ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଉଭଯୋଃ ସନ୍ଦ୍ଯଯୋଶ୍ଚାରଂ ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଜୀଵମେଵ ଚ। ଗୃହାଣି ଯାନି ଭଗ୍ନାନି ଶୂନ୍ଯାନ୍ଯଲ୍ପଜନାନି ଚ ॥ ୮.

ଦିନ ଓ ରାତିର ସଂଧିବେଳାରେ, ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଓ ଜୀବିକା ହେଉଛି ଭଙ୍ଗା, ଶୂନ୍ୟ, କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଲୋକ ଥିବା ଘର।

ଵିଧ୍ଵସ୍ତାନି ଚ ଯାନି ସ୍ଯୁରନାଚାରୋଷିତାନି ଚ। ଅସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋପ ଲିପ୍ତାନି ସଂସ୍କାରୈର୍ଵର୍ଜିତାନି ଚ ॥ ୮.

ଯେଉଁ ଘର ଭସ୍ମୀଭୂତ, ଅପବିତ୍ର ଲୋକ ରହିଥିବା, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ କିମ୍ବା ମଳ ଲେପିଥିବା, ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ରାଜମାର୍ଗୋପରଥ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଷ୍କୁଣ୍ଠାଶ୍ଚତ୍ଵରାଣି ଚ। ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯଷ୍ଟାଲକାଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ମମାନ୍ସଂକ୍ରମାଂସ୍ତଥା ॥ ୮.

ରାଜପଥ, ଗଲି, ଅପବିତ୍ର ଚଉକ, ଦ୍ୱାର, ଦେଢ଼ି, ଓ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଅଧିକାର ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ରହନ୍ତି।

ପଥୋ ନଦ୍ଯୋଽଥ ତୀର୍ଥାନି ଚୈତ୍ଯଵୃକ୍ଷାନ୍ମହାପଥାନ୍ । ପିଶାଚା ଵିନିଵିଷ୍ଟା ଵୈ ସ୍ଥାନେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ପଥ, ନଦୀ, ପବିତ୍ର ଘାଟ, ମନ୍ଦିର ଗଛ, ଓ ବଡ଼ ରାସ୍ତା— ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିଶାଚମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଅଧାର୍ମିକା ଜନାସ୍ତେ ଵୈ ଆଜୀଵା ଵିହିତାଃ ସୁରୈଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଃ ସଙ୍କରିକାଃ କାରୁଶିଲ୍ପିଜନାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଧର୍ମିକ, ଯାହାଙ୍କ ଜୀବିକା ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି— ମିଶ୍ର ଜାତି, କଳାକାର, ଓ କାରିଗରମାନେ।

ଅମୃତୋପମସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଚୌରଵିଶ୍ଵାସଘାତିନାମ୍। ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁବିରନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜ୍ଜିତୈର୍ଧନୈଃ । ଆରଭନ୍ତେ କ୍ରିଯା ଯାସ୍ତୁ ପିଶାଚାସ୍ତତ୍ର ଦେଵତାଃ ॥ ୮.

ଅମୃତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚୋର, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଓ ଅନ୍ୟାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ— ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ପିଶାଚ ଓ ଦୂତମାନେ ରହନ୍ତି।

ମଧୁମାଂସୌଦନୈର୍ଦଧ୍ନା ତିଲଚୂର୍ଣସୁରାସଵୈଃ। ଧୂପୈର୍ହାରିଦ୍ରକୃଶରୈସ୍ତୈଲଭଦ୍ରଗୁଡୌଦନୈଃ ॥ ୮.

ମଧୁ, ମାଂସ, ଭାତ, ଦହି, ତିଳ ଚୁରା, ମଦ, ଧୂପ, ହଳଦୀ ଭାତ, ତେଲ, ଗୁଡ଼, ଓ ଗୁଡ଼ ଭାତ— ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ।

କୃଷ୍ଣାନି ଚୈଵ ଵାସାଂସି ଧୂପାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ଏଵଂ ଯୁକ୍ତାଃ ସୁବଲଯସ୍ତେଷାଂ ଵୈ ପର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ। ପିଶାଚାନାମନୁଜ୍ଞାଯ ବ୍ରହ୍ମା ସୋଽଧିପତିର୍ଦଦୌ ॥ ୮.

କଳା ବସ୍ତ୍ର, ଧୂପ, ଓ ଫୁଲ— ଏପରି ଉପକରଣ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ, ପର୍ବ ସଂଧିବେଳାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ।

ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ଗିରିଶଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଜନଯନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ସିଂହାଂଶ୍ଚ ଭାମିନୀ ॥ ୮.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶୂଳଧାରୀ ଗିରିଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପୁଅମାନେ— ବାଘ ଓ ସିଂହ— ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।

ଦ୍ଵିପିନଶ୍ଚ ସୁତାସ୍ତସ୍ଯା ଵ୍ଯାଲେଯାଶ୍ଚାମିଷାଶିନଃ। ଋଷଯଶ୍ଚାପି କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ନିବୋଧତ। ତସ୍ଯା ଦୁହିତରଃ ପଞ୍ଚ ତାସାଂ ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ॥ ୮.

ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଚିତା, ଅଜଗର ଓ ମାଂସ ଖାଉଥିବା ସର୍ପ। ଏବେ, ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଝିଅ ନାମ ଶୁଣ।

ମୀନା ମାତା ତଥା ଵୃତ୍ତା ପରିଵୃତ୍ତା ତଥୈଵ ଚ। ଅନୁଵୃତ୍ତା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ତାସାଂ ଵୈ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୮.

ମୀନା, ମାତା, ବୃତ୍ତା, ପରିବୃତ୍ତା ଓ ଅନୁବୃତ୍ତା— ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଝିଅମାନେ; ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ସହସ୍ରଦନ୍ତା ମକରାଃ ପାଠୀନାସ୍ତାମରୋହିତାଃ। ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣୋ ମୈନୋ ଵିସ୍ତୀର୍ଣ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୮.

ସହସ୍ରଦନ୍ତୀ ମଗର, ପାଠୀନ, ତାମରା ଓ ରୋହିତ— ଏହିପରି ମେନା ଗୋଷ୍ଠୀର ଆରମ୍ଭ ଅଟେ, ଯାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଗ୍ରାହାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତଥାନୁଜ୍ଯେଷ୍ଠକା ଅପି। ନିଷ୍କାଂଶ୍ଚ ଶିଶୁମାରାଂଶ୍ଚ ମତା ଵ୍ଯଜନଯତ୍ପ୍ରଜାଃ ॥ ୮.

ଚାରି ପ୍ରକାର ମଗର ଅଟେ, ଏହାଙ୍କର ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଟେ; ନିଷ୍କ ଓ ଶିଶୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଵୃତ୍ତା କୂର୍ମଵିକାରାଣି ନୈକାନି ଜଲଚାରିଣାମ୍। ତଥା ଶଙ୍ଖଵିକାରାଣି ଜନଯାମାସ ନୈକଶଃ ॥ ୮.

କୁମ୍ଭୀର, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ, ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ଶଂଖ ମଧ୍ୟ ନାନା ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ମଣ୍ଡୂକାନାଂ ଵିକାରାଣି ଅନୁଵୃତ୍ତା ଵ୍ଯଜାଯତ। ଐଣେଯାନାଂ ଵିକାରାଣି ଶମ୍ବୂକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ ୮.

ବେଙ୍ଗମାନେ ପରେ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମାଛ ଓ ଶମୁକମାନଙ୍କର ନିଜନିଜ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଦେଲା।

ତଥା ଶୁକ୍ତିଵିକାରାଣି ଵରାଟକକୃତାନି ଚ। ତଥା ଶଙ୍ଖଵିକାରାଣି ପରିଵୃତ୍ତା ଵ୍ଯଜାଯତ ॥ ୮.

ଏହିପରି ଶୁଙ୍କ ଓ କଙ୍କଡ଼ା ତିଆରି କୋଳି ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶଂଖ ଏକ ପରେ ଏକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

କାଲକୂଟଵିକାରାଣି ଜଲୌକଵିହିତାନି ଚ । ଇତ୍ଯେଷ ହି ଋଷେର୍ଵଂଶଃ ପଞ୍ଚଶାଖାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଜଳଉକା ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଜନ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏଭଳି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଋଷିଙ୍କ ବଂଶ ବିସ୍ତାର କଥା କହାଯାଇଛି।

ତିର୍ଯଗଂ ହେତୁକମାଦ୍ଯାଦୁର୍ବହୁଲଂ ଵଂଶଵିସ୍ତରମ୍। ସଂସ୍ଵେଦଜଵିକାରାଣି ଯଥା ଯେଭ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତି ହ ॥ ୮.

ଏହିପରି ନିମ୍ନଜାତି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନାନା କାରଣରୁ ଓ ଘନ୍ତା ଘନ୍ତା ଘରମ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ସ୍ଵସ୍ତିପିକଶରୀରେଭ୍ଯୋ ଜାଯନ୍ତ୍ଯୁତ୍ପାଦକା ଦ୍ଵିଜାଃ। ମନୁଷ୍ଯାଃ ସ୍ଵେଦମଲଜାଃ ଉଶନା ନାମ ଜନ୍ତଵଃ। ନାନାପିପୀଲିକଗଣାଃ କୀଟକା ବଦ୍ଧପାଦକାଃ ॥ ୮.

ଗୋଧିକା ଶରୀରରୁ ଦ୍ୱିଜାତି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ମଣିଷ ଘରମ ଓ ମଳରୁ ହୁଏ, ଉଶନା ନାମକ ପ୍ରାଣୀ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପିପିଲିକା, କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଅନେକ ପାଦ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଶଙ୍ଖୋପଲଵିକାରାଣି କୀଲକାଚାରକାଣି ଚ। ଇତ୍ଯେଵମାଦିବହୁଲାଃ ସ୍ଵେଦଜାଃ ପାର୍ଥିଵା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଶଂଖ, ପଥର ଓ କିଳି ଭଳି ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ, ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଘରମ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପୃଥିବୀଜ ପ୍ରାଣୀ ବିବର୍ଣ୍ଣନ ହେଲା।

ତଥା ଘର୍ମାଦିତପ୍ତାଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵୃଷ୍ଟିଭ୍ଯ ଏଵ ଚ। ନୈକା ମୃଗଶରୀରେଭ୍ଯୋ ଜାଯନ୍ତେ ଜନ୍ତଵସ୍ତ୍ଵିମେ ॥ ୮.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାପରେ ଉତ୍ତାପିତ ଜଳ ଓ ବର୍ଷାରୁ, ଏହିପରି ଜନ୍ତୁମାନେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ମୀନକାଃ ପିପ୍ପଲା ଦଂଶାସ୍ତଥା ତିତ୍ତିରପୁତ୍ରିକାଃ। ନୀଲଚିତ୍ରାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ହ୍ଯଲକା ବହୁଵିସ୍ତରାଃ ॥ ୮.

ମାଛ, ପିପ୍ପଳା କୀଟ, ମଛରା ଓ ଟିଟିରା ପିଲା, ଏହିପରି ନୀଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଜଲଜାଃ ସ୍ଵେଦଜାଶ୍ଚୈଵ ଜାଯନ୍ତେ ଜନ୍ତଵସ୍ତ୍ଵିମେ। କାଶାତୋ ଯଞ୍ଜକାଃ କୀଟନଲଦା ବହୁପାଦକାଃ ॥ ୮.

ଏହି ସମସ୍ତ ଜଳଜ ଓ ଘରମ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଶ, ମାଛରା, ନଳକୁଟି କୀଟ ଓ ଅନେକ ପାଦ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି।

ସିହଲା ରୋମଲାଶ୍ଚୈଵ ପିଚ୍ଛଲାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଇତ୍ଯେମାଦିର୍ହି ଗଣୋ ଜଲଜଃ ସ୍ଵେଦଜଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୮.

ସିହଳା, ରୋମଳା ଓ ପିଛଳା ନାମକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଜଳଜ ଓ ଘରମ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଭଳି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି।

ସର୍ପିର୍ଭ୍ଯୋ ମାଷମୁଦ୍ଗାନାଂ ଜାଯନ୍ତେ କ୍ରମଶସ୍ତଥା। ଜମ୍ବୁବିଲ୍ଵାମ୍ରପୂଗେଭ୍ଯଃ ଫଲେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଜନ୍ତଵଃ ॥ ୮.

ଘିଅ, ମାଷ ଓ ମୁଗ ଦାଳରୁ କ୍ରମେ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଜାମୁ, ବେଲ, ଆମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ମୁଦ୍ଗେଭ୍ଯଃ ପନସେଭ୍ଯଶ୍ଚ ତଣ୍ଡୁଲେଭ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ। ତଥା କୋଟରଶୁଷ୍କେଭ୍ଯୋ ନିହିତେଭ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତି ହି ॥ ୮.

ମୁଗ, ପନସ ଓ ଚାଉଳରୁ, ଏହିପରି ଗୁହା ଭିତର ଶୁଖିଲା ଜିନିଷ ଓ ଭଣ୍ଡାର କୃତ ଧାନରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଅନ୍ଯେଭ୍ଯୋଽପି ଚ ଜାଯନ୍ତେ ନ ହି ତେଭ୍ଯଶ୍ଚିରଂ ସଦା। ଜନ୍ତଵସ୍ତୁରଗାଦିଭ୍ଯୋ ଵିଷାଦିଭ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୮.

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ, ବିଷ ଆଦିରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ବହୂନ୍ଯହାନି ନିଃକ୍ଷିପ୍ତେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ଚ ଗୋମଯେ। ଜାଯନ୍ତେ କୃମଯୋ ଵିପ୍ରା କାଷ୍ଠେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଘୁଣାଦଯଃ ॥ ୮.

ଗୋବର ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପଡ଼ି ରହିଲେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ବିପ୍ରମାନେ, କାଠରୁ ମଧ୍ୟ ଘୁଣ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୀଟପତଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

କ୍ରମାଦ୍‌ଦ୍ରୁମାଣାଂ ଜାଯନ୍ତେ ଵିଵିଧା ନୀଲମକ୍ଷିକାଃ। ତଥା ଶୁଷ୍କଵିକାରେଭ୍ଯଃ ପୁତ୍ରିକାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଚ ॥ ୮.

ଗଛରୁ କ୍ରମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନୀଳ ମାକିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଶୁଖିଲା ଜିନିଷରୁ ମଧ୍ୟ ପିଲା ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।