ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଋଷଯସ୍ତ୍ଵେକତଃ ସର୍ଵେ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ତଥୈକତଃ। ସର୍ଵେ ତେ ମୁନଯସ୍ତେନ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯେନ ଧୀମତା । ଏକୈକଶସ୍ତତଃ ପୃଷ୍ଟା ନୈଵୋତ୍ତରମଥାଵ୍ରୁଵନ୍ ।। ୬୦.

ସମସ୍ତ ଋଷି ଏକପଟେ ଓ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଅନ୍ୟପଟେ ଦଢ଼ିଲେ; ସେଇ ପଣ୍ଡିତ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତାନ୍ଵିଜିତ୍ଯ ମୁନୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମରାଶିର୍ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଶାକଲ୍ଯମିତି ହୋଵାଚ ଵାଦକର୍ତ୍ତାରମଞ୍ଜସା ।। ୬୦.

ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମରାଶି ଶାକଳ୍ୟଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ କହିଲେ ।

ଶାକଲ୍ଯ ଵଦ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନଵତିଷ୍ଟସେ। ପୂର୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ ଜଡମାନେନ ଵାତାଧ୍ମାତୋ ଯଥା ଦୃତିଃ ।। ୬୦.

ଶାକଳ୍ୟ, ଯାହା କହିବାକୁ ଥିବା, ସେଥିରେ କହ; କାହିଁକି ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲୁ? ତୁମେ ଅବୁଦ୍ଧିର ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବାୟୁରେ ଫୁଲିଥିବା ଫୁଲା ଝୋଲା ପରି ହେଇଯାଇଛ ।

ଏଵଂ ସ ଧର୍ଷିତସ୍ତେନ ରୋଷାତ୍ତାମ୍ରାସ୍ଯଲୋଚନଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଂ ତଂ ପୁରୁଷଂ ମୁନିସନ୍ନିଧୌ ।। ୬୦.

ଏଭଳି ଉପେକ୍ଷା ପାଇଁ ଶାକଳ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି, ଋଷିମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ତ୍ଵମସ୍ମାଂସ୍ତୃଣଵତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଥୈଵେମାନ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍। ଵିଦ୍ଯାଧନଂ ମହାସାରଂ ସ୍ଵଯଂଗ୍ରାହଂ ଜିଘୃକ୍ଷସି ।। ୬୦.

ତୁମେ ଆମକୁ ଓ ଏହି ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ତୃଣ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧନର ମହାମୂଲ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ ।

ଶାକଲ୍ଯେନୈଵନୁକ୍ତଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ ସମବ୍ରଵୀତ୍। ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ବଲଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିଦ୍ଯାତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍ ।। ୬୦.

ଶାକଳ୍ୟଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜଣେ ଯାହାର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖିବାରେ ।

କାମଶ୍ଚାର୍ଥେନ ସମ୍ବଦ୍ଧସ୍ତେନାର୍ଥଂ କାମଯାମହେ । କାମପ୍ରଶ୍ରଧନା ଵିପ୍ରାଃ କାମପ୍ରଶ୍ରାନ୍ଵଦାମହେ ।। ୬୦.

ଇଚ୍ଛା ଧନ ସହିତ ଜଡିତ; ତେଣୁ ଆମେ ଧନକୁ ଚାହୁଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶାରେ ଆମେ କଥା କହୁ ।

ପଣଶ୍ଚୈଷୋଽସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେସ୍ତସ୍ମାନ୍ନୀତଂ ଧନଂ ମଯା। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଶାକଲ୍ଯଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯମଥୋଵାଚ କାମପ୍ରଶ୍ରାର୍ଥମଦ୍ଵଚଃ ।। ୬୦.

ଏହା ରାଜାର୍ଷିଙ୍କ ପଣ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଧନ ନେଇଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାକଳ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ଫଳାଶା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା କହିଲେ ।

ବ୍ରୂହୀଦାନୀଂ ମଯୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାନ୍ କାମପ୍ରଶ୍ରାନ୍ ଯଥାର୍ଥତଃ। ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଵାଦସ୍ତଯୋର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋର୍ମହାନ୍ ।। ୬୦.

ଏବେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇଥିବା ଫଳାଶା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହ । ତାପରେ ଦୁଇ ଜଣ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବାଦ ବେପରି ହେଲା ।

ସାଗ୍ରଂ ପ୍ରଶ୍ନସହସ୍ରନ୍ତୁ ଶାକଲ୍ଯସ୍ତମୁଚୂଚୁଦତ୍। ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋଽବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍ ଋଷୀଣାଂ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାଂ ତଦା ।। ୬୦.

ଶାକଳ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉପପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଋଷିମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ ।

ଶାକଲ୍ଯେ ଚାପି ନିର୍ଵାଦେ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍ । ପ୍ରଶ୍ରମେକଂ ମମାପି ତ୍ଵଂ ଵଦ ଶାକଲ୍ଯ କାମିକମ୍। ଶାପଃ ପଣୋଽସ୍ଯ ଵାଦସ୍ଯ ଅବ୍ରୁଵନ୍ ମୃତ୍ଯୁମାଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୬୦.

ଶାକଳ୍ୟ ବାଦରେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ଏବେ ତୁମେ ମୋର ଏକ ଫଳାଶା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଏହି ବାଦର ପଣ ହେଉଛି ଶାପ; ମୃତ୍ୟୁ ଆସିପାରେ ।

ଅଥ ସନ୍ନୋଦିତଂ ପ୍ରଶ୍ରଂ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯେନ ଧୀମତା । ଶାକଲ୍ଯସ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ସଦ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୬୦.

ତାପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଶାକଳ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସହସା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ ।

ଏଵଂ ମୃତଃ ସ ଶାକଲ୍ଯଃ ପ୍ରଶ୍ରଵ୍ଯାଖ୍ଯାନପୀଡିତଃ। ଏଵଂ ଵାଦଶ୍ଚ ସୁମହାନାସୀତ୍ତେଷାଂ ଧନାର୍ଥିଭିଃ। ଋଷୀଣାଂ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ଯ ଚୈଵ ହି ।। ୬୦.

ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିନଥିବାର ଦୁଃଖରେ ଶାକଳ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ଏହିପରି ଧନ ଆଶାରେ ଋଷିମାନେ ଓ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ବାଦ ହେଲା ।

ସର୍ଵୈଃ ପୃଷ୍ଟାଂସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ରାନ୍ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଯ ଵୈ ମୁନେ ତେଷାଂ ପ୍ରଶ୍ରସାରଂ ମହାଗତିଃ ।। ୬୦.

ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା; ମୁନି ତାହାର ସାର ଉତ୍ତର ଦେଇ, ପ୍ରଶ୍ନର ମହାତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ।

ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ଧନଂ ଗୃହ୍ଯ ଯଶୋ ଵିଖ୍ଯାପ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ। ଜଗାମ ଵୈ ଗୃହଂ ସ୍ଵସ୍ଥଃ ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ଵଶୀ ।। ୬୦.

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଧନ ନେଇ, ନିଜର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରି, ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କ ସହ ସ୍ୱସ୍ଥ ଭାବେ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

ଦେଵମିତ୍ରସ୍ତୁ ଶାକଲ୍ଯୋ ମହାତ୍ମା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। ଚକାର ସଂହିତାଃ ପଞ୍ଚବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପଦଵିତ୍ତମଃ ।। ୬୦.

ଦେବମିତ୍ର ଶାକଳ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପଞ୍ଚଟି ସଂହିତା ରଚନା କଲେ; ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ।

ତଚ୍ଛିଷ୍ଯା ଅଭଵନ୍ ପଞ୍ଚ ମୁଦ୍ଘଲୋ ଗୋଲକସ୍ତଥା। ଖାଲୀଯଶ୍ଚ ତଥା ମତ୍ସ୍ଵଃ ଶୈଶିରେଯସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମଃ ।। ୬୦.

ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ: ମୁଦ୍ଘଲ, ଗୋଳକ, ଖାଳୀୟ, ମତ୍ସ୍ୱ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଶୈଶିରେୟ ।

ପ୍ରୋଵାଚ ସଂହିତାସ୍ତିସ୍ରଃ ଶାକପୂର୍ଣରଥୀତରଃ। ନିରୁକ୍ତଞ୍ଚ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରେ ଚତୁର୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ।। ୬୦.

ଶାକପୂର୍ଣ୍ଣରଥୀତର ତିନିଟି ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଭାବରେ ନିରୁକ୍ତ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ, ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।

ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ କେତଵୋ ଦାଲକିସ୍ତଥା। ଧର୍ମଶର୍ମା ଦେଵଶର୍ମା ସର୍ଵେ ଵ୍ରତଧରା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୬୦.

ତାଙ୍କର ଚାରି ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ: କେତବ, ଦାଳକି, ଧର୍ମଶର୍ମା, ଦେବଶର୍ମା; ସମସ୍ତେ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।

ଶାକଲ୍ଯେ ତୁ ମୃତେ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାସ୍ତେ ବଭୂଵିରେ। ତଦା ଚିନ୍ତାଂ ପରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ତିକମ୍ ।। ୬୦.

ଶାକଲ୍ୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ ହେଲେ। ତାପରେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

ତାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚେତସା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରେଷିତଃ ପଵନଃପୁରେ। ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତ ଯୂଯଂ ଵଃସଦ୍ଯଃ ପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ।। ୬୦.

ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଜାଣି, ସେମାନେଠାରୁ ପବନନଗରକୁ ଯିବାକୁ ପଠାଇଲେ। 'ସେଠାକୁ ଯାଅ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେବ।'

ଦ୍ଵାଦଶାର୍କଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯା ତଥା ଵୈ ଵାଲୁକେଶ୍ଵରମ୍ । ଏକାଦଶ ତଥା ରୁଦ୍ରାନ୍ ଵାଯୁପୁତ୍ରଂ ଵିଶେଷତଃ। କୁଣ୍ଡେ ଚତୁଷ୍ଟଯେ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ତରିଷ୍ଯଥ ।। ୬୦.

ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଓ ଭଳି ବାଲୁକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଏଗାରଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ବିଶେଷ କରି ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ସହିତ, ଚାରିଟି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ଦୂର ହେବ।

ସର୍ଵେ ଶୀଘ୍ରତରା ଭୂତ୍ଵା ତତ୍ପୁରଂ ସମୁପାଗତାଃ। ସ୍ନାନଂ କୃତଂ ଵିଧାନେନ ଦେଵାନାଂ ଦର୍ଶନଂ କୃତମ୍ ।। ୬୦.

ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ସେହି ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଲେ।

ଉତ୍ତରେଶ୍ଵରଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵାଡଵାନାଂ ପ୍ରସାଦତଃ। ସର୍ଵେ ପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଗତାସ୍ତେ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୬୦.

ଉତ୍ତରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବାଡ଼ବାମାନଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲେ।

ତଦା ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଜାତଂ ପାତକନାଶନମ୍। ଵାଯୋଃ ପୁରଂ ପଵିତ୍ରଞ୍ଚ ଵାଯୁନା ନିର୍ମିତଂ ପୁରା ।। ୬୦.

ସେହି ସମୟରୁ, ସେହି ତୀର୍ଥ ପାପ ନାଶକ ହେଲା। ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ବାୟୁନଗର ହେଉଛି।

ଅଞ୍ଜନାଗର୍ଭସମ୍ଭୂତହନୁମାନ୍ପଵନାତ୍ମଜଃ। ଯଦା ଜାତୋ ମହାଦେଵୋହନୁମାନ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ତଦେଵଂ ନିର୍ମିତଂ ତୀର୍ଥଂ ଵାଯୁନା ବ୍ରହ୍ମଯୋନିନା ।। ୬୦.

ଅଞ୍ଜନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ମିଲେ, ସତ୍ୟବୀର ମହାଦେବ ହନୁମାନ, ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମାର ମୂଳ ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୀର୍ଥ ନିର୍ମିତ ହେଲା।

ଊର୍ଵ୍ଯାଂ ଜାତାସ୍ତୁ ଯେ ଶୂଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ନିଵେଦିତାଃ। ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ କରସ୍ତେଷୁ କୃତୋ ମହାନ୍ ।। ୬୦.

ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଓ ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାତି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।

ଅନେନ ଵିଧିନା ଜାତଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶାସନଂ ମହତ୍ । ଗୋଘ୍ନୋ ଵାପି କୃତଘ୍ନୋ ଵା ସୁରାପୀ ଗୁରୂତଲ୍ପଗଃ। ଵାଡାଦିତ୍ଯଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୬୦.

ଏହି ପ୍ରକାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା। ଯେ କୌଣସି ଗୋହତ୍ୟା କରେ, ମଣିଷ ହତ୍ୟା କରେ, ମଦ୍ୟପାନ କରେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନସ୍ଥଳକୁ ଯାଏ—ସେମାନେ ବାଡ଼ାଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।

ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ଗାଲକିଃ ସାଲକିସ୍ତଥା। ଧୀମାନ୍ ଶତବଲାକଶ୍ଚ ନୈଗମଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ।। ୬୧.

ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଗାଳକି, ସାଳକି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଶତବଳାକ ଓ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ନୈଗମ।