ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵାମନାକୃତଯଶ୍ଚୈଵ ଵାଚାଲାଃ ପ୍ଲୁତଗାମିନଃ। ପିଶାଚାନର୍କମର୍କାସ୍ତେ ଵୃକ୍ଷଵାସାଦନପ୍ରିଯାଃ ॥ ୮.

ବାମନ ଆକୃତି, ବହୁ କଥା କହୁଥିବା, ଲାଫି ଲାଫି ଚଳିଥିବା—ଏହି ଅନର୍କ ଓ ମର୍କ ପିଶାଚମାନେ ଗଛରେ ବସନ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ଅପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମାଣ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଵୃକ୍ଷାସ୍ତଥାଲଯାଃ। ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ପାଂଶୂନଙ୍ଗେଭ୍ଯଃ ପିଶାଚାଃ ପାଂଶଵଶ୍ଚ ତେ ॥ ୮.

ଉପରକୁ ବାହୁ, ଚୁଲ ଓ ଗଛ ଥିବା, ଏମିତି ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା, ଏହି ପାଂଶବ ପିଶାଚମାନେ ଦେହରୁ ଧୁଳି ଛାଡନ୍ତି।

ଧମନୀମତକାଃ ଶୁଷ୍କାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲାଶ୍ଚୀରଵାସସଃ। ଉପଵୀରାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଶ୍ମଶାନାଯତନାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ନଳିକା ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶୁଷ୍କ, ଦାଢ଼ି ଥିବା, ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏହି ଉପବୀର ପିଶାଚମାନେ ଶ୍ମଶାନରେ ବସନ୍ତି।

ଵିଷ୍ଟବ୍ଧାକ୍ଷା ମହାଜିହ୍ଵା ଲେଲିହାନା ହ୍ଯୁଦୂଖଲାଃ। ହସ୍ତ୍ଯୁଷ୍ଟ୍ରସ୍ଥୂଲଶିରସୋ ଵିରତା ବଦ୍ଧପିଣ୍ଡକାଃ ॥ ୮.

ଅଡ଼ିକିଥିବା ଆଖି, ବଡ଼ ଜିଭ, ଚାଟୁଥିବା, ଉଲୂଖଳ ଆକୃତି ଦେହ, ହାତୀ ବା ଉଠ ଭଳି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ନିର୍ବିକାର ଓ ବନ୍ଧା ଗଠି ଥିବା।

ପିଶାଚାଃ ସୁମ୍ଭପାତ୍ରାସ୍ତେ ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ନାନି ଭୁଞ୍ଜତେ। ସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ତୁ ରୋମଶାଃ ପିଙ୍ଗା ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚରନ୍ତି ଵୈ ॥ ୮.

ସୁମ୍ଭପାତ୍ର ପିଶାଚମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି; ସୂକ୍ଷ୍ମମାନେ ଲୋମଶ ଓ ପିଙ୍ଗଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଚଳନ କରନ୍ତି।

ଅଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଶନ୍ତୀହ ନିପୁଣାସ୍ତେ ପିଶାଚକାଃ. ଆକର୍ଣ ଦାରିତାସ୍ଯାଶ୍ଚ ଲମ୍ବଶ୍ରୂସ୍ଥୂଲନାସିକାଃ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଅନିୟମିତ ଓ ଚତୁର୍ ପିଶାଚମାନେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଟିଥିବା ମୁହଁ, ଲଟକୁଥିବା ଠୋଠ ଓ ମୋଟା ନାକ ଥାଏ।

ହସ୍ତପାଦାକ୍ରାନ୍ତଗଣା ହ୍ରସ୍ଵକାଃ କ୍ଷିତିଦୃଷ୍ଟଯଃ। ବାଲାଦାସ୍ତେ ପିଶାଚା ଵୈ ସୂତିକାଗୃହସେଵିନଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚମାନେ ହାତପାଏ ଚାପି ଧରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହ ଓ ମାଟିକୁ ଚାହିଁ ରହନ୍ତି; ଏହି ପିଶାଚମାନେ ଶିଶୁମାନେଠାରୁ ଶକ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି ଓ ସୂତି ଘରକୁ ଯାଉଥାନ୍ତି।

ପୃଷ୍ଠତଃ ପାଣିପାଦାଶ୍ଚ ହ୍ରସ୍ଵକା ଵାତରଂହସଃ। ପିଶିତାଦାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ରୁଧିରାଶିନଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚଙ୍କର ହାତପାଏ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଅଟେ; ସେମାନେ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତ ପିଉଥାନ୍ତି।

ନଗ୍ନକା ହ୍ଯନିକେତାଶ୍ଚ ଲମ୍ବକେଶାଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡକାଃ। ପିଶାଚାଃ ସ୍କନ୍ଦିନସ୍ତେ ଵୈ ଅନ୍ଯା ଉଚ୍ଛୁସନାଶିନଃ । ଷୋଡଶ ଜାତଯସ୍ତେଷାଂ ପିଶାଚାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚ ନଗ୍ନ, ଘର ନଥିବା, ଲମ୍ବା କେଶ ଓ ଗୋଲା ଦେହ ଥିବା; ସେମାନେ 'ସ୍କନ୍ଦିନ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ପିଶାଚମାନେ ସୋଳଟି ପ୍ରକାର ଅଟେ।

ଏଵଂଵିଧାନ୍ପିଶାଚାଂସ୍ତୁ ଦୀନାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁକମ୍ପଯା। ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍କାରୁଣ୍ଯାଦଲ୍ପଚେତସଃ। ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ ପ୍ରଜାସ୍ତେଷାଂ କାମରୂପତ୍ଵମେଵ ଚ ॥ ୮.

ଏପରି ଦୁଃଖିତ ପିଶାଚମାନେ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଦୟାବଶତଃ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ— ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିବା ଶକ୍ତି।

ଉଭଯୋଃ ସନ୍ଦ୍ଯଯୋଶ୍ଚାରଂ ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଜୀଵମେଵ ଚ। ଗୃହାଣି ଯାନି ଭଗ୍ନାନି ଶୂନ୍ଯାନ୍ଯଲ୍ପଜନାନି ଚ ॥ ୮.

ଦିନ ଓ ରାତିର ସଂଧିବେଳାରେ, ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଓ ଜୀବିକା ହେଉଛି ଭଙ୍ଗା, ଶୂନ୍ୟ, କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଲୋକ ଥିବା ଘର।

ଵିଧ୍ଵସ୍ତାନି ଚ ଯାନି ସ୍ଯୁରନାଚାରୋଷିତାନି ଚ। ଅସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋପ ଲିପ୍ତାନି ସଂସ୍କାରୈର୍ଵର୍ଜିତାନି ଚ ॥ ୮.

ଯେଉଁ ଘର ଭସ୍ମୀଭୂତ, ଅପବିତ୍ର ଲୋକ ରହିଥିବା, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ କିମ୍ବା ମଳ ଲେପିଥିବା, ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ରାଜମାର୍ଗୋପରଥ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଷ୍କୁଣ୍ଠାଶ୍ଚତ୍ଵରାଣି ଚ। ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯଷ୍ଟାଲକାଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ମମାନ୍ସଂକ୍ରମାଂସ୍ତଥା ॥ ୮.

ରାଜପଥ, ଗଲି, ଅପବିତ୍ର ଚଉକ, ଦ୍ୱାର, ଦେଢ଼ି, ଓ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଅଧିକାର ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ରହନ୍ତି।

ପଥୋ ନଦ୍ଯୋଽଥ ତୀର୍ଥାନି ଚୈତ୍ଯଵୃକ୍ଷାନ୍ମହାପଥାନ୍ । ପିଶାଚା ଵିନିଵିଷ୍ଟା ଵୈ ସ୍ଥାନେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ପଥ, ନଦୀ, ପବିତ୍ର ଘାଟ, ମନ୍ଦିର ଗଛ, ଓ ବଡ଼ ରାସ୍ତା— ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିଶାଚମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଅଧାର୍ମିକା ଜନାସ୍ତେ ଵୈ ଆଜୀଵା ଵିହିତାଃ ସୁରୈଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଃ ସଙ୍କରିକାଃ କାରୁଶିଲ୍ପିଜନାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଧର୍ମିକ, ଯାହାଙ୍କ ଜୀବିକା ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି— ମିଶ୍ର ଜାତି, କଳାକାର, ଓ କାରିଗରମାନେ।

ଅମୃତୋପମସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଚୌରଵିଶ୍ଵାସଘାତିନାମ୍। ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁବିରନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜ୍ଜିତୈର୍ଧନୈଃ । ଆରଭନ୍ତେ କ୍ରିଯା ଯାସ୍ତୁ ପିଶାଚାସ୍ତତ୍ର ଦେଵତାଃ ॥ ୮.

ଅମୃତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚୋର, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଓ ଅନ୍ୟାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ— ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ପିଶାଚ ଓ ଦୂତମାନେ ରହନ୍ତି।

ମଧୁମାଂସୌଦନୈର୍ଦଧ୍ନା ତିଲଚୂର୍ଣସୁରାସଵୈଃ। ଧୂପୈର୍ହାରିଦ୍ରକୃଶରୈସ୍ତୈଲଭଦ୍ରଗୁଡୌଦନୈଃ ॥ ୮.

ମଧୁ, ମାଂସ, ଭାତ, ଦହି, ତିଳ ଚୁରା, ମଦ, ଧୂପ, ହଳଦୀ ଭାତ, ତେଲ, ଗୁଡ଼, ଓ ଗୁଡ଼ ଭାତ— ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ।

କୃଷ୍ଣାନି ଚୈଵ ଵାସାଂସି ଧୂପାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ଏଵଂ ଯୁକ୍ତାଃ ସୁବଲଯସ୍ତେଷାଂ ଵୈ ପର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ। ପିଶାଚାନାମନୁଜ୍ଞାଯ ବ୍ରହ୍ମା ସୋଽଧିପତିର୍ଦଦୌ ॥ ୮.

କଳା ବସ୍ତ୍ର, ଧୂପ, ଓ ଫୁଲ— ଏପରି ଉପକରଣ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ, ପର୍ବ ସଂଧିବେଳାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ।

ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ଗିରିଶଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଜନଯନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ସିଂହାଂଶ୍ଚ ଭାମିନୀ ॥ ୮.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶୂଳଧାରୀ ଗିରିଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପୁଅମାନେ— ବାଘ ଓ ସିଂହ— ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।

ଦ୍ଵିପିନଶ୍ଚ ସୁତାସ୍ତସ୍ଯା ଵ୍ଯାଲେଯାଶ୍ଚାମିଷାଶିନଃ। ଋଷଯଶ୍ଚାପି କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ନିବୋଧତ। ତସ୍ଯା ଦୁହିତରଃ ପଞ୍ଚ ତାସାଂ ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ॥ ୮.

ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଚିତା, ଅଜଗର ଓ ମାଂସ ଖାଉଥିବା ସର୍ପ। ଏବେ, ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଝିଅ ନାମ ଶୁଣ।

ମୀନା ମାତା ତଥା ଵୃତ୍ତା ପରିଵୃତ୍ତା ତଥୈଵ ଚ। ଅନୁଵୃତ୍ତା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ତାସାଂ ଵୈ ଶ୍ରୃଣୁତ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୮.

ମୀନା, ମାତା, ବୃତ୍ତା, ପରିବୃତ୍ତା ଓ ଅନୁବୃତ୍ତା— ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଝିଅମାନେ; ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ସହସ୍ରଦନ୍ତା ମକରାଃ ପାଠୀନାସ୍ତାମରୋହିତାଃ। ଇତ୍ଯେଵମାଦିର୍ହି ଗଣୋ ମୈନୋ ଵିସ୍ତୀର୍ଣ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୮.

ସହସ୍ରଦନ୍ତୀ ମଗର, ପାଠୀନ, ତାମରା ଓ ରୋହିତ— ଏହିପରି ମେନା ଗୋଷ୍ଠୀର ଆରମ୍ଭ ଅଟେ, ଯାହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଗ୍ରାହାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତଥାନୁଜ୍ଯେଷ୍ଠକା ଅପି। ନିଷ୍କାଂଶ୍ଚ ଶିଶୁମାରାଂଶ୍ଚ ମତା ଵ୍ଯଜନଯତ୍ପ୍ରଜାଃ ॥ ୮.

ଚାରି ପ୍ରକାର ମଗର ଅଟେ, ଏହାଙ୍କର ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଟେ; ନିଷ୍କ ଓ ଶିଶୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଵୃତ୍ତା କୂର୍ମଵିକାରାଣି ନୈକାନି ଜଲଚାରିଣାମ୍। ତଥା ଶଙ୍ଖଵିକାରାଣି ଜନଯାମାସ ନୈକଶଃ ॥ ୮.

କୁମ୍ଭୀର, କଚ୍ଛପ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ, ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ଶଂଖ ମଧ୍ୟ ନାନା ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ମଣ୍ଡୂକାନାଂ ଵିକାରାଣି ଅନୁଵୃତ୍ତା ଵ୍ଯଜାଯତ। ଐଣେଯାନାଂ ଵିକାରାଣି ଶମ୍ବୂକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ ୮.

ବେଙ୍ଗମାନେ ପରେ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମାଛ ଓ ଶମୁକମାନଙ୍କର ନିଜନିଜ ରୂପ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଦେଲା।

ତଥା ଶୁକ୍ତିଵିକାରାଣି ଵରାଟକକୃତାନି ଚ। ତଥା ଶଙ୍ଖଵିକାରାଣି ପରିଵୃତ୍ତା ଵ୍ଯଜାଯତ ॥ ୮.

ଏହିପରି ଶୁଙ୍କ ଓ କଙ୍କଡ଼ା ତିଆରି କୋଳି ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶଂଖ ଏକ ପରେ ଏକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

କାଲକୂଟଵିକାରାଣି ଜଲୌକଵିହିତାନି ଚ । ଇତ୍ଯେଷ ହି ଋଷେର୍ଵଂଶଃ ପଞ୍ଚଶାଖାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଜଳଉକା ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଜନ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏଭଳି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଋଷିଙ୍କ ବଂଶ ବିସ୍ତାର କଥା କହାଯାଇଛି।

ତିର୍ଯଗଂ ହେତୁକମାଦ୍ଯାଦୁର୍ବହୁଲଂ ଵଂଶଵିସ୍ତରମ୍। ସଂସ୍ଵେଦଜଵିକାରାଣି ଯଥା ଯେଭ୍ଯୋ ଭଵନ୍ତି ହ ॥ ୮.

ଏହିପରି ନିମ୍ନଜାତି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନାନା କାରଣରୁ ଓ ଘନ୍ତା ଘନ୍ତା ଘରମ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ସ୍ଵସ୍ତିପିକଶରୀରେଭ୍ଯୋ ଜାଯନ୍ତ୍ଯୁତ୍ପାଦକା ଦ୍ଵିଜାଃ। ମନୁଷ୍ଯାଃ ସ୍ଵେଦମଲଜାଃ ଉଶନା ନାମ ଜନ୍ତଵଃ। ନାନାପିପୀଲିକଗଣାଃ କୀଟକା ବଦ୍ଧପାଦକାଃ ॥ ୮.

ଗୋଧିକା ଶରୀରରୁ ଦ୍ୱିଜାତି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ମଣିଷ ଘରମ ଓ ମଳରୁ ହୁଏ, ଉଶନା ନାମକ ପ୍ରାଣୀ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପିପିଲିକା, କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଅନେକ ପାଦ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।