ବାଷ୍କଲିଶ୍ଚ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତିସ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସଂହିତାଃ। ରଥୀତରୋ ନିରୁକ୍ତଞ୍ଚ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରେ ଚତୁର୍ଥକମ୍ ।। ୬୧.
ବାଷ୍କଲି ଓ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତିନୋଟି ସଂହିତା କହିଥିଲେ। ରଥୀତର ନିରୁକ୍ତ ରଚିଲେ ଓ ପୁନି ଚତୁର୍ଥ ସଂହିତା ତିଆରି କଲେ।
ତ୍ରଯସ୍ତସ୍ଯାଭଵଞ୍ଛିଷ୍ଯା ମହାତ୍ମାନୋ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ। ଧୀମାନ୍ନନ୍ଦାଯନୀଯଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାରିଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ତୃତୀଯଶ୍ଚାର୍ଯଵସ୍ତେ ଚ ତପସା ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ।। ୬୧.
ତାଙ୍କର ତିନି ଜଣ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ, ମହାତ୍ମା ଓ ଗୁଣବାନ। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ନନ୍ଦାୟନୀୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପନ୍ନଗାରି ଓ ତୃତୀୟ ଆର୍ୟବସ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଵୀତରାଗା ମହାତେଜାଃ ସଂହିତାଜ୍ଞାନପାରଗାଃ। ଇତ୍ଯେତେ ବହ୍ଵୃଚାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସଂହିତା ଯୈଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୬୧.
ଏମାନେ ରାଗରହିତ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ସଂହିତା ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହି ବହ୍ୱୃଚମାନେ ସଂହିତା ପ୍ରଚଳିତ କରିଥିଲେ।
ଵୈଶମ୍ପାଯନଗୋତ୍ରୋଽସୌ ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ଵ୍ଯକଲ୍ପଯତ୍। ଷଡଶୀତିଶ୍ଚ ତସ୍ଯାପି ସଂହିତାନାଂ ଵିକଲ୍ପକାଃ ।। ୬୧.
ବୈଶମ୍ପାୟନ ଗୋତ୍ରୀୟ, ସେ ଯଜୁର୍ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ। ତାଙ୍କର ସଂହିତା ଏଠିରେ ଛଅଠିଆଶି ଜଣ ବିଭାଜକ ଥିଲେ।
ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦଦୌ ତାଶ୍ଚ ଜଗୃହୁସ୍ତେ ଵିଧାନତଃ। ଏକସ୍ତତ୍ର ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ମହାତପାଃ। ଷଡଶୀତିଶ୍ଚ ତସ୍ଯାପି ସଂହିତାନାଂ ଵିକଲ୍ପକାଃ ।। ୬୧.
ସେ ଏହି ସଂହିତାମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଦେଲେ, ଏମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଠିରେ ଏକ ଅଲଗା ରହିଗଲେ, ସେହେଉଛନ୍ତି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ମହାତପସ୍ବୀ। ତାଙ୍କ ସଂହିତାରେ ମଧ୍ୟ ଛଅଠିଆଶି ଜଣ ବିଭାଜକ ଥିଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ତେଷାଂ ଵୈ ତ୍ରିଧା ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ତ୍ରିଧା ଭେଦାସ୍ତୁ ତେ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭେଦେଽସ୍ମିନ୍ନଵମେ ଶୁଭେ ।। ୬୧.
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିପ୍ରକାର ଭେଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହି ନବମ ଶୁଭ ଭେଦରେ ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଭେଦ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଉଦୀଚ୍ଯା ମଧ୍ଯଦେଶାଶ୍ଚ ପ୍ରାଚ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ। ଶ୍ଯାମାଯନିରୁଦୀଚ୍ଯାନାଂ ପ୍ରଧାନଃ ସମ୍ବଭୂଵ ହ ।। ୬୧.
ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବ—ଏମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶ୍ୟାମାୟନି ପ୍ରଧାନ ହେଲେ।
ମଧ୍ଯ ଦେଶପ୍ରତିଷ୍ଠାନାମାରୁଣିଃ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ତୁତଃ। ଆଲମ୍ବିରାଦିଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାନାନ୍ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଦଯସ୍ତୁ ତେ ।। ୬୧.
ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆରୁଣି ପ୍ରଥମ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ଆଲମ୍ବିର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୋଟେ ତେରଜଣ, ପ୍ରଧାନ ହେଲେ।
ଇତ୍ଯେତେ ଚରକାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସଂହିତାଵାଦିନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ। ଋଷଯ ସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୂତଂ ଜିଜ୍ଞାସଵୋଽବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୬୧.
ଏହିପରି ଏହି ଚରକମାନେ, ସଂହିତାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଚରକାଧ୍ଵର୍ଯଵଃ କେନ କାରଣଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। କିଞ୍ଚୀର୍ଣଂ କସ୍ଯ ହେତୋଶ୍ଚ ଵାଚକତ୍ଵଞ୍ଚ ଭେଜିରେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ତେଷାଂ ସ ଚରକତ୍ଵମଭୂଦ୍ଯଥା ।। ୬୧.
ଚରକମାନେ କିଏଁ ଭାବେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେଲେ, ଏହାର ସଠିକ୍ କାରଣ କହ। କିଏ କଣ କରିଥିଲେ, କାହିଁକି ଏହି ନାମ ମିଳିଲା? ଏଭଳି ପଚାରାଯିବା ପରେ, ସୂତ ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମ କିପରି ହେଲା, ସେଥିରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
କାର୍ଯମାସୀଦୃଷୀଣାଞ୍ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମାଃ। ମେରୁପୃଷ୍ଠଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତୈସ୍ତଦା ତ୍ଵିତି ମନ୍ତ୍ରିତମ୍ ।। ୬୧.
ସେଇ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ କାମ ଥିଲା। ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଯୋ ନୋଽତ୍ର ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ନାଗଚ୍ଛେଦ୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ସ କୁର୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯାଂ ଵୈ ସମଯୋ ନଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୬୧.
‘ଏଠାରେ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସପ୍ତ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ନାଆସିବେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଭାବିବେ’—ଏହିପରି ଆମର ଏକ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା।
ତତସ୍ତେ ସଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଵର୍ଜିତାଃ। ପ୍ରଯଯୁଃ ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ଯତ୍ର ସନ୍ଧିଃ କୃତୋଽଭଵତ୍ ।। ୬୧.
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ବ୍ୟତୀତ, ସପ୍ତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେଠାକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଭା ହୋଇଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାନ୍ତୁ ଵଚନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯାଞ୍ଚକାର ସଃ । ଶିଷ୍ଯାନଥ ସମାନୀଯ ସ ଵୈଶଣ୍ପାଯନୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୬୧.
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିଗଲା। ତାପରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵଦ୍ଯାଞ୍ଚରଧ୍ଵଂ ଵୈ ମତ୍କୃତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ। ସର୍ଵେ ଯୂଯଂ ସମାଗମ୍ଯ ବ୍ରୂତ ମେ ତଦ୍ଧିତଂ ଵଚଃ ।। ୬୧.
‘ହେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର। ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ, ମୋତେ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କହ।’
ଅହମେଵ ଚରିଷ୍ଯାମି ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ମୁନଯସ୍ତ୍ଵିମେ। ବଲଞ୍ଚୋତ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି ତପସା ସ୍ଵେନ ଭାଵିତଃ ।। ୬୧.
‘ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଏକାଏକି କରିବି, ଏହି ଋଷିମାନେ ରୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ପାଦନ କରିବି।’
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍ । ଉଵାଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯାଧୀତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ପଯସ୍ଵ ମେ ।। ୬୧.
ଏଭଳି କହିଲେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ଯେଉଁ ସବୁ ଶିଖିଛ, ସେସବୁ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦିଅ।’
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରୂପାଣି ଯଜୂଂଷି ପ୍ରଦଦୌ ଗୁରୋଃ। ରୁଧିରେଣ ତଥାକ୍ତାନି ଛର୍ଦିତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ ।। ୬୧.
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ତ ମିଶିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାନ୍ତି କରି ଫେରାଇ ଦେଲେ।
ତତଃ ସ ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥାଯ ସୂର୍ଯମାରାଧଯଦ୍ ଦ୍ଵିଜାଃ । ସୂର୍ଯବ୍ରହ୍ମ ଯଦୁଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଖଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ।। ୬୧.
ତାପରେ ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଯେଉଁ ଯଜୁର୍ ଅଂଶ ହରାଇଯାଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ଆକାଶକୁ ଉଠି ରହିଗଲା।
ତତୋ ଯାନି ଗତାନ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ଯଜୂଂଷ୍ଯାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍। ତାନି ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ତୁଷ୍ଟଃ ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମରୀତଯେ। ଅଶ୍ଵ ରୂପାଯ ମାର୍ତଣ୍ଡୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯାଯ ଧୀମତେ ।। ୬୧.
ତାପରେ ଯେଉଁ ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଚଲିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ପାଇଁ, ଅଶ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧୀର ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଲେ।
ଯଜୂଂଷ୍ଯଧୀଯନ୍ତେ ଯାନି ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେନ କେନ ଚ। ଅଶ୍ଵରୂପାଯ ଦତ୍ତାନି ତତସ୍ତେ ଵାଜିନୋଽଭଵନ୍ ।। ୬୧.
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଅଶ୍ୱ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଯଜୁର୍ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ‘ବାଜିନ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ତୁ ଯୈଶ୍ଚୀର୍ଣା ଚରଣାଚ୍ଚରକାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଵୈଶମ୍ପାଯନଶିଷ୍ଯାସ୍ତେ ଚରକାଃ ସମୁଦାହୃତାଃ ।। ୬୧.
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଚଳିବାରୁ ‘ଚରକ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ‘ଚରକ’ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଇତ୍ଯେତେ ଚରକାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵାଜିନସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାସ୍ତେ କଣ୍ଵଵୈଧେଯଶାଲିନଃ ।। ୬୧.
ଏହିପରି ଚରକମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଜିନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସେମାନେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ: କଣ୍ବ, ବୈଦେହ, ଶାଳିନ।
ମଧ୍ଯନ୍ଦିନଶ୍ଚ ଶାପେଯୀ ଵିଦିଗ୍ଧଶ୍ଚାପ୍ଯ ଉଦ୍ଦଲଃ। ତାମ୍ରାଯଣଶ୍ଚ ଵାତ୍ସ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଗାଲଵଶୈଶିରୀ। ଆଟଵୀ ଚ ତଥା ପର୍ଣୀ ଵୀରଣୀ ସପରାଯଣଃ ।। ୬୧.
ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ, ଶାପେୟୀ, ବିଦିଗ୍ଧ, ଉଦ୍ଦଳ, ତାମ୍ରାୟଣ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଗାଳବ, ଶୈଶିରୀ, ଆଟବୀ, ପର୍ଣ୍ଣୀ, ବୀରଣୀ ଓ ପରାୟଣ—ଏହିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଇତ୍ଯେତେ ଵାଜିନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସଂସ୍ମୃତାଃ। ଶତମେକାଧିକଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯଜୁଷାଂ ଵୈ ଵିକଲ୍ପକାଃ ।। ୬୧.
ଏହିପରି ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚଟି, ମୋଟ ପନ୍ଦରଟି ବାଜିନ ମନ୍ୟତା ରହିଛି। ସମୁଦାୟ ଯଜୁର୍ ଶାଖା ଏକଶଏକ ଅଛି।
ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯାମାସ ସୁମନ୍ତୁମଥ ଜୈମିନିଃ। ସୁମନ୍ତୁଶ୍ଚାପି ସୁତ୍ଵାନଂ ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସୁକର୍ମାଣଂ ସୁତଂ ସୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରମଧ୍ଯାପଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।। ୬୧.
ତାପରେ ଜୈମିନି ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁମନ୍ତୁଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ। ସୁମନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଢ଼ାଇଲେ। ସୁକର୍ମା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଢ଼ାଇଲେ।
ସ ସହସ୍ରମଧୀତ୍ଯାଶୁ ସୁକର୍ମାପ୍ଯଥ ସଂହିତାଃ। ପ୍ରୋଵାଚାଥ ସହସ୍ରସ୍ଯ ସୁକର୍ମା ସୂର୍ଯଵର୍ଚସଃ ।। ୬୧.
ସୁକର୍ମା ଦ୍ରୁତ ହେବା ସହସ୍ର ସଂହିତା ଶିଖିଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେଇ ସହସ୍ର ସଂହିତା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ।
ଅନଧ୍ଯାଯେଷ୍ଵଧୀଯାନାଂସ୍ତାଞ୍ଜଘାନ ଶତକ୍ରତୁଃ। ପ୍ରାଯୋପଵେଶମକରୋତ୍ତତୋଽସୌ ଶିଷ୍ଯକାରଣାତ୍ ।। ୬୧.
ଯେଉଁମାନେ ନିଷିଦ୍ଧ ସମୟରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦଣ୍ଡିଲେ। ତାପରେ, ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁକର୍ମା ଉପବାସରେ ବସିଲେ।
କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ ଶକ୍ରୋ ଵରମସ୍ମୈ ଦଦୌ ପୁନଃ। ଭାଵିନୌ ତେ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଶିଷ୍ଯାଵନଲଵର୍ଚସୌ ।। ୬୧.
ସେଠାରେ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—'ତୁମର ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବେ।'
ଅଧୀଯାନୌ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୌ ସହସ୍ରଂ ସହିତାଵୁଭୌ। ଏତୌ ସୁରୌ ମହାଭାଗୌ ମା କ୍ରୁଧ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ।। ୬୧.
'ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଏକାସাথে ଶିଖିବେ, ସେମାନେ ସହସ୍ର ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦେବତା ସମାନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।'