ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମକା ଦେଵା ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତଥା ତୁ ଯେ। ତାନ୍ ଯଜନ୍ତେ ତଦା ଦେଵାଃ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଭଵନ୍ତି ଯେ ।। ୫୭.

ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରୂପ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅଧ୍ଵର୍ଯଵଃ ପ୍ରୈଷକାଲେ ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତା ଯେ ମହର୍ଷଯଃ। ମହର୍ଷଯସ୍ତୁ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀନାନ୍ ପଶୁଗଣାନ୍ ସ୍ଥିତାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁରିନ୍ଦ୍ରଂ ସମ୍ଭୂଯ କୋଽଯଂ ଯଜ୍ଞଵିଧିସ୍ତଵ ।। ୫୭.

ଯେଉଁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଥିଲେ, ପ୍ରେରଣା ସମୟରେ ଉଠି ଦୁଃଖିତ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀ କଣ?'

ଅଧର୍ମୋ ବଲଵାନେଷ ହିଂସାଧର୍ମେପ୍ସଯା ତଵ। ନେଷ୍ଟଃ ପଶୁଵଧସ୍ତ୍ଵେଷ ତଵ ଯଜ୍ଞେ ସୁରୋତ୍ତମ ।। ୫୭.

'ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାରଣ ତୁମେ ହିଂସାର ଅନ୍ୟାୟ କାମନା କରୁଛ, ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ବଧ କ୍ଷମ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ!'

ଅଧର୍ମୋ ଧର୍ମଗାତାଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଃ ପଶୁଭିସ୍ତ୍ଵଯା। ନାଯଂ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମୋଽଯଂ ନ ହିଂସା ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୫୭.

'ତୁମେ ଧର୍ମ ବୋଲି ଭାବି ଏହି ଅନ୍ୟାୟକୁ ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଏହା ଅନ୍ୟାୟ—ହିଂସାକୁ କେବେ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।'

ଆଗମେନ ଭଵାନ୍ ଯଜ୍ଞଂ କରୋତୁ ଯଦିହେଚ୍ଛସି। ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ଯଜ୍ଞେନ ଧର୍ମମଵ୍ଯଯହେତୁନା। ଯଜ୍ଞବୀଜୈଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଷୁ ହିଂସା ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୫୭.

'ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କର, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ, ଯାହାର ମୂଳ ଅବିନାଶୀ ଧର୍ମ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ସେହି ଯଜ୍ଞ ବୀଜ ଦ୍ୱାରା କର, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ହିଂସା ନାହିଁ।'

ତ୍ରିଵର୍ଷପରମଂ କାଲମୁଷିତୈରପ୍ରରୋହିଭିଃ। ଏଷ ଧର୍ମୋ ମହାନିନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵିଙିତଃ ପୁରା ।। ୫୭.

'ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିଥିବା, ଅଂକୁର ନ ହୋଇଥିବା ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏହି ମହାନ ଧର୍ମ ପୁରାତନ ସମୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।'

ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵଭୁଗିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ। ଜଙ୍ଗମୈଃ ସ୍ଥାଵରୈର୍ଵେତି କୈର୍ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିହୋଚ୍ଯତେ ।। ୫୭.

ଏଭଳି, ହେ ବିଶ୍ୱଭୋକ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ?'

ତେ ତୁ ଖିନ୍ନା ଵିଵାଦେନ ତତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତା ମହର୍ଷଯଃ। ସନ୍ଧାଯ ଵାକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରପଚ୍ଛୁଶ୍ଚେଶ୍ଵରଂ ଵସୁମ୍ ।। ୫୭.

ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ମହାର୍ଷିମାନେ, ବିବାଦରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ପରେ ଧନର ଦେବତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କଥଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ଯଜ୍ଞଵିଧିର୍ନୃପ। ଉତ୍ତାନପାଦେ ପ୍ରବ୍ରୂହି ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ନଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୫୭.

'ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ କିପରି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଦେଖିଥିଲ? ଉତ୍ତାନପାଦ ବିଷୟରେ କୁହ, ଆମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ହେ ପ୍ରଭୁ।'

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତତସ୍ତେଷାମଵିଚାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍। ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞତତ୍ତ୍ଵମୁଵାଚ ହ। ଯଥୋପଦିଷ୍ଟୈର୍ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିତି ହୋଵାଚ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୫୭.

ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଅଶକ୍ତି ବିଚାର କରିନାହିଁ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଯଜ୍ଞର ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ: 'ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।'

ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପଶୁଭିର୍ମେଧ୍ଯୈରଥ ବୀଜୈଃ ଫଲୈସ୍ତଥା। ହିଂସାସ୍ଵଭାଵୋ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଇତି ମେ ଦର୍ଶଯତ୍ଯସୌ ।। ୫୭.

'ପବିତ୍ର ପଶୁ, ବୀଜ କିମ୍ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇପାରେ; ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ଯଜ୍ଞରେ ହିଂସା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ।'

ଯଥେହ ସଂହିତାମନ୍ତ୍ରା ହିଂସାଲିଙ୍ଗା ମହର୍ଷିଭିଃ। ଦୀର୍ଘେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତୈର୍ଦର୍ଶନୈସ୍ତାରକାଦିଭିଃ। ତତ୍ପ୍ରାମାଣ୍ଯାନ୍ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ତସ୍ମାନ୍ମା ମନ୍ତୁମର୍ହଥ ।। ୫୭.

'ଯେପରି ସଂହିତା ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ତାରାଦି ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ହିଂସାର ଚିହ୍ନ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ଆମେ କହିଛୁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'

ଯଦି ପ୍ରମାଣଂ ତାନ୍ଯେଵ ମନ୍ତ୍ରଵାକ୍ଯାନି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ । ତଦା ପ୍ରାଵର୍ତ୍ତତା ଯଜ୍ଞୋ ହ୍ଯନ୍ଯଥା ନୋଽନୃତଂ ଵଚଃ। ଏଵଂ ହୃତୋତ୍ତରାସ୍ତେ ଵୈ ଯୁକ୍ତାତ୍ମାନସ୍ତପୋଧନାଃ ।। ୫୭.

'ଯଦି ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏହିଠାରେ ପ୍ରମାଣ ମାନିବା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ନହେଲେ, କଥା ମିଥ୍ୟା।' ଏଭଳି ଯୋଗ୍ୟ ମନ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ଅଧସ୍ଵ ଭଵନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମର୍ଥଂ ଵାଗ୍ଯତୋ ଭଵ। ମିଥ୍ଯାଵାଦୀ ନୃପୋ ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ରସାତଲମ୍ ।। ୫୭.

'ସେଇ କଥା ଦେଖି, ତଳ ଲୋକକୁ ଯାଅ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ହେଉ, କାରଣ ରାଜା ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଥିବାରୁ ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ନୃପତିଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ରସାତଲମ୍। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଚାରୀ ଵସୁର୍ଭୂତ୍ଵା ରସାତଲଚରୋଽଭଵତ୍ ।। ୫୭.

ଏଭଳି କୁହିବା ସହିତ, ରାଜା ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଉପରକୁ ଚଳିତ ଭୂତ ହୋଇ, ସେ ରସାତଳରେ ବାସ କଲେ।

ଵସୁଧାତଲଵାସୀ ତୁ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ସୋଽଭଵତ୍। ଧର୍ମାଣାଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେତ୍ତା ରାଜା ଵସୁରଥାଗତଃ ।। ୫୭.

ପୃଥିବୀରେ ବସିଥିବା ସେ ଲୋକ, ସେ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଧର୍ମ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ବସୁରଥ ହେଲେ।

ତସ୍ମାନ୍ନ ଵାଚ୍ଯମେକେନ ବହୁଜ୍ଞେନାପି ସଂଶଯଃ। ବହୂଦ୍ଧାରସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଦ୍‌ଦୂରମୁପାଗତିଃ ।। ୫୭.

ଏହିପରି, ଏକ ଜଣ ବହୁଜ୍ଞ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମ ନେଇ ସନ୍ଦେହକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧର୍ମର ଅର୍ଥ ଅନେକ, ଏହା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।

ତସ୍ମାନ୍ନ ନିଶ୍ଚଯାଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ଧର୍ମଃ ଶକ୍ଯସ୍ତୁ କେନଚିତ୍। ଦେଵାନୃଷୀନୁପାଦାଯ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵମୃତେ ମନୁମ୍ ।। ୫୭.

ଏହିପରି, ମନୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଛଡ଼ା, କେହି ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିପାରିବେ ନାହିଁ।

ତସ୍ମାନ୍ନ ହିଂସାଧର୍ମସ୍ଯ ଦ୍ଵାରମୁକ୍ତଂ ମହର୍ଷିଭିଃ। ଋଷିକୋଟିସହସ୍ରାଣି କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈର୍ଦିଵଂ ଯଯୁଃ ।। ୫୭.

ଏହିପରି, ମହାଋଷିମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ହିଂସାର ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ଦେଇନାହାନ୍ତି; ଅନେକ ଋଷି, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାନ୍ନ ଦାନଂ ଯଜ୍ଞଂ ଵା ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ମହର୍ଷଯଃ। ତୁଚ୍ଛଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଶାକମୁଦପାତ୍ରଂ ତପୋଧନାଃ। ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଭଵତଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୫୭.

ଏହିପରି, ମହାଋଷିମାନେ ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିନାହାନ୍ତି; ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଅଳ୍ପ ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ କିମ୍ବା ଜଳ ଦେଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଅଦ୍ରୋହଶ୍ଚାପ୍ଯଲୋଭଶ୍ଚ ଦମୋ ଭୂତଦଯା ତପଃ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ତଥା ସତ୍ଯମନୁକ୍ରୋଶଃ କ୍ଷମା ଧୃତିଃ। ସନାତନସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ମୂଲମେତଦ୍ଦୁରାସଦମ୍ ।। ୫୭.

କିଂବା ଦ୍ରୋହ ନଥିବା, ଲୋଭ ନଥିବା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା, ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ, କ୍ରୁପା, ଖ୍ଷମା ଓ ଧୃତି—ଏହି ଗୁଡିକ ସନାତନ ଧର୍ମର ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ମୂଳ।

ଧର୍ମମନ୍ତ୍ରାତ୍ମକୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତପଶ୍ଚାନଶନାତ୍ମକମ୍। ଯଜ୍ଞେନ ଦେଵାନାପ୍ନୋତି ଵୈରାଗ୍ଯଂ ତପସା ପୁନଃ ।। ୫୭.

ଧର୍ମମନ୍ତ୍ରର ଆତ୍ମା ଯଜ୍ଞର ଲକ୍ଷଣ, ତପର ଲକ୍ଷଣ ଉପବାସ; ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତପ ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ କର୍ମସଂନ୍ଯାସାଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ଲଯମ୍। ଜ୍ଞାନାତ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି କୈଵଲ୍ଯଂ ପଞ୍ଚୈତା ଗତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୫୭.

କର୍ମର ସନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଲୟ ଦେଖିପାରିବା; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପଥ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।

ଏଵଂ ଵିଵାଦଃ ସୁମହାନ୍ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାସୀତ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନେ। ଋଷୀଣାଂ ଦେଵତାନାଞ୍ଚ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେଽନ୍ତରେ ।। ୫୭.

ଏଭଳି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଚଳନା ନେଇ ବଡ଼ ବିବାଦ କରିଥିଲେ।

ତତସ୍ତେ ଋଷଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦ୍ଭୁତଂ ଵର୍ତ୍ମ ବଲେନ ତୁ। ଵସୋର୍ଵାକ୍ଯମନାଦୃତ୍ଯ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ଵୈ ଯଥାଗତାଃ ।। ୫୭.

ତାପରେ ଋଷିମାନେ, ଅଦ୍ଭୁତ ପଥ ଦେଖି, ବସୁଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ଅଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।

ଗତେଷୁ ଦେଵସଙ୍ଘେଷୁ ଦେଵା ଯଜ୍ଞମଵାପ୍ନୁଯୁଃ। ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ହି ତପଃସିଦ୍ଧା ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରମଯା ନୃପାଃ ।। ୫୭.

ଦେବମାନେ ଚାଲିଗଲେ ପରେ, ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତପସ୍ୱୀ ରାଜାମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମିଶିତ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ଧ୍ରୁଵୋ ମେଧାତିଥିର୍ଵସୁଃ। ସୁମେଧା ଵିରଜାଶ୍ଚୈଵ ଶଙ୍ଖପାଦ୍ରଜ ଏଵ ଚ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ହଵିର୍ଦ୍ଧାନାଦଯୋ ନୃପାଃ ।। ୫୭.

ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ଧ୍ରୁବ, ମେଧାତିଥି, ବସୁ, ସୁମେଧା, ବିରଜା, ଶଂଖପାଦ୍ରଜ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ହବିର୍ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ।

ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ନୃପାଃ ସିଦ୍ଧା ଦିଵଂ ଗତାଃ। ରାଜର୍ଷଯୋ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ଯେଷାଂ କୀର୍ତ୍ତିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ।। ୫୭.

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରାଜା, ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ସ୍ଥିର ଅଛି।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞାତ୍ତପଃ ସର୍ଵେଷୁ କାରଣୈଃ। ବ୍ରହ୍ମଣା ତପସା ସୃଷ୍ଟ ଜଗଦ୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ପୁରା ।। ୫୭.

ଏହିପରି, ତପସ୍ୟା ସମସ୍ତ କାରଣରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।