ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵିଚାରାଣାଚ୍ଚ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଵୈରାଗ୍ଯାଦ୍ଦୋପଦର୍ଶନମ୍। ଦୋଷାଣାଂ ଦର୍ଶନାଚ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵାପରେ ଜ୍ଞାନସମ୍ଭଵଃ ।। ୫୮.

ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଆସେ; ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ; ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ତେଷାଞ୍ଚ ମାନିନାଂ ପୂର୍ଵମାଦ୍ଯେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ। ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ହି ଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵାପରେ ପରିପନ୍ଥିନଃ ।। ୫୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅହଂକାରୀ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିରୋଧୀ ଉପଜନ୍ତି।

ଆଯୁର୍ଵେଦଵିକଲ୍ପାଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗାନାଂ ଜ୍ଯୌତିଷସ୍ଯ ଚ। ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଵିକଲ୍ପଶ୍ଚ ହେତୁଶାସ୍ତ୍ରଵିକଲ୍ପନମ୍ ।। ୫୮.

ଆୟୁର୍ବେଦ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଂଶ, ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଓ ତର୍କ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖା ଦେଖାଯାଏ।

ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଭେଦାଶ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଥାନାନି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ଦ୍ଵାପରେଷ୍ଵଭିଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ମତିଭେଦାସ୍ତଥା ନୃଣାମ୍ ।। ୫୮.

ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଓ ଅଲଗା ଅଲଗା ପଠ ଦେଖାଯାଏ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଉପଜେ।

ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା କୃଚ୍ଛ୍ରା ଦ୍ଵାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯତି। ଦ୍ଵାପରେ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଯକ୍ଲେଶପୁରସ୍କୃତା ।। ୫୮.

ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଅତି କଷ୍ଟରେ ମିଳେ; ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀର ଦୁଃଖ ସବୁଠାରୁ ବେଶି ହୋଇଯାଏ।

ଲୋଭେଽଧୃତିର୍ଵଣିଗ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ତ୍ଵାନାମଵିନିଶ୍ଚଯଃ। ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଣଯନଂ ଧର୍ମାଣାଂ ସଙ୍କରସ୍ତଥା ।। ୫୮.

ଲୋଭ, ଅସ୍ଥିରତା, ବ୍ୟବସାୟ ଝଗଡା ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ନୂଆ ରଚନା ଓ ଧର୍ମର ମିଶ୍ରଣ ହୁଏ।

ଦ୍ଵାପରେଷୁ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ରୋଗୋ ଲୋଭୋ ଵଧସ୍ତଥା। ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରିଧ୍ଵଂସାଃ କାମଦ୍ଵେଷୌ ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୮.

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ରୋଗ, ଲୋଭ ଓ ହତ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ସୀମା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପରମାଯୁସ୍ତୁଥା ନୃଣାମ୍। ନିଃଶେପେ ଦ୍ଵାପରେ ତସ୍ମିନ୍ ତସ୍ଯ ସନ୍ଧ୍ଯା ତୁ ପାଦତଃ ।। ୫୮.

ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେଟି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟ ହୁଏ; ଦ୍ୱାପର ଶେଷରେ ତାହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଏକ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ ଗୁଣୈର୍ହୀନୋ ଧର୍ମୋଽସୌ ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ତୁ । ତଥୈଵ ସନ୍ଧ୍ଯାପାଦେନ ଅଂଶସ୍ତସ୍ଯାଵତିଷ୍ଠତେ ।। ୫୮.

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ତାହାର ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରହିଯାଏ; ସେଇପରି ସନ୍ଧ୍ୟାର ଏକ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ତାହାର କିଛି ଅଂଶ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ।

ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ଚ ଵର୍ଷେ ଯା ତିଷ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ନିବୋଧତ। ଦ୍ଵାପରସ୍ଯାଂଶଶେଷେ ତୁ ପ୍ରତିପତ୍ତିଃ କଲେରତଃ ।। ୫୮.

ଦ୍ୱାପରର ତିଷ୍ୟ ବର୍ଷ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଦ୍ୱାପରର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ କଳିର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ହିଂସାସୂଯାନୃତଂ ମାଯା ଵଧଶ୍ଚୈଵ ତପସ୍ଵିନାମ୍। ଏତେ ସ୍ଵଭାଵାସ୍ତିଷ୍ଯସ୍ଯ ସାଧଯନ୍ତି ଚ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫୮.

ହିଂସା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ମିଥ୍ୟା, ମାୟା ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ମାରିବା—ଏହି ସବୁ ତିଷ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।

ଏଷ ଧର୍ମଃ କୃତଃ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ ପରିହୀଯତେ। ମନସା କର୍ମଣା ସ୍ତୁତ୍ଯା ଵାର୍ତ୍ତା ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ଵା ନ ଵା ।। ୫୮.

ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ କ୍ଷୟ ପାଉଛି; ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ସଫଳ ହେବ କି ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।

କଲୌ ପ୍ରମାରକୋ ରୋଗଃ ସତତଂ କ୍ଷୁଦ୍ଭଯାନି ଵୈ। ଅନାଵୃଷ୍ଟିଭଯଂ ଘୋରଂ ଦର୍ଶନଞ୍ଚ ଵିପର୍ଯଯମ୍ ।। ୫୮.

କଳି ଯୁଗରେ ନାଶକ ରୋଗ ବ୍ୟାପି ରହେ, ଏବଂ ସଦା ଭୁଖ ଓ ଭୟ ଥାଏ; ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟି ଭୟ ଓ ବିପରୀତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ନ ପ୍ରମାଣଂ ସ୍ମୃତେରସ୍ତି ତିଷ୍ଯେ ଲୋକେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ। ଗର୍ଭସ୍ଥୋ ମ୍ରିଯତେ କଶ୍ଚିଦ୍ଯୌଵନସ୍ଥସ୍ତଥାପରଃ । ସ୍ଥାଵିରେ ମଧ୍ଯକୌମାରେ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଵୈ କଲୌ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫୮.

ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ସ୍ମୃତିର କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ; କେହି ଗର୍ଭରେ, କେହି ଯୌବନରେ ମରନ୍ତି, ଏବଂ କଳି ଯୁଗରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମଧ୍ୟବୟସ୍କ କିମ୍ବା ଶିଶୁବୟସରେ ଲୋକମାନେ ମରନ୍ତି।

ଅଧାର୍ମିକାସ୍ତ୍ଵନାଚାରାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୋପାଲ୍ପତେଜସଃ। ଅନୃତବ୍ରୁଵଶ୍ଚ ସତତଂ ତିଷ୍ଯେ ଜାଯନ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫୮.

ଅଧର୍ମିକ, ଅଶିଷ୍ଟ, ତିବ୍ର କ୍ରୋଧୀ ଓ କମ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଦା ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତିଷ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଦୁରିଷ୍ଟୈର୍ଦୁରଧୀତୈଶ୍ଚ ଦୁରାଚାରୈର୍ଦୁରାଗମୈଃ। ଵିପ୍ରାଣାଂ କର୍ମଦୋଷୈସ୍ତୈଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଜାଯତେ ଭଯମ୍ ।। ୫୮.

ଦୁଷ୍ଟ, ଅଲ୍ପ ଶିକ୍ଷିତ, ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରୀ ଓ ଭୁଲ୍ ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନଙ୍କର କର୍ମ ଦୋଷରୁ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି।

ହିଂସା ମାଯା ତଥେର୍ଷ୍ଯା ଚ କ୍ରୋଧୋଽସୂଯାକ୍ଷମାନୃତମ୍। ତିଷ୍ଯେ ଭଵନ୍ତି ଜନ୍ତୂନାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୮.

ହିଂସା, ମାୟା, ଇର୍ଷ୍ୟା, କ୍ରୋଧ, ଅସୂୟା, ଅକ୍ଷମା ଓ ମିଥ୍ୟା—ଏହି ସବୁ ତିଷ୍ୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ରାଗ ଓ ଲୋଭ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।

ସଂକ୍ଷୋଭୋ ଜାଯତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ କଲିମାସାଦ୍ଯ ଵୈ ଯୁଗମ୍। ନାଧୀଯନ୍ତେ ତଦା ଵେଦା ନ ଯଜନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ଉତ୍ସୀଦନ୍ତି ନରାଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ସଵିଶଃ କ୍ରମାତ୍ ।। ୫୮.

କଳି ଯୁଗ ଆସିଲେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ; ସେବେଳେ ବେଦ ପଢ଼ାଯାଏ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଦୀରେ ଦୀରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାମନ୍ତ୍ଯଯୋନେସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ। ଭଵନ୍ତୀହ କଲୌ ତସ୍ମିନ୍ ଶଯନାସନଭୋଜନୈଃ ।। ୫୮.

ସେଇ କଳି ଯୁଗରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଓ ଚୁତ ଜନ୍ମ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ସାଝା କରି ମିଶିଯାନ୍ତି।

ରାଜାନଃ ଶୂଦ୍ରଭୂଯିଷ୍ଠା ପାଷଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକାଃ। ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜା ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୮.

ରାଜାମାନେ ଅଧିକାଂଶ ଶୂଦ୍ର ହେବେ, ଅନ୍ୟମତର ଆରମ୍ଭକାରୀ ହେବେ; ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ଗର୍ଭହତ୍ୟା କରିବେ—ଏଭଳି ହେବ ଲୋକମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର।

ଆଯୁର୍ମେଧା ବଲଂ ରୂପଂ କୁଲଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରହୀଯତେ। ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚାରାଃ ଶୂଦ୍ରାଚାରାଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ।। ୫୮.

ଆୟୁ, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ସବୁ କ୍ଷୟ ପାଇବ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଚାର ଅନୁସରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଆଚାର ଅନୁସରିବେ।

ରାଜଵୃତ୍ତେ ସ୍ଥିତାଶ୍ଚୌରାଶ୍ଚୌରଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ନଷ୍ଟସୁହୃଦୋ ଯୁଗାନ୍ତେ ପର୍ଯୁପସ୍ଥିତେ ।। ୫୮.

ଚୋରମାନେ ରାଜା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ରାଜାମାନେ ଚୋରଙ୍କ ଭଳି ହେବେ; ଚାକରମାନେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ହରାଇବେ, ଯୁଗର ଶେଷ ଆସିଲେ।

ଅଶୀଲିନ୍ଯୋଽଵ୍ରତାଶ୍ଚାପି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମଦ୍ଯାମିଷପ୍ରିଯାଃ। ମାଯାମାତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗାନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ ।। ୫୮.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଶୁଚି ଓ ନିୟମବିହୀନ ହେବେ, ମଦ ଓ ମାଂସ ପ୍ରିୟ ହେବେ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ସେମାନେ କେବଳ ଠକିବାରେ ଲାଗିଥିବେ।

ଶ୍ଵାପଦପ୍ରବଲତ୍ଵଞ୍ଚ ଗଵାଞ୍ଚୈଵାପ୍ଯୁପକ୍ଷଯଃ। ସାଧୂନାଂ ଵିନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ମିନ୍ କଲୌ ଯୁଗେ ।। ୫୮.

ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ଗାଈମାନେ କମିଯିବେ, ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ସଂସାରରୁ ଅଲଗା ହେବେ—ଏହି ସବୁ କଳିଯୁଗର ଲକ୍ଷଣ।

ତଦା ସୂକ୍ଷ୍ମେ ମହୋଦର୍କୋ ଦୁର୍ଲଭୋ ଭୋଗିନାଂ ତଥା। ଚତୁରାଶ୍ରମଶୈଥିଲ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଃ ପ୍ରଵିଚଲିଷ୍ଯତି ।। ୫୮.

ସେବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ଅତି କମ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେବ, ଭୋଗ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ ହେବ; ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଦୁର୍ବଳ ହେବାରୁ ଧର୍ମ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯିବ।

ତଦା ହ୍ଯଲ୍ପଫଲା ଦେଵୀ ଭଵେଦ୍ଭୂମିର୍ମହୀଯସୀ। ଶୂଦ୍ରାସ୍ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗାନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯୁପଶ୍ଥିତେ ।। ୫୮.

ସେ ସମୟରେ ବଡ଼ ଭୂମି ଅତି କମ ଫଳ ଦେବ; ଯୁଗ ଶେଷ ଆସିଲେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ତପସ୍ୟା କରିବେ।

ତଦା ହ୍ଯୈକାହିକୋ ଧର୍ମୋ ଦ୍ଵାପରେ ଯଶ୍ଚ ମାସିକଃ। ତ୍ରେତାଯାଂ ଵତ୍ସରସ୍ଥଶ୍ଚ ଏକାହାଦତିରିଚ୍ଯତେ ।। ୫୮.

ସେବେଳେ କଳିରେ ଏକ ଦିନର ନିୟମର ଫଳ, ଦ୍ୱାପରରେ ମାସିକ ଓ ତ୍ରେତାରେ ବାର୍ଷିକ ନିୟମର ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ।

ଅରକ୍ଷିତାରୋ ହର୍ତ୍ତାରୋ ବଲିଭାଗସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଯୁଗାନ୍ତେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵରକ୍ଷଣପରାଯଣାଃ ।। ୫୮.

ରାଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦଣ୍ଡ ଓ କର ନେଇଯିବେ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ରକ୍ଷାରେ ଲାଗିଥିବେ।

ଅକ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ରାଜାନୋ ଵିଶଃ ଶୂଦ୍ରୋପଜୀଵିନଃ। ଶୂଦ୍ରାଭିଵାଦିନଃ ସର୍ଵେ ଯୁଗାନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ।। ୫୮.

ରାଜାମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବେ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ଶୂଦ୍ର ଭଳି ଜୀବିକା କରିବେ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏକାପରକୁ ଶୂଦ୍ର ଭାବରେ ଡାକିବେ, ହେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ।