ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତଦା ତ୍ଵଲ୍ପେନ କାଲେନ ସିଦ୍ଧିଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଧନ୍ଯା ଧର୍ମଞ୍ଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗାନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ।। ୫୮.

ସେତେବେଳେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଲୋକମାନେ ସଫଳତା ଲାଭ କରିବେ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ।

ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯୁଦିତଂ ଧର୍ମଂ ଯେ ଚରନ୍ତ୍ଯନସୂଯକାଃ. ତ୍ରେତାଯାଂ ଵାର୍ଷିକୋ ଧର୍ମୋ ଦ୍ଵାପରେ ମାସିକଃ ସ୍ମୃତଃ। ଯଥାଶକ୍ତିଂ ଚରନ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଦହ୍ନା ପ୍ରାପ୍ରୁଯାତ୍ କଲୌ ।। ୫୮.

ଯେମାନେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଧର୍ମକୁ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବାର୍ଷିକ ଧର୍ମ, ଦ୍ୱାପରରେ ମାସିକ ଧର୍ମ ଥିଲା; କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ପରିମାଣରେ ସମ୍ଭବ, ଜଣେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଦିନେ ଏହା ଲାଭ କରିପାରିବ।

ଏଷା କଲିଯୁଗେଽଵସ୍ଥା ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶନ୍ତୁ ନିବୋଧ ମେ । ଯୁଗେ ଯୁଗେ ତୁ ହୀଯନ୍ତେ ତ୍ରୀଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପାଦାଂଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧଯଃ ।। ୫୮.

ଏହା କଳିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା; ଏବେ ସନ୍ଧିକାଳ ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସଫଳତାର ତିନି ଅଂଶ କମିଯାଏ।

ଯୁଗସ୍ଵଭାଵାତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାସ୍ତୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତୀମାସ୍ତୁ ପାଦଶଃ। ସନ୍ଧ୍ଯାସ୍ଵଭାଵାଚ୍ଚାଂଶେଷୁ ପାଦଶସ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୫୮.

ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଧିକାଳ ଅଂଶ ଅଂଶରେ ରହିଥାଏ; ସନ୍ଧିର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଅଂଶ ଅଂଶରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥାଏ।

ଏଵଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶକେ କାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଯୁଗାନ୍ତିକେ। ତେଷାଂ ଶାସ୍ତା ହ୍ଯସାଧୂନାଂ ଭୃଗୂଣାଂ ନିଧନୋତ୍ଥିତଃ ।। ୫୮.

ଏଭଳି, ଯୁଗ ଶେଷର ସନ୍ଧିକାଳ ଆସିଲେ, ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଅଧମମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ଶକ୍ତି ସ୍ଥିତି ନେବ।

ଗୋତ୍ରେଣ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ନାମ୍ନା ପ୍ରମିତିରୁଚ୍ଯତେ। ମାଧଵସ୍ଯ ତୁ ସୋଂଶେନ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ।। ୫୮.

ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରମିତି ନାମକ, ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମାଧବଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସମାଃ ସ ଵିଂଶତିଂ ପୂର୍ଣାଃ ପର୍ଯଟନ୍ ଵୈ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ଆଚକର୍ଷ ସ ଵୈ ସେନାଂ ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରାମ୍ ।। ୫୮.

ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଏଁଶି ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିଥିଲେ ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ବଡ଼ ସେନା ଏକତ୍ର କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଗୃହୀତାଯୁଧୈର୍ଵିପ୍ରୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ସ ତଦା ତୈଃ ପରିଵୃତୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ ହନ୍ତି ସହସ୍ରଶଃ ।। ୫୮.

ସେ ସମୟରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ସ ହତ୍ଵା ସର୍ଵଗଶ୍ଚୈଵ ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ ଶୂଦ୍ରଯୋନିଜାତ୍। ପାଷଣ୍ଡାନ୍ ସ ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ନିଃଶେଷାନ୍ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୫୮.

ସେ ସମସ୍ତ ଶୂଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜାମାନେକୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ପାଷଣ୍ଡୀମାନେକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।

ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଧାର୍ମିକା ଯେ ଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ହନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ। ଵର୍ଣଵ୍ଯତ୍ଯାସଜାତାଂଶ୍ଚ ଯେ ଚ ତାନୁପଜୀଵିନଃ ।। ୫୮.

ଯେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଧାର୍ମିକ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଓ ଯେମାନେ ମିଶ୍ର ଜାତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପର୍ଜୀବୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଉଦୀଚ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯଦେଶାଂଶ୍ଚ ପାର୍ଵତୀଯାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂଶ୍ଚ ତଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯପୃଷ୍ଠାପରାନ୍ତିକାନ୍ ।। ୫୮.

ଉତ୍ତର ଦିଗର, ମଧ୍ୟଦେଶର, ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପାର ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେକୁ ସେ ଏଭଳି ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ତଥୈଵ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରଵିଡାନ୍ ସିଂହଲୈଃ ସହ। ଗାନ୍ଦାରାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ପହ୍ନଵାନ୍ ଯଵନାଂସ୍ତଥା ।। ୫୮.

ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକ, ଦ୍ରାବିଡ଼ ଓ ସିଂହଳମାନେ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ପାରଦ, ପହ୍ନବ ଓ ଯବନମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ତୁଷାରାନ୍ ଵର୍ଵରାଂଶ୍ଚୀନାନ୍ ଶୂଲିକାନ୍ ଦରଦାନ୍ ଖସାନ୍। ଲମ୍ପାକାନ୍ଥ କେତାଂଶ୍ଚ କିରାତାନାଞ୍ଚ ଜାତଯଃ ।। ୫୮.

ତୁଷାର, ବର୍ବର, ଚୀନ, ଶୂଳିକ, ଦରଦ, ଖସ, ଲମ୍ପାକ, କେତା ଓ କିରାତ ଜାତିମାନେକୁ ସେ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତଚକ୍ରୋ ବଲଵାନ୍ ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାମନ୍ତକୃଦ୍ଵିଭୁଃ। ଅଧୃଷ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଚଚାରାଥ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।। ୫୮.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଚକ୍ର ଚଳାଇ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେର ଶେଷ କରିଦେଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ମାଧଵସ୍ଯ ତୁ ସୋଂଶେନ ଦେଵସ୍ଯ ହି ଵିଜଜ୍ଞିଵାନ୍ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମଵିଧିଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ପ୍ରମିତିର୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୫୮.

ମାଧବଙ୍କର ଅଂଶରେ ଦେବତା ଭାବେ ଜଣା, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରମିତି ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେ ବହୁତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଗୋତ୍ରେଣ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ପୂର୍ଵେ କଲିଯୁଗେ ପ୍ରଭୁଃ। ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶେଽଭ୍ଯୁଦିତେ ଵର୍ଷେ ପ୍ରକ୍ରାନ୍ତେ ଵିଂଶତିଂ ସମାଃ ।। ୫୮.

ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ, ପୂର୍ବ କଳିଯୁଗରେ ବତ୍ତିଶତମ ବର୍ଷ ଆସିଲାପରେ, କୁଏଁଶି ବର୍ଷ ଅତିତ କରିଥିଲେ।

ଵିନିଘ୍ନନ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ମାନଵାନି ସହସ୍ରଶଃ। କୃତ୍ଵା ଵୀର୍ଯାଵଶେଷାନ୍ତୁ ପୃଥ୍ଵୀଂ ର଼ୂଢେନ କର୍ମଣା । ପରସ୍ପରନିମିତ୍ତେନ କୋପେନାକସ୍ମିକେନ ତୁ ।। ୫୮.

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ହଜାରହଜାର ମଣିଷ ମାରି, କେବଳ ଶୂରତାର ଅବଶେଷ ରଖି, ପୃଥିବୀରେ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ପରସ୍ପର କାରଣ ଓ ଅଚାନକ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହେଇ।

ସ ସାଧଯିତ୍ଵା ଵୃଷଲାନ୍ ପ୍ରାଯଶସ୍ତାନଧାର୍ମିକାନ୍ । ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ନିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସହାନୁଗଃ ।। ୫୮.

ଅଧିକାଂଶ ଅଧର୍ମିକ ବୃଷଳମାନେକୁ ଦମନ କରି, ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ।

ତତୋ ଵ୍ଯତୀତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଅମାତ୍ଯେ ସତ୍ଯସୈନିକେ। ଉତ୍ସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଂଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୫୮.

ତା'ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସତ୍ୟବାନ ସେନାମାନେ ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ହଜାରହଜାର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।

ତତ୍ର ସନ୍ଧ୍ଯାଂଶକେ କାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଯୁଗାନ୍ତିକେ। ସ୍ଥିତାସ୍ଵଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୫୮.

ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଂଶ ଆସିଲା, ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ଅଳ୍ପ କିଛି ଲୋକ ଏଠାଉଠା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।

ଅପ୍ରଗ୍ରହାସ୍ତତସ୍ତା ଵୈ ଲୋକଚେଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵୃନ୍ଦଶଃ। ଉପହିଂସନ୍ତି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୫୮.

ତା'ପରେ ଲୋକେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ଦଳେ ଦଳେ କାମ କରି, ପରସ୍ପରକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବା ଓ ଶତ୍ରୁତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଅରାଜକେ ଯୁଗଵଶାତ୍ ସଂଶଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ। ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵୈ ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପରସ୍ପରଭଯାର୍ଦିତାଃ ।। ୫୮.

ରାଜା ନଥିବାରୁ, ଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆସିଗଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକେ ପରସ୍ପର ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।

ଵ୍ଯାକୁଲାଶ୍ଚ ପରିଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାରାନ୍ ଗୃହାଣି ଚ। ସ୍ଵାନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ସମଵେକ୍ଷନ୍ତୋ ନିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ ।। ୫୮.

ତେମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଘର ଓ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶେଷ ଦିନ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ନଷ୍ଟେ ଶ୍ରୌତେ ସ୍ମୃତେ ଧର୍ମେ ପରସ୍ପରହତାସ୍ତଦା। ନିର୍ମର୍ଯାଦା ନିରାକ୍ରନ୍ଦା ନିଃସ୍ନେହା ନିରପତ୍ରପାଃ ।। ୫୮.

ଯେତେବେଳେ ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ପୁରାତନ ପରମ୍ପରା ଓ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରେ ଝଗଡ଼ା କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସୀମା ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛନ୍ତି, କେହି କାହାକୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରୁନାହାନ୍ତି, ସ୍ନେହ ହୀନ ଓ ଲଜ୍ଜା ହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ନଷ୍ଟେ ଵର୍ପେ ପ୍ରତିହତା ହ୍ରସ୍ଵକାଃ ପଞ୍ଜଵିଂଶକାଃ। ହିତ୍ଵା ଦାରାଂଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଷାଦଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୫୮.

ଯେତେବେଳେ ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଅବରୋଧ ଓ ହ୍ରାସ ହୁଏ, ଲୋକମାନେ କେବଳ ପଚିଶି ଜଣ ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନାନୀ ଓ ସନ୍ତାନକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଅନାଵୃଷ୍ଟିହତାଶ୍ଚୈଵ ଵାର୍ତ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ। ପ୍ରତ୍ଯନ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ନିପେଵନ୍ତେ ହିତ୍ଵା ଜନପଦାନ୍ ସ୍ଵକାନ୍ ।। ୫୮.

ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ଜୀବିକା ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦେଶ ଛାଡ଼ି, ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

ସରିତଃ ସାଗରାନ୍ କୂପାନ୍ ସେଵନ୍ତେ ପର୍ଵତାଂସ୍ତଦା। ମଧୁମାଂସୈର୍ମୂଲଫଲୈର୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତି ସୁଦୁଃଖିତାଃ ।। ୫୮.

ସେମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, କୁଆଁ ଓ ପାହାଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରନ୍ତି, ମଧୁ, ମାଂସ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି।

ଚୀରଵସ୍ତ୍ରାଜିନଧରା ନିଷ୍ପତ୍ରା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରିଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସଙ୍କରଂ ଘୋରମାସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୮.

ସେମାନେ ଚିର, ଫଟା କପଡ଼ା କିମ୍ବା ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ପତ୍ର ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ, ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ରୁ ଛୁଟିଯାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଏତାଃ କାଷ୍ଠାମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅଲ୍ପଶେଷାସ୍ତଥା ପ୍ରଜାଃ । ଜରାଵ୍ଯାଧିକ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ଦୁଃଖାନ୍ନିର୍ଵେଦମାଗମନ୍ ।। ୫୮.

ଏହି ଅଳ୍ପ ଲୋକମାନେ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ଦୁଃଖରୁ ବିରାକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।