୧.

ଏହିପରି ନୂଆ ମନ୍ବନ୍ତର ଇଶ୍ୱର, ଦେବତା, ପିତୃ, ଋଷି ଓ ମନୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଚାଲିଥାଏ।

ମନ୍ଵନ୍ତରେ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣେ ଯଦ୍ଯନ୍ଯଦ୍ଵୈ କଲୌ ଯୁଗେ। ସମ୍ପଦ୍ଯତେ କୃତଂ ତେଷୁ କଲିଶିଷ୍ଟେଷୁ ଵୈ ତଦା ।। ୬୧.

ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତ ହେଲେ, କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେ ସବୁ ପୂର୍ବ ଯୁଗର ଅବସେଷ୍ଟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

ଯଥା କୃତସ୍ଯ ସନ୍ତାନଃ କଲିପୂର୍ଵଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ। ତଥା ମନ୍ଵନ୍ତରାନ୍ତେଷୁ ଆଦିର୍ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ଚ ।। ୬୧.

ଯେପରି କୃତଯୁଗର କାର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ତାନକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କଳିଯୁଗ ପୂର୍ବର ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, ସେପରି ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତରର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବିତ ହୁଏ।

କ୍ଷୀଣେ ମନ୍ଵନ୍ତରେ ପୂର୍ଵେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଚାପରେ ପୁନଃ। ମୁଖେ କୃତଯୁଗସ୍ଯାଥ ତେଷାଂ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଯେ ତଦା ।। ୬୧.

ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତର ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ନୂଆ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ନୂତନ ଯୁଗର ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ସ୍ପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ କାଲାଵେକ୍ଷାସ୍ତୁ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ। ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ତପସି ସ୍ଥିତାଃ ।। ୬୧.

ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସମୟକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦେଖି ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନୂତନ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ମନ୍ଵନ୍ତରଵ୍ଯଵସ୍ଥାର୍ଥଂ ସନ୍ତତ୍ଯର୍ଥଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ପୂର୍ଵଵତ୍ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜ୍ଜନେ ।। ୬୧.

ମନ୍ବନ୍ତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ସନ୍ତାନର ନିମିତ୍ତରେ, ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଯାନ୍ତି।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେଷୁ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ଉତ୍ପନ୍ନାସ୍ଵୌଷଧୀଷୁ ଚ। ପ୍ରଜାସୁ ଚ ନିକେତାସୁ ସଂସ୍ଥିତାସୁ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ।। ୬୧.

ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେପରି ସ୍ଥିତିରେ ଜୀବନ ପୁନଃ ଚାଲିଯାଏ।

ଵାର୍ତ୍ତାଯାନ୍ତୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ସଦ୍ଧର୍ମେ ଋଷିଭାଵିତେ । ନିରାନନ୍ଦେ ଗତେ ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ ।। ୬୧.

ଉପାର୍ଜନ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଋଷିମାନେ ସତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚାର କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଜଗତ ନିରାନନ୍ଦ ହେଲେ।

ଅଗ୍ରାମନଗରେ ଚୈଵ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଵର୍ଜିତେ। ପୂର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରେ ଶିଷ୍ଟେ ଯେ ଭଵନ୍ତୀହ ଧାର୍ମିକାଃ । ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ମନୁଶ୍ଚୈଵ ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵସ୍ତିତାଃ ।। ୬୧.

ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ନାହିଁ, ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରର ଧାର୍ମିକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକ, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ମନୁ ସହିତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ରହିଯାନ୍ତି।