ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣାଣିମାଦ୍ଯେନ ପ୍ରଭୁଶକ୍ତ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ। ଅନ୍ଯେନ ତପସା ଚୈଵ ଋଷୀନଭିଭଵନ୍ତି ଚ। ବଲେନ ତପସା ଚୈଵ ଦେଵଦାନଵାମାନୁଷାନ୍ ।। ୫୭.

ଏହି ରାଜାମାନେ ଶକ୍ତି, ଏଣିମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେଠୁ ଉପରେ ଯାନ୍ତି; ଶକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେଠୁ ଉପରେ ଯାନ୍ତି।

ଲକ୍ଷଣୈଶ୍ଚାପି ଜାଯନ୍ତେ ଶରୀରସ୍ଥୈରମାନୁଷୈଃ। କେଶସ୍ଥିତା ଲଲାଟୋର୍ଣା ଜିହ୍ଵା ଚାସ୍ଯପ୍ରମାର୍ଜନୀ। ତାମ୍ରପ୍ରଭୋଷ୍ଠଦନ୍ତୋଷ୍ଠାଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଶ୍ଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମଶାଃ ।। ୫୭.

ମାନବ ଶରୀରରେ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ: ମୁଣ୍ଡରେ କେଶ, ଲଲାଟରେ ତୁଫ, ଜିହ୍ବା, ମୁହଁ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଅଙ୍ଗ, ତାମ୍ର ଚମକ, ଉଠା ଦାନ୍ତ ଓ ଉଠା ଓଠ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଉପରକୁ ବଢିଥିବା କେଶ।

ଆଜାନୁବାହନଶ୍ଚୈଵ ଜାଲହସ୍ତା ଵୃଷାଙ୍କିତାଃ। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧପରିଣାହାଶ୍ଚ ସିଂହସ୍କନ୍ଧାଃ ସୁମେହନାଃ । ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗତଯଶ୍ଚୈଵ ମହାହନଵ ଏଵ ଚ ।। ୫୭.

ତାଙ୍କର ହାତ ଘୁଡ଼ିକୁ ଯାଏ, ହାତରେ ଜାଳ ରହିଥାଏ, ବୃଷ ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ବନ୍ୟାନ ଗଛର ଗାଁଠି ପରି ଗାଁଠି, ସିଂହ ପରି କାନ୍ଧ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉରୁ, ଗଜରାଜ ପରି ଚାଲିବା ଏବଂ ବଡ଼ ଜବା।

ପାଦଯୋଶ୍ଚକ୍ରମତ୍ସ୍ଯୌ ତୁ ଶଙ୍ଖପଦ୍ମୌ ତୁ ହସ୍ତଯୋଃ। ପଞ୍ଚାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ତେ ଭଵନ୍ତ୍ଯଜରା ନୃପାଃ ।। ୫୭.

ତାଙ୍କର ପାଉଁରେ ଚକ୍ର ଓ ମାଛର ଚିହ୍ନ, ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମର ଚିହ୍ନ ଥାଏ; ଏହି ପଚାଶ ହଜାର ରାଜାମାନେ ଚିରଯୁବକ।

ଅସଙ୍ଗା ଗତଯସ୍ତେଷାଂ ଚତସ୍ରଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତିନାମ୍। ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ସମୁଦ୍ରେ ଚ ପାତାଲେ ପର୍ଵତେଷୁ ଚ ।। ୫୭.

ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ରାଜାମାନେ ଚାରିପ୍ରକାର ଅଟକା ନଥିବା ଚଳାଚଳ କରିପାରନ୍ତି: ଆକାଶରେ, ସମୁଦ୍ରରେ, ପାତାଳରେ ଓ ପାହାଡ଼ରେ।

ଇଜ୍ଯା ଦାନଂ ତପଃ ସତ୍ଯଂ ତ୍ରେତାଯାଂ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ । ତଦା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ଧର୍ମୋ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ ।। ୫୭.

ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସେତିବେଳେ ଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୁଏ।

ମର୍ଯାଦାସ୍ଥାପନାର୍ଥଂ ଚ ଦଣ୍ଡନୀତିଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ହ୍ଯରୋଗାଃ ପୂର୍ଣମାନସାଃ ।। ୫୭.

ଶୃଙ୍ଖଳା ରଖିବା ପାଇଁ ଦଣ୍ଡନୀତି ଚାଲିଥାଏ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସି, ସୁସ୍ଥ, ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ଥାନ୍ତି।

ଏକୋ ଵେଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗଵିଧୌ ସ୍ମୃତଃ। ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତଦା ଜୀଵନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୫୭.

ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଚାରି ଭାଗ ଥିବା ଏକ ମାତ୍ର ବେଦ ଥାଏ; ସେତିବେଳେ ମାନବମାନେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ କରନ୍ତି।

ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମାକୀର୍ଣା ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ କ୍ରମେଣ ତୁ । ଏଷ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଧର୍ମସ୍ତ୍ରେତାସନ୍ଧୌ ନିବୋଧତ ।। ୫୭.

ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିବା, ସେମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ଏହା ହେଉଛି ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଧର୍ମ, ଏବେ ତ୍ରେତାର ସନ୍ଧି ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ତ୍ରେତାଯୁଗ ସ୍ଵଭାଵସ୍ତୁ ସନ୍ଧ୍ଯାପାଦେଵ ଵର୍ତ୍ତତେ । ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ଵୈ ସ୍ଵଭାଵସ୍ତୁ ଯୁଗପାଦେନ ତିଷ୍ଠତି ।। ୫୭.

ତ୍ରେତା ଯୁଗର ସ୍ଵଭାବ ସନ୍ଧିର ଆରମ୍ଭରେ ରହିଥାଏ; ସନ୍ଧିରେ ଏହି ସ୍ଵଭାବ ଯୁଗର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସହ ଅଟୁ ରହିଥାଏ।

କଥଂ ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାସୀତ୍ପ୍ରଵର୍ତନମ୍। ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ସର୍ଗେ ଯଥାଵତ୍ତଦ୍ବ୍ରଵୀହି ମେ ।। ୫୭.

ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ କିପରି ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟିରେ ଯେପରି ହେଇଥିଲା, ତାହା ଏବେ ମୋତେ କହ।

ଅନ୍ତର୍ହିତାଯାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କୃତଯୁଗେନ ଵୈ। କଲାଖ୍ଯାଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା। ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କୃତଵନ୍ତଶ୍ଚ ଵୈ ପୁନଃ ।। ୫୭.

ସନ୍ଧି ଏବଂ କୃତ ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲା, କଳା ନାମକ ସମୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଆସିଲାପରେ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

ସମ୍ଭାରାଂସ୍ତାଂ ଶ୍ଚ ସମ୍ଭୃତ୍ଯ କଥଂ ଯତ୍ରଃ ପ୍ରଵର୍ତିତଃ। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାବ୍ରଵୀତ୍ସୂତଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଶାଂଶପାଯନ ।। ୫୭.

ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏକଠା କରି, କିପରି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା? ଏହା ଶୁଣି, ସୂତ କହିଲେ: ଶାଂଶପାୟନ, ଏବେ ଶୁଣ।

iଯଥା ତ୍ରେତାଯୁଗମୁଖେ ଯଜ୍ଞସ୍ଯାସୀତ୍ପ୍ରଵର୍ତନମ୍। ଓଷଧୀଷୁ ଚ ଜାତାସୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଯାଂ ଵାର୍ତାଯାଂ ଗୃହାଶ୍ରମପୁରେଷୁ ଚ ।। ୫୭.

ଏପରି ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଚାଷ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା ଓ ଗୃହସ୍ଥ ନଗରରେ।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସଂହିତାମ୍। ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସଂଯୋଜଯିତ୍ଵାଥ ଇହାମୁତ୍ରେଷୁ କର୍ମସୁ ।। ୫୭.

ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସଂହିତା ସ୍ଥାପିତ କରି, ଏହି ଓ ପରଲୋକର କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରିଲେ।

ତଥା ଵିଶ୍ଵମୁଗିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରାଵର୍ତଯତ୍ତଦା। ଦୈଵତୈଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵସମ୍ଭାରସମ୍ଭୃତମ୍ ।। ୫୭.

ତାପରି ଶ୍ରିଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଅଥାଶ୍ଵମେଧେ ଵିତତେ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ମହର୍ଷଯଃ। ଯଜନ୍ତେ ପଶୁଭିର୍ମେଧ୍ଯୈର୍ହୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ସମାଗତାଃ ।। ୫୭.

ଏପରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ମହାଋଷିମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ଶୁଧ୍ଧ ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କଲେ।

କର୍ମଵ୍ଯଗ୍ରେଷୁ ଋତ୍ଵିକ୍ଷୁ ସତତେ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି। ସମ୍ପ୍ରଗୀତେଷୁ ତେଷ୍ଵେଵମାଗମେଷ୍ଵଥ ସତ୍ଵରମ୍ ।। ୫୭.

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି, ସେତେବେଳେ—

ପରିକ୍ରାନ୍ତେଷୁ ଲଘୁଷୁ ଅଧ୍ଵର୍ଯୁଵୃଷଭେଷୁ ଚ। ଆଲବ୍ଧେଷୁ ଚ ମେଧ୍ଯେଷୁ ତଥା ପଶୁଗଣେଷୁ ଵୈ ।। ୫୭.

ଯେତେବେଳେ ହଳକା ପଶୁମାନେ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ପଶୁମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରାଯାଇନାହାନ୍ତି, ଏଭଳି ଏକ ଦଳ ପଶୁ ଅଛି—

ହଵିଷ୍ଯଗ୍ନୌ ହୂଯମାନେ ଦେଵାନାଂ ଦେଵହୋତୃଭିଃ। ଆହୂତେଷୁ ଚ ଦେଵେଷୁ ଯଜ୍ଞଭାକ୍ଷୁ ମହାତ୍ମସୁ ।। ୫୭.

ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଦାରି ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଆହ୍ୱାନିତ ହେଉଛନ୍ତି—

ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମକା ଦେଵା ଯଜ୍ଞଭାଜସ୍ତଥା ତୁ ଯେ। ତାନ୍ ଯଜନ୍ତେ ତଦା ଦେଵାଃ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଭଵନ୍ତି ଯେ ।। ୫୭.

ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରୂପ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅଧ୍ଵର୍ଯଵଃ ପ୍ରୈଷକାଲେ ଵ୍ଯୁତ୍ଥିତା ଯେ ମହର୍ଷଯଃ। ମହର୍ଷଯସ୍ତୁ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀନାନ୍ ପଶୁଗଣାନ୍ ସ୍ଥିତାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛୁରିନ୍ଦ୍ରଂ ସମ୍ଭୂଯ କୋଽଯଂ ଯଜ୍ଞଵିଧିସ୍ତଵ ।। ୫୭.

ଯେଉଁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଥିଲେ, ପ୍ରେରଣା ସମୟରେ ଉଠି ଦୁଃଖିତ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀ କଣ?'

ଅଧର୍ମୋ ବଲଵାନେଷ ହିଂସାଧର୍ମେପ୍ସଯା ତଵ। ନେଷ୍ଟଃ ପଶୁଵଧସ୍ତ୍ଵେଷ ତଵ ଯଜ୍ଞେ ସୁରୋତ୍ତମ ।। ୫୭.

'ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାରଣ ତୁମେ ହିଂସାର ଅନ୍ୟାୟ କାମନା କରୁଛ, ତୁମର ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁ ବଧ କ୍ଷମ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ!'

ଅଧର୍ମୋ ଧର୍ମଗାତାଯ ପ୍ରାରବ୍ଧଃ ପଶୁଭିସ୍ତ୍ଵଯା। ନାଯଂ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମୋଽଯଂ ନ ହିଂସା ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୫୭.

'ତୁମେ ଧର୍ମ ବୋଲି ଭାବି ଏହି ଅନ୍ୟାୟକୁ ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଏହା ଅନ୍ୟାୟ—ହିଂସାକୁ କେବେ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।'

ଆଗମେନ ଭଵାନ୍ ଯଜ୍ଞଂ କରୋତୁ ଯଦିହେଚ୍ଛସି। ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ଯଜ୍ଞେନ ଧର୍ମମଵ୍ଯଯହେତୁନା। ଯଜ୍ଞବୀଜୈଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେଷୁ ହିଂସା ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୫୭.

'ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କର, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ, ଯାହାର ମୂଳ ଅବିନାଶୀ ଧର୍ମ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ସେହି ଯଜ୍ଞ ବୀଜ ଦ୍ୱାରା କର, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ହିଂସା ନାହିଁ।'

ତ୍ରିଵର୍ଷପରମଂ କାଲମୁଷିତୈରପ୍ରରୋହିଭିଃ। ଏଷ ଧର୍ମୋ ମହାନିନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵିଙିତଃ ପୁରା ।। ୫୭.

'ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିଥିବା, ଅଂକୁର ନ ହୋଇଥିବା ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏହି ମହାନ ଧର୍ମ ପୁରାତନ ସମୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।'

ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵଭୁଗିନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ମୁନିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ। ଜଙ୍ଗମୈଃ ସ୍ଥାଵରୈର୍ଵେତି କୈର୍ଯଷ୍ଟଵ୍ଯମିହୋଚ୍ଯତେ ।। ୫୭.

ଏଭଳି, ହେ ବିଶ୍ୱଭୋକ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ର, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ?'

ତେ ତୁ ଖିନ୍ନା ଵିଵାଦେନ ତତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତା ମହର୍ଷଯଃ। ସନ୍ଧାଯ ଵାକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରପଚ୍ଛୁଶ୍ଚେଶ୍ଵରଂ ଵସୁମ୍ ।। ୫୭.

ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ମହାର୍ଷିମାନେ, ବିବାଦରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ପରେ ଧନର ଦେବତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କଥଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ଯଜ୍ଞଵିଧିର୍ନୃପ। ଉତ୍ତାନପାଦେ ପ୍ରବ୍ରୂହି ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ନଃ ପ୍ରଭୋ ।। ୫୭.

'ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ କିପରି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଦେଖିଥିଲ? ଉତ୍ତାନପାଦ ବିଷୟରେ କୁହ, ଆମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ହେ ପ୍ରଭୁ।'