ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦେଵର୍ଷଯଃ ସୁତାସ୍ତେଷାଂ ନାମତସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଦେଵର୍ଷୀ ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ତୁ ନରନାରାଯଣାନୁଭୌ ।। ୬୧.

ଏମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଦେବୃଷି ଭାବେ ପରିଚିତ । ଧର୍ମଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପୁଅ—ନର ଓ ନାରାୟଣ ।

ଵାଲଖିଲ୍ଯାଃ କ୍ରତୋଃ ପୁତ୍ରାଃ କର୍ଦମଃ ପୁଲହସ୍ଯ ତୁ। କୁବେରଶ୍ଚୈଵ ପୌଲସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ୍ଯାଚଲଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୬୧.

କ୍ରତୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବାଲଖିଲ୍ୟ, ପୁଲହଙ୍କ ପୁଅ କର୍ଦ୍ଦମ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ କୁବେର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟୂଷଙ୍କ ପୁଅ ଅଚଳ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି ।

ପର୍ଵତୋ ନାରଦଶ୍ଚୈଵ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜାଵୁଭୌ। ଋଷନ୍ତି ଦେଵାନ୍ ତସ୍ମାତ୍ତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୬୧.

ପର୍ବତ ଓ ନାରଦ—ଏହି ଦୁଇଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ । ଏମାନେ ଦେବମାନେଙ୍କ ଋଷି ଥିବାରୁ ଦେବୃଷି ଭାବେ ପରିଚିତ ।

ମାନଵେ ଵୈଷଯେ ଵଂଶେ ଐଲଵଂଶେ ଚ ଯେ ନୃପାଃ। ଐଲା ଐକ୍ଷ୍ଵାକନାଭାଗା ଜ୍ଞେଯା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତୁ ତେ ।। ୬୧.

ମନୁ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଏଇଳବଂଶରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଇଲା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ନଭଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ—ସେମାନେ ରାଜାର୍ଷି ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି ।

ଋଷନ୍ତି ରଞ୍ଜନାଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତତଃ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ସ୍ମୃତା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ମତାଃ ।। ୬୧.

ରାଜବଂଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୃଷ୍ଟା, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରଜାମାନେ ରଙ୍ଗିତ, ସେମାନେ ରାଜାର୍ଷି । ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷି ଭାବେ ମନ୍ୟ ।

ଦେଵଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ଜ୍ଞେଯା ଦେଵର୍ଷଯଃ ଶୁଭାଃ। ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ରାଜର୍ଷଯୋ ମତାଃ ।। ୬୧.

ଯେଉଁମାନେ ଦେବଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଦେବୃଷି ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି । ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ରାଜାର୍ଷି ଭାବେ ମନ୍ୟ ।

ଅଭିଜାତ୍ଯା ଚ ତପସା ମନ୍ତ୍ରଵ୍ଯାହରଣୈସ୍ତଥା। ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦିଵ୍ଯା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତୁ ଯେ ।। ୬୧.

ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ, ସେମାନେ ରାଜାର୍ଷି ।

ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଚ ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷଣମ୍। ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତଥା ।। ୬୧.

ଦେବୃଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି: ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ।

ସମ୍ବୁଦ୍ଧାସ୍ତୁ ସ୍ଵଯଂ ଯେ ତୁ ସମ୍ବୁଦ୍ଧା ଯେ ଚ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍। ତପସେହ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଯେ ଗର୍ଭେଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରଣୋଦିତମ୍ ।। ୬୧.

ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଜାଗୃତ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିବାମାନେ—

ମନ୍ତ୍ରଵ୍ଯାହାରିଣୋ ଯେ ଚ ଐଶ୍ଵର୍ଯାତ୍ସର୍ଵଗାଶ୍ଚ ଯେ। ଇତ୍ଯେତେ ଋଷିଭିର୍ଯୁକ୍ତା ଦେଵଦ୍ଵିଜନୃପାସ୍ତୁ ଯେ ।। ୬୧.

ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ଶକ୍ତିରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସେମାନେ ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ।

ଏତାନ୍ ଭାଵାନଧୀଯାନା ଯେ ଚୈତେ ଋଷଯୋ ମତାଃ। ସପ୍ତୈତେ ସପ୍ତଭିଶ୍ଚୈଵ ଗୁଣୈଃ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୬୧.

ଏହି ଭାବମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଓ ଯେଉଁମାନେ ଋଷି ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେହି ସାତଜଣ, ସାତଟି ଗୁଣ ଥିବା, ସପ୍ତର୍ଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ ।

ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ମନ୍ତ୍ରକୃତ ଈଶ୍ଵରା ଦିଵ୍ଯଚକ୍ଷୁଷଃ। ବୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧର୍ମାଣୋ ଗୋତ୍ରପ୍ରଵର୍ତକାଶ୍ଚ ଯେ ।। ୬୧.

ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମନ୍ତ୍ର ରଚନାକାରୀ, ଶ୍ୱାମୀ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଜାଗୃତ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଧର୍ମିକ ଓ ଗୋତ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ—ଏମାନେ ।

ଷଟ୍କର୍ମାଭିରତା ନିତ୍ଯଂ ଶାଲିନୋ ଗୃହମେଧିନଃ। ତୁଲ୍ଯୈର୍ଵ୍ଯଵହରନ୍ତି ସ୍ମ ଅଦୃଷ୍ଟୈଃ କର୍ମହେତୁଭିଃ ।। ୬୧.

ସଦା ଷଟ୍କର୍ମରେ ଲିନ, ଶିଷ୍ଟ, ଗୃହସ୍ଥ, ସମାନମାନେ ସହିତ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ଆସୁଥିବା କର୍ମ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ।

ଅଗ୍ରାମ୍ଯୈର୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତି ସ୍ମ ରସୈଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵଯଂକୃତୈଃ। କୁଟୁମ୍ବିନ ଋଦ୍ଵିମନ୍ତୋ ବାହ୍ଯାନ୍ତରନିଵାସିନଃ ।। ୬୧.

ଅପବିତ୍ର ଉପାୟ ଛାଡି, ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ରସ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ସମ୍ପନ୍ନ ଗୃହସ୍ଥ, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ ବାସ କରୁଥିଲେ ।

କୃତାଦିଷୁ ଯୁଗାଖ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କ୍ରିଯନ୍ତେ ପ୍ରଥମନ୍ତୁ ଵୈ ।। ୬୧.

କୃତାଦି ଯୁଗମାନେ ଆସିଲେ ପ୍ରତିଥର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ।

ପ୍ରାପ୍ତୈ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ପୁନଃ ସପ୍ତର୍ଷଯସ୍ତ୍ଵିହ। ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତି ଯେ ଵର୍ଣାନାଶ୍ରମାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ। ତେଷାମେଵାନ୍ଵଯେ ଵୀରା ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। ୬୧.

ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲେ, ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ପୁନି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମମାନେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ବାହାଦୁରମାନେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ।

ଜାଯମାନେ ପିତା ପୁତ୍ରେ ପୁତ୍ରଃ ପିତରି ଚୈଵ ହି। ଏଵଂ ସମେତ୍ଯାଵିଚ୍ଛେଦାଦ୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତ୍ଯାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍। ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ଗୃହମେଧିନାମ୍ ।। ୬୧.

ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ବାପା ପୁଅରେ ଓ ପୁଅ ବାପାରେ ଥାଏ; ଏଭଳି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ; ଏଠାରେ ଚଉରାଶି ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି ।

ଅର୍ଯମ୍ଣୋ ଦକ୍ଷିଣା ଯେ ତୁ ପିତୃଯାଣଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ। ଦାରାଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣସ୍ତେ ଵୈ ଯେ ପ୍ରଜାହେତଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୬୧.

ଯେମାନେ ଅର୍ୟମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଓ ସନ୍ତାନ ହେବାର କାରଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ସେହିମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ।

ଗୃହମେଧିନାଞ୍ଚ ସଂଖ୍ଯେଯାଃ ଶ୍ମଶାନାନ୍ଯାଶ୍ରଯନ୍ତି ତେ। ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ନିହିତା ଉତ୍ତରାଯଣେ ।। ୬୧.

ଘରସ୍ଥମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ମଶାନଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଚଉରାସି ହଜାର ଅଟିଏ ଅଛି, ଯାହା ସବୁ ଉତ୍ତରାୟଣ ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଯେ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଦିଵଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଋଷଯୋ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଵରେତସଃ। ମନ୍ତ୍ରବ୍ରାହ୍ମଣକର୍ତ୍ତାରୋ ଜାଯନ୍ତେ ହ ଯୁଗକ୍ଷଯେ ।। ୬୧.

ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଓ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଶେଷରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଏଵମାଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତେ ଦ୍ଵାପରେଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ। କଲ୍ପାନାଂ ଭାଷ୍ଯଵିଦ୍ଯାନାଂ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରକୃତଃ କ୍ଷଯେ ।। ୬୧.

ଏଭଳି ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପୁନି ପୁନି ଆସନ୍ତି, ଏବଂ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ରଚନା କରନ୍ତି।

ଭଵିଷ୍ଯେ ଦ୍ଵାପରେ ଚୈଵ ଦ୍ରୋଣିର୍ଦ୍ଵୈପାଯନଃ ପୁନଃ । ଵେଦଵ୍ଯାସୋ ହ୍ଯତୀତେଽସ୍ମିନ୍ ଭଵିତା ସୁମହାତପାଃ ।। ୬୧.

ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଡ୍ରୋଣ ଓ ଦ୍ୱୈପାୟନ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବେ; ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ବେଦବ୍ୟାସ ଥିଲେ, ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ଭାବେ ଆସିବେ।

ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯେଷୁ ଶାଖାପ୍ରଣଯନାନି ତୁ। ତସ୍ମୈ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମତପସା ପ୍ରାପ୍ତମଵ୍ଯଯମ୍ ।। ୬୧.

ଭବିଷ୍ୟତରେ ବେଦର ନୂତନ ଶାଖା ରଚିତ ହେବ; ଏହି ଅବିନାଶୀ ଜ୍ଞାନ ବ୍ରହ୍ମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତପସା କର୍ମ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ କର୍ମଣା ହି ତତୋ ଯଶଃ। ଯଶସା ପ୍ରାପ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ହି ସତ୍ଯେନାପ୍ତୋ ହି ଚାଵ୍ଯଯଃ ।। ୬୧.

ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ମିଳେ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯଶ ମିଳେ; ଯଶ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅପେକ୍ଷିତ କରାଯାଏ।

ଅଵ୍ଯଯାଦମୃତଂ ଶୁକ୍ରମମୃତାତ୍ ସର୍ଵମେଵ ହି। ଧ୍ରୁଵମେକାକ୍ଷରମିଦଂ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ବୃଂହଣାଚ୍ଚୈଵ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ।। ୬୧.

ଅବିନାଶୀରୁ ଅମୃତତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଅମୃତତ୍ୱରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହି ଏକ ଅଚଳ ଅକ୍ଷର ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏହାର ବଡ଼ତ୍ୱ ଓ ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରଣଵାଵ ସ୍ଥିତଂ ଭୂଯୋ ଭୂର୍ଭୁଵଃସ୍ଵରିତି ସ୍ମୃତମ୍। ଋଗ୍ଯଜୁଃ ସାମାଥର୍ଵରୂପିଣେ ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ ।। ୬୧.

ଏହି ଅକ୍ଷର ପୁନି 'ଓଁ' ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଯାହାକୁ 'ଭୂଃ', 'ଭୁଃ', 'ସ୍ୱଃ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

ଜଗତଃ ପ୍ରଲଯୋତ୍ପତ୍ତୌ ଯତ୍ତତ୍କାରଣସଂଜ୍ଞିତମ୍। ମହତଃ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ସୁବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ ।। ୬୧.

ଯେଉଁଥିରେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମହାତ୍ତ୍ୱରୁ ଉପରେ ଥିବା ସେହି ପରମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଅଗାଧାପରମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସମ୍ମୋହନାଲଯମ୍। ସପ୍ରକାଶପ୍ରଵୃତ୍ତିଭ୍ଯାଂ ପୁରୁଷାର୍ଥପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।। ୬୧.

ଏହା ଅପାର, ସୀମାହୀନ ଓ ଅକ୍ଷୟ; ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଏହି ଆଶ୍ରୟ, ପ୍ରକାଶିତ ଓ ଅପ୍ରକାଶିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ।

ସାଙ୍ଖ୍ଯଜ୍ଞାନଵତାଂ ନିଷ୍ଠା ଗତିଃ ସଙ୍ଗଦମାତ୍ମନଃ। ଯତ୍ତଦଵ୍ଯକ୍ତମମୃତଂ ପ୍ରକୃତିବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୬୧.

ଏହା ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଆତ୍ମା ପାଇଁ ପାର ହେବାର ପଥ; ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅମୃତ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରକୃତି ବ୍ରହ୍ମ।