ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଉଦୀଚ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯଦେଶାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଵତୀଯାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯପୃଷ୍ଠାପରାନ୍ତିକାନ୍ ।। ୫୮.

ଉତ୍ତର ଦିଗର, ମଧ୍ୟଦେଶର, ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପାର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେକୁ ସେ ଏଭଳି ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ତଥୈଵ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରଵିଡାନ୍ ସିଂହଲୈଃ ସହ। ଗାନ୍ଦାରାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ପହ୍ନଵାନ୍ ଯଵନାଂସ୍ତଥା ।। ୫୮.

ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକ, ଦ୍ରାବିଡ଼ ଓ ସିଂହଳମାନେ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ପାରଦ, ପହ୍ନବ ଓ ଯବନମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ତୁଷାରାନ୍ ଵର୍ଵରାଂଶ୍ଚୀନାନ୍ ଶୂଲିକାନ୍ ଦରଦାନ୍ ଖସାନ୍। ଲମ୍ପାକାନ୍ଥ କେତାଂଶ୍ଚ କିରାତାନାଞ୍ଚ ଜାତଯଃ ।। ୫୮.

ତୁଷାର, ବର୍ବର, ଚୀନ, ଶୂଳିକ, ଦରଦ, ଖସ, ଲମ୍ପାକ, କେତା ଓ କିରାତ ଜାତିମାନେକୁ ସେ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତଚକ୍ରୋ ବଲଵାନ୍ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମନ୍ତକୃଦ୍ଵିଭୁଃ। ଅଧୃଷ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଚଚାରାଥ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୫୮.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଚକ୍ର ଚଳାଇ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେର ଶେଷ କରିଦେଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ମାଧଵସ୍ଯ ତୁ ସୋଂଶେନ ଦେଵସ୍ଯ ହି ଵିଜଜ୍ଞିଵାନ୍ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମଵିଧିଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ପ୍ରମିତିର୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୫୮.

ମାଧବଙ୍କର ଅଂଶରେ ଦେବତା ଭାବେ ଜଣା, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରମିତି ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଗୋତ୍ରେଣ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ପୂର୍ଵେ କଲିଯୁଗେ ପ୍ରଭୁଃ। ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶେଽଭ୍ଯୁଦିତେ ଵର୍ଷେ ପ୍ରକ୍ରାନ୍ତେ ଵିଂଶତିଂ ସମାଃ ।। ୫୮.

ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ପୂର୍ବ କଳିଯୁଗରେ ବତ୍ତିଶତମ ବର୍ଷ ଆସିଲାପରେ, କୁଏଁଶି ବର୍ଷ ଅତିତ କରିଥିଲେ।

ଵିନିଘ୍ନନ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ମାନଵାନି ସହସ୍ରଶଃ। କୃତ୍ଵା ଵୀର୍ଯାଵଶେଷାନ୍ତୁ ପୃଥ୍ଵୀଂ ର଼ୂଢେନ କର୍ମଣା । ପରସ୍ପରନିମିତ୍ତେନ କୋପେନାକସ୍ମିକେନ ତୁ ।। ୫୮.

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ହଜାରହଜାର ମଣିଷ ମାରି, କେବଳ ଶୂରତାର ଅବଶେଷ ରଖି, ପୃଥିବୀରେ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ପରସ୍ପର କାରଣ ଓ ଅଚାନକ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହେଇ।

ସ ସାଧଯିତ୍ଵା ଵୃଷଲାନ୍ ପ୍ରାଯଶସ୍ତାନଧାର୍ମିକାନ୍ । ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସହାନୁଗଃ ।। ୫୮.

ଅଧିକାଂଶ ଅଧର୍ମିକ ବୃଷଳମାନେକୁ ଦମନ କରି, ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ।

ତତୋ ଵ୍ଯତୀତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଅମାତ୍ଯେ ସତ୍ଯସୈନିକେ। ଉତ୍ସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଂଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୫୮.

ତା'ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସତ୍ୟବାନ ସେନାମାନେ ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ହଜାରହଜାର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।

ତତ୍ର ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶକେ କାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଯୁଗାନ୍ତିକେ। ସ୍ଥିତାସ୍ଵଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୫୮.

ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ଆସିଲା, ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ଅଳ୍ପ କିଛି ଲୋକ ଏଠାଉଠା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।

ଅପ୍ରଗ୍ରହାସ୍ତତସ୍ତା ଵୈ ଲୋକଚେଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵୃନ୍ଦଶଃ। ଉପହିଂସନ୍ତି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୫୮.

ତା'ପରେ ଲୋକେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ଦଳେ ଦଳେ କାମ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବା ଓ ଶତ୍ରୁତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଅରାଜକେ ଯୁଗଵଶାତ୍ ସଂଶଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵୈ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପରସ୍ପରଭଯାର୍ଦିତାଃ ।। ୫୮.

ରାଜା ନଥିବାରୁ, ଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆସିଗଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକେ ପରସ୍ପର ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।

ଵ୍ଯାକୁଲାଶ୍ଚ ପରିଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାରାନ୍ ଗୃହାଣି ଚ। ସ୍ଵାନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ସମଵେକ୍ଷନ୍ତୋ ନିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ ।। ୫୮.

ତେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଘର ଓ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶେଷ ଦିନ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ନଷ୍ଟେ ଶ୍ରୌତେ ସ୍ମୃତେ ଧର୍ମେ ପରସ୍ପରହତାସ୍ତଦା। ନିର୍ମର୍ଯାଦା ନିରାକ୍ରନ୍ଦା ନିଃସ୍ନେହା ନିରପତ୍ରପାଃ ।। ୫୮.

ଯେତେବେଳେ ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ପୁରାତନ ପରମ୍ପରା ଓ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରେ ଝଗଡ଼ା କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସୀମା ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛନ୍ତି, କେହି କାହାକୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରୁନାହାନ୍ତି, ସ୍ନେହ ହୀନ ଓ ଲଜ୍ଜା ହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ନଷ୍ଟେ ଵର୍ପେ ପ୍ରତିହତା ହ୍ରସ୍ଵକାଃ ପଞ୍ଜଵିଂଶକାଃ। ହିତ୍ଵା ଦାରାଂଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଷାଦଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୫୮.

ଯେତେବେଳେ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଅବରୋଧ ଓ ହ୍ରାସ ହୁଏ, ଲୋକମାନେ କେବଳ ପଚିଶି ଜଣ ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନାନୀ ଓ ସନ୍ତାନକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଅନାଵୃଷ୍ଟିହତାଶ୍ଚୈଵ ଵାର୍ତ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ। ପ୍ରତ୍ଯନ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ନିପେଵନ୍ତେ ହିତ୍ଵା ଜନପଦାନ୍ ସ୍ଵକାନ୍ ।। ୫୮.

ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ଜୀବିକା ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦେଶ ଛାଡ଼ି, ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

ସରିତଃ ସାଗରାନ୍ କୂପାନ୍ ସେଵନ୍ତେ ପର୍ଵତାଂସ୍ତଦା। ମଧୁମାଂସୈର୍ମୂଲଫଲୈର୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତି ସୁଦୁଃଖିତାଃ ।। ୫୮.

ସେମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, କୁଆଁ ଓ ପାହାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରନ୍ତି, ମଧୁ, ମାଂସ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି।

ଚୀରଵସ୍ତ୍ରାଜିନଧରା ନିଷ୍ପତ୍ରା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସଙ୍କରଂ ଘୋରମାସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୮.

ସେମାନେ ଚିର, ଫଟା କପଡ଼ା କିମ୍ବା ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ପତ୍ର ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ରୁ ଛୁଟିଯାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଏତାଃ କାଷ୍ଠାମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅଲ୍ପଶେଷାସ୍ତଥା ପ୍ରଜାଃ । ଜରାଵ୍ଯାଧିକ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ଦୁଃଖାନ୍ନିର୍ଵେଦମାଗମନ୍ ।। ୫୮.

ଏହି ଅଳ୍ପ ଲୋକମାନେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ଦୁଃଖରୁ ବିରାକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଵିଚାରଣନ୍ତୁ ନିର୍ଵେଦାତ୍ ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥା ଵିଚାରଣାତ୍। ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାସୁ ସମ୍ବୋଧଃ ସମ୍ବୋଧାଦ୍ଧର୍ମଶୀଲତା ।। ୫୮.

ବିରାକ୍ତି ରୁ ଚିନ୍ତା ଆସେ, ଚିନ୍ତା ରୁ ସମତା ଆସେ, ସମତା ରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ରୁ ଧର୍ମ ଓ ନୀତି ଆସେ।

ତାସୁପଗମଯୁକ୍ତାସୁ କଲିଶିଷ୍ଟାସୁ ଵୈ ସ୍ଵଯମ୍। ଅହୋରାତ୍ରଂ ତଦା ତାସାଂ ଯୁଗନ୍ତୁ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୮.

ଯେତେବେଳେ କଳିଯୁଗରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତି ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟାଏ।

ଚିତ୍ତସମ୍ମୋହନଂ କୃତ୍ଵା ତାସାନ୍ତୈଃ ସପ୍ତମନ୍ତୁ ତତ୍। ଭାଵିନୋଽର୍ଥସ୍ଯ ଚ ବଲାତ୍ତତଃ କୃତମଵର୍ତତ ।। ୫୮.

ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରି, ସାତ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣାର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ଚକ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ ପୁନସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତତଃ କୃତଯୁଗେ ତୁ ଵୈ। ଉତ୍ପନ୍ନାଃ କଲିଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ କାର୍ତଯୁଗ୍ଯଃ ପ୍ରଜାମ୍ତଦା ।। ୫୮.

ଏହା ପରେ, ନୂତନ କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, କଳିଯୁଗରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ କୃତଯୁଗର ଲୋକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚେହ ଯେ ସିଦ୍ଧାଃ ସୁଦୃଷ୍ଟା ଵିଚରନ୍ତି ଚ। ସଦା ସପ୍ତର୍ଷଯଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ର ତେ ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୮.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଭଲ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶଃ ଶୂଦ୍ରା ବୀଜାର୍ଥଂ ଯେ ସ୍ମୃତା ଇହ। କଲିଜୈଃ ସହ ତେ ସର୍ଵେ ନିର୍ଵିଶେଷାସ୍ତଦାଭଵନ୍ ।। ୫୮.

ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ, ବୀଜ ରଖିବା ପାଇଁ, ସେମାନେ କଳିଯୁଗର ଜନ୍ମା ଲୋକମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ଏକାକାର ହୋଇଯାନ୍ତି।

ତେଷାଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଧର୍ମ କଥଯନ୍ତୀତରେଷୁ ଚ । ଵର୍ଣା ଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ରୌତଃ ସ୍ମାର୍ତୋ ଦ୍ଵିଧା ତୁ ସଃ ।। ୫୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଧର୍ମ ଶିଖାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରମ ଓ ଆଚରଣ ରେ ଯୋଗ୍ୟ, ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହୁଏ।

ତତସ୍ତେଷୁ କ୍ରିଯାଵତ୍ସୁ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ କୃତେ । ଶ୍ରୌତଃ ସ୍ମାର୍ତ୍ତଃ କୃତାନାନ୍ତୁ ଧର୍ମଃ ସପ୍ତର୍ଷିଦର୍ଶିତଃ ।। ୫୮.

କୃତଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସପ୍ତ ଋଷି ଦେଖାଇଥିବା ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

ତାସୁ ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ତାର୍ଥଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀହାଯୁଗକ୍ଷଯାତ୍ । ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିକାରେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ମୁନଯସ୍ତୁ ଵୈ ।। ୫୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ନିୟମ ରଖିବା ପାଇଁ, ମୁନିମାନେ ଏଠାରେ ଏକ ଯୁଗ ଶେଷ ରୁ ଅନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି।

ଯଥା ଦାଵପ୍ରଦଗ୍ଧେଷୁ ତୃଣେଷ୍ଵିହ ତପେ ଋତୌ । ନଵାନାଂ ପ୍ରଥମଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତେଷାଂ ମୂଲେ ତୁ ସମ୍ଭଵଃ ।। ୫୮.

ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଅଗ୍ନିରେ ଘାସ ଜଳିଯିବା ପରେ, ମୂଳରୁ ପ୍ରଥମ ଅଙ୍କୁର ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି...