ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ତୁ ଯୈଶ୍ଚୀର୍ଣା ଚରଣାଚ୍ଚରକାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଵୈଶମ୍ପାଯନଶିଷ୍ଯାସ୍ତେ ଚରକାଃ ସମୁଦାହୃତାଃ ।। ୬୧.

ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଚଳିବାରୁ ‘ଚରକ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ‘ଚରକ’ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଇତ୍ଯେତେ ଚରକାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵାଜିନସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାସ୍ତେ କଣ୍ଵଵୈଧେଯଶାଲିନଃ ।। ୬୧.

ଏହିପରି ଚରକମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଜିନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେମାନେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ: କଣ୍ବ, ବୈଦେହ, ଶାଳିନ।

ମଧ୍ଯନ୍ଦିନଶ୍ଚ ଶାପେଯୀ ଵିଦିଗ୍ଧଶ୍ଚାପ୍ଯ ଉଦ୍ଦଲଃ। ତାମ୍ରାଯଣଶ୍ଚ ଵାତ୍ସ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଗାଲଵଶୈଶିରୀ। ଆଟଵୀ ଚ ତଥା ପର୍ଣୀ ଵୀରଣୀ ସପରାଯଣଃ ।। ୬୧.

ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ, ଶାପେୟୀ, ବିଦିଗ୍ଧ, ଉଦ୍ଦଳ, ତାମ୍ରାୟଣ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଗାଳବ, ଶୈଶିରୀ, ଆଟବୀ, ପର୍ଣ୍ଣୀ, ବୀରଣୀ ଓ ପରାୟଣ—ଏହିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଇତ୍ଯେତେ ଵାଜିନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସଂସ୍ମୃତାଃ। ଶତମେକାଧିକଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯଜୁଷାଂ ଵୈ ଵିକଲ୍ପକାଃ ।। ୬୧.

ଏହିପରି ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚଟି, ମୋଟ ପନ୍ଦରଟି ବାଜିନ ମନ୍ୟତା ରହିଛି। ସମୁଦାୟ ଯଜୁର୍ ଶାଖା ଏକଶଏକ ଅଛି।

ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯାମାସ ସୁମନ୍ତୁମଥ ଜୈମିନିଃ। ସୁମନ୍ତୁଶ୍ଚାପି ସୁତ୍ଵାନଂ ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସୁକର୍ମାଣଂ ସୁତଂ ସୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।। ୬୧.

ତାପରେ ଜୈମିନି ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁମନ୍ତୁଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ। ସୁମନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଢ଼ାଇଲେ। ସୁକର୍ମା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଢ଼ାଇଲେ।

ସ ସହସ୍ରମଧୀତ୍ଯାଶୁ ସୁକର୍ମାପ୍ଯଥ ସଂହିତାଃ। ପ୍ରୋଵାଚାଥ ସହସ୍ରସ୍ଯ ସୁକର୍ମା ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ ।। ୬୧.

ସୁକର୍ମା ଦ୍ରୁତ ହେବା ସହସ୍ର ସଂହିତା ଶିଖିଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେଇ ସହସ୍ର ସଂହିତା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ।

ଅନଧ୍ଯାଯେଷ୍ଵଧୀଯାନାଂସ୍ତାଞ୍ଜଘାନ ଶତକ୍ରତୁଃ। ପ୍ରାଯୋପଵେଶମକରୋତ୍ତତୋଽସୌ ଶିଷ୍ଯକାରଣାତ୍ ।। ୬୧.

ଯେଉଁମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ସମୟରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦଣ୍ଡିଲେ। ତାପରେ, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁକର୍ମା ଉପବାସରେ ବସିଲେ।

କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ ଶକ୍ରୋ ଵରମସ୍ମୈ ଦଦୌ ପୁନଃ। ଭାଵିନୌ ତେ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଶିଷ୍ଯାଵନଲଵର୍ଚସୌ ।। ୬୧.

ସେଠାରେ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—'ତୁମର ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବେ।'

ଅଧୀଯାନୌ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୌ ସହସ୍ରଂ ସହିତାଵୁଭୌ। ଏତୌ ସୁରୌ ମହାଭାଗୌ ମା କ୍ରୁଧ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ।। ୬୧.

'ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଏକାସাথে ଶିଖିବେ, ସେମାନେ ସହସ୍ର ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦେବତା ସମାନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵାସଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁକର୍ମାଣଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ଶାନ୍ତକ୍ରୋଧଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।। ୬୧.

ଏପରି କହି, ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଧୀମାନ୍ପୌଷ୍ଯଞ୍ଜୀ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ହିରଣ୍ଯନାଭଃ କୌଶିକ୍ଯୌ ଦ୍ଵିତୀଯୋଽଭୂନ୍ନରାଧିପଃ ।। ୬୧.

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସୁକର୍ମାଙ୍କ ଏକ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜି, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ ରାଜପୁତ୍ର ହିରଣ୍ୟନାଭ କୌଶିକ୍ୟ।

ଅଧ୍ଯାପଯତ୍ତୁ ପୌଷ୍ଯଞ୍ଜୀ ସହସ୍ରାର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ସଂହିତାଃ। ତେନାନ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯସାମାନ୍ଯାଃ ଶିଷ୍ଯାଃ ପୌଷ୍ଯଞ୍ଜିନଃ ଶୁଭାଃ ।। ୬୧.

ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜି ସହସ୍ରର ଅର୍ଧ ସଂହିତା ପଢ଼ାଇଲେ। ଏହିପରି, ତାଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତର ସାମଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଶତାନି ପଞ୍ଚ କୌଶିକ୍ଯଃ ସଂହିତାନାଞ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଶିଷ୍ଯା ହିରଣ୍ଯନାଭସ୍ଯ ସ୍ମୃତାସ୍ତେ ପ୍ରାଚ୍ଯସାମଗାଃ ।। ୬୧.

ଶୂରବୀର କୌଶିକ୍ୟ ପଞ୍ଚଶେ ସଂହିତା ପଢ଼ାଇଲେ। ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବ ସାମଗ ଭାବରେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।

ଲୋକାକ୍ଷୀ କୁଥୁମିଶ୍ଚୈଵ କୁଶୀତୀ ଲାଙ୍ଗଲିସ୍ତଥା। ପୌଷ୍ଯଞ୍ଜିଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଷାଂ ଭେଦାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୬୧.

ଲୋକାକ୍ଷୀ, କୁଥୁମି, କୁଶୀତୀ ଏବଂ ଲାଙ୍ଗଲି—ଏହି ଚାରିଜଣ ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ। ଏବେ ତାଙ୍କର ଶାଖା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ରାଣାଯନୀଯଃ ସ ହି ତଣ୍ଡିପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ମାଦନ୍ଯୋ ମୂଲଚାରୀ ସୁଵିଦ୍ଵାନ୍। ସକତିପୁତ୍ରଃ ସହସାତ୍ଯପୁତ୍ର ଏତାନ୍ ଭେଦାନ୍ ଵିତ୍ତ ଲୋକାକ୍ଷିଣସ୍ତୁ ।। ୬୧.

ରାଣାୟନୀୟ, ତଣ୍ଡିଙ୍କ ପୁଅ; ଏକ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ମୂଳଚାରୀ; ସକତିପୁତ୍ର ଏବଂ ସହସାତ୍ୟପୁତ୍ର—ଏହିମାନେ ଲୋକାକ୍ଷୀଙ୍କ ଶାଖା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା।

ତ୍ରଯସ୍ତୁ କୁଥୁମେଃ ପୁତ୍ରା ଔରସୋ ରସପାସରଃ। ଭାଗଵିତ୍ତିଶ୍ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ତ୍ରିଵିଧାଃ କୌଥୁମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୬୧.

କୁଥୁମିଙ୍କ ତିନିଜଣ ଜନ୍ମଜ ପୁଅ ଥିଲେ—ରସପାସର, ଭାଗବିତ୍ତି ଏବଂ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ। ଏହିମାନେ କୌଥୁମ ଶାଖାର ତିନି ଶାଖା ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଶୌରିଦ୍ଯୁଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିପୁତ୍ରଶ୍ଚଦ୍ଵାଵେତୌ ଚରିତଵ୍ରତୌ। ରାଣାଯନୀଯଃ ସୌମିତ୍ରିଃ ସାମଵେଦଵିଶାରଦୌ ।। ୬୧.

ଶୌରିଦ୍ୟୁ ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗିପୁତ୍ର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ନୀତିରେ ଦୃଢ଼; ରାଣାୟନୀୟ, ସୁମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ—ଏମାନେ ସାମବେଦର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ରଖନ୍ତି।

ପ୍ରୋଵାଚ ସଂହିତାସ୍ତିସ୍ରଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗିପୁତ୍ରୋ ମହାତପାଃ। ଚୈଲଃ ପ୍ରାଚୀନଯୋଗଶ୍ଚ ସୁରାଲଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୬୧.

ମହାତପସ୍ବୀ ଶୃଙ୍ଗିପୁତ୍ର ତିନିଟି ସଂହିତା ପଢ଼ାଇଲେ—ଚୈଳ, ପ୍ରାଚୀନଯୋଗ ଏବଂ ସୁରାଳ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

ପ୍ରୋଵାଚ ସଂହିତାଃ ଷଟ୍ତୁ ପାରାଶର୍ଯସ୍ତୁ କୌଥୁମଃ। ଆସୁରାଯଣଵୈଶାଖ୍ଯୌ ଵେଦଵୃଦ୍ଧପରାଯଣୌ ।। ୬୧.

କୌଥୁମ ପାରାଶରୀ ଛଅଟି ସଂହିତା ପଢ଼ାଇଲେ—ଆସୁରାୟଣ ଏବଂ ବୈଶାଖ୍ୟ, ଏମାନେ ପୁରାତନ ବେଦରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।

ପ୍ରାଚୀନଯୋଗପୁତ୍ରଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମାଂଶ୍ଚ ପତଞ୍ଜଲିଃ। କୌଥୁମସ୍ଯ ତୁ ଭେଦାସ୍ତେ ପାରାଶର୍ଯସ୍ଯ ଷଟ୍ ସ୍ମୃତାଃ। ଲାଙ୍ଗଲିଃ ଶାଲିହୋତ୍ରଶ୍ଚ ଷଟ୍ ଷଟ୍ ପ୍ରୋଵାଚ ସଂହିତାଃ ।। ୬୧.

ପ୍ରାଚୀନଯୋଗପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପତଞ୍ଜଳି—ଏମାନେ କୌଥୁମଙ୍କ ଶାଖା। ପାରାଶରୀଙ୍କ ଛଅଟି ଶାଖା ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଲାଙ୍ଗଲି ଏବଂ ଶାଳିହୋତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଛଅଟି ସଂହିତା ପଢ଼ାଇଲେ।

ଭାଲୁକିଃ କାମହାନିଶ୍ଚ ଜୈମିନିର୍ଲୋମଗାଯିନଃ। କଣ୍ଡଶ୍ଚ କୋଲହଶ୍ଚୈଵ ଷଡେତେ ଲାଙ୍ଗଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ଏତେ ଲାଙ୍ଗଲିନଃ ଶିଷ୍ଯାଃ ସଂହିତା ଯୈଃ ପ୍ରସାଧିତାଃ ।। ୬୧.

ଭାଲୁକି, କାମହାନି, ଜୈମିନି, ଲୋମଗାୟିନ, କଣ୍ଡ ଏବଂ କୋଲହ—ଏହି ଛଅଜଣ ଲାଙ୍ଗଲ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ଲାଙ୍ଗଲିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ସଂହିତା ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ।

ତତୋ ହିରଣ୍ଯନାଭସ୍ଯ କୃତଶିଷ୍ଯୋ ନୃପାତ୍ମଜଃ । ସୋଽକରୋଚ୍ଚ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ସଂହିତା ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ଚୈଵ ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଯେଭ୍ଯସ୍ତାଂଶ୍ଚ ନିବୋଧତ ।। ୬୧.

ତାପରେ, ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର କୃତ ବିଶେଷ ଚବିଶଟି ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତାହା ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ। ଏଉଁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମ ଏବେ ଶୁଣ।

ରାଡଶ୍ଚ ମହଵୀର୍ଯଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମୋ ଵାହନସ୍ତଥା। ତାଲକଃ ପାଣ୍ଡକଶ୍ଚୈଷ କାଲିକୋ ରାଜିକସ୍ତଥା। ଗୌତମଶ୍ଚାଜବସ୍ତଶ୍ଚ ସୋମରାଜାପତତ୍ତତଃ ।। ୬୧.

ରାଢ଼, ମହାବୀର୍ୟ, ପଞ୍ଚମ, ବାହନ, ତାଳକ, ପାଣ୍ଡକ, କାଳିକା, ରାଜିକ, ଗୌତମ, ଅଜବସ୍ତ ଏବଂ ସୋମରାଜ—ଏହିମାନେ କୃତଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଏକ ପରେ ଏକ।

ପୃଷ୍ଠଗ୍ନଃ ପରିକୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଉଲୂଖଲକ ଏଵ ଚ। ଯଵୀଯସଶ୍ଚ ଵୈଶାଲୋ ଅଂଗୁଲୀଯଶ୍ଚ କୌଶିକଃ ।। ୬୧.

ପୃଷ୍ଠଘ୍ନ, ପରିକୃଷ୍ଟ, ଉଲୂଖଳକ, ଯବୀୟସ, ବୈଶାଳ, ଅଂଗୁଳୀୟ ଏବଂ କୌଶିକ—ଏହିମାନେ।

ସାଲିମଞ୍ଜରିସତ୍ଯଶ୍ଚ କାପୀଯଃ କାନିକଶ୍ଚ ଯଃ। ପରାଶରଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଇତି କ୍ରାନ୍ତାସ୍ତୁ ସାମଗାଃ ।। ୬୧.

ସାଲିମଞ୍ଜରିସତ୍ୟ, କାପୀୟ, କାନିକ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପରାଶର—ଏହିମାନେ ସାମଗ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।

ସାମଗାନାନ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତୌ। ପୌଷ୍ଯଞ୍ଜିଶ୍ଚ କୃତିଶ୍ଚୈଵ ସଂହିତାନାଂ ଵିକଲ୍ପକୌ ।। ୬୧.

ସମସ୍ତ ସାମଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ପୌଷ୍ୟଞ୍ଜି ଏବଂ କୃତି—ଏହି ଦୁଇଜଣ ସାମହିତାର ବିନ୍ୟାସକାରୀ ଭାବେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଥର୍ଵାଣଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ସୁମନ୍ତୁରଦଦଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ । କବନ୍ଧାଯ ପୁନଃ କୃତ୍ସ୍ରଂ ସ ଚ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୬୧.

ସୁମନ୍ତୁ ଅଥର୍ବବେଦକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ସହିତ ପୁନି କବନ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଲେ।

କବନ୍ଧସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଦା କୃତ୍ଵା ପଥ୍ଯାଯୈକଂ ପୁନର୍ଦଦୌ। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵେଦସ୍ପର୍ଶାଯ ସ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାକରୋତ୍ ପୁନଃ ।। ୬୧.

କବନ୍ଧ ଏହାକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି, ଏକଭାଗ ପୁନି ପଥ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗକୁ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଚାରିଭାଗ କଲେ।

ମୋଦୋ ବ୍ରହ୍ମବଲଶ୍ଚୈଵ ପିପ୍ପଲାଦସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଶୌକାଯନିଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚତୁର୍ଥସ୍ତପନଃ ସ୍ମୃତଃ।? ଵେଦସ୍ପର୍ଶସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରଃ ଶିଷ୍ଯାସ୍ତ୍ଵେତେ ଦୃଢଵ୍ରତାଃ ।। ୬୧.

ମୋଦ, ବ୍ରହ୍ମବଳ, ପିପ୍ପଳାଦ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶୌକାୟନି ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ତପନ—ଏହି ଚାରିଜଣ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ବେଦସ୍ପର୍ଶଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ।