ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵତ୍ରଗାନପ୍ରତିଘାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ୍ କାମରୂପିଣଃ । ଘୋରାନ୍ କ୍ରୂରାଂଶ୍ଚ ମେଧ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶିଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯାନ୍ ସଵାଦିନଃ ॥ ୮.

ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଚଳିପାରନ୍ତି, କିଛି ଅଟକା ନଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି; କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ କ୍ରୁର, କିଏ ପବିତ୍ର, କିଏ ଶିବ, କିଏ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, କିଏ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା।

କୁଶହସ୍ତାନ୍ ମହାଜିହ୍ଵାନ୍ ମହାକର୍ଣାନ୍ମହାନନାନ୍। ହସ୍ତାଦାଂଶ୍ଚ ମୁଖାଦାଂଶ୍ଚ ଶିରୋଦାଂଶ୍ଚ କପାଲିନଃ ॥ ୮.

କିଏ କୁଶ ହାତରେ ଧରିଛନ୍ତି, କିଏ ବଡ଼ ଜିଭ୍, ବଡ଼ କାନ, ବଡ଼ ମୁଁହ; କିଏ ହାତରେ, କିଏ ମୁଁହରେ, କିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ କପାଳ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।

ଧନ୍ଵିନୋ ମୁଦ୍ଗରଧରାନସିଶୂଲଧରାଂସ୍ତଥା। ଦୀପ୍ତାସ୍ଯାନ୍ ଦୀପ୍ତନେତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଚିତ୍ର ମାଲ୍ଯାନୁଲେଷନାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଧନୁର୍ଧରୀ, କିଏ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା, କିଏ ତଳୱାର ଓ ଶୂଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା; କିଏ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଁହ, କିଏ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଖି, କିଏ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଛନ୍ତି।

ଅନ୍ନାଦାନ୍ ପିଶିତାଦାଂଶ୍ଚ ବହୁରୂପାନ୍ ସୁରୂପକାନ୍ । ରାତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯାଚରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵ୍କଚିତ୍ସୌମ୍ଯାନ୍ ଦିଵାଚରାନ୍। ନକ୍ତଞ୍ଚରାନ୍ ସୁଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାନ୍ ଘୋରାଂସ୍ତାନ୍ ଵୈ ନିଶାଚରାନ୍ ॥ ୮.

କିଏ ଅନ୍ନ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ ମାଂସ ଖାଉଛନ୍ତି, କିଏ ବହୁ ଆକୃତିର, କିଏ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର; କିଏ ରାତି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ଭୟଙ୍କର, କିଏ ମୃଦୁ, କିଏ ଦିନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ରାତିରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, କିଏ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ, କିଏ ଭୟଙ୍କର ନିଶାଚର।

ପରତ୍ଵେ ଚ ଭଯଂ ଦୈଵ ସର୍ଵେ ତେ ଗତମାନସାଃ। ନୈଷାଂ ଭାର୍ଯାଽସ୍ତି ପୁତ୍ରୋ ଵା ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୮.

ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ କିମ୍ବା ଦୈବକୁ ନେଇ ଭୟ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମନରେ ଅସକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କର ନା ଝିଅ ଅଛି, ନା ପୁଅ ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା।

ଶତନ୍ତାନି ସହସ୍ରାଣି ଭୂତାନାମାତ୍ମଯୋଗିନାମ୍। ଏତେ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନୋ ଭୂତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଭୂତମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା, ଭୂତିଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କପିଶା ଚୈଵ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡୀକୂଷ୍ମାଣ୍ଡାଞ୍ଜଜ୍ଞିରେ ପୁନଃ । ମିଥୁନାନି ପିଶାଚାନାଂ ଵର୍ଣେନ କପିଶେନ ଚ। କପିଶତ୍ଵାତ୍ ପିଶାଚାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଚ ପିଶିତାଶନାଃ ॥ ୮.

ଏବଂ କପିଶ ରଙ୍ଗର କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ଦଳେ ଦଳେ କପିଶ ରଙ୍ଗର ପିଶାଚ ମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏହି କପିଶ ରଙ୍ଗ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପିଶାଚ ମାନେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

ଯୁଗ୍ମାନି ଷୋଡଶାନ୍ଯାନି ଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତଦନ୍ଵଯାଃ। ନାମତସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରୁଷାଦାଂସ୍ତଦନ୍ଵଯାନ୍ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ଏହି ସମୟରେ ଛଉଦଶ ଯୁଗଳ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଦେଉଛି, ମାଂସ ଭୋଜୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଆରମ୍ଭ କରି।

ଛଗଲଶ୍ଛଗଲୀ ଚୈଵ ଵକ୍ରୋ ଵକ୍ରମୁଖୀ ତଥା। ଷୋଡଶାନାଂ ଗଣାଶ୍ଚୈଵ ସୂଚୀ ସୂଚୀମୁଖସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଛଗଳ ଓ ଛଗଳୀ, ବକ୍ର ଓ ବକ୍ରମୁଖୀ, ସୂଚୀ ଓ ସୂଚୀମୁଖ—ଏହିମାନେ ଛଉଦଶ ଦଳର ମଧ୍ୟରୁ କିଛି।

ସୁମ୍ଭପା ତ୍ରଶ୍ଚ କୁମଭୀ ଚ ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ଉପଚାରୋପଚାରଶ୍ଚ ଉଲୂଖଲ ଉଲୂଖଲୀ ॥ ୮.

ସୁମ୍ଭପାତ୍ର, କୁମଭୀ, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଉପଚାର, ଉପଚାରା, ଉଲୂଖଳ ଓ ଉଲୂଖଳୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଳରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଅନର୍କଶ୍ଚ ଅନର୍କା ଚ କୁଖଣ୍ଡଶ୍ଚ କୁଖଣ୍ଡିକା। ପାଣିପାତ୍ରଃ ପାଣିପାତ୍ରୀ ପାଂଶୁଃ ପାଂଶୁମତୀ ତଥା ॥ ୮.

ଅନର୍କ ଓ ଅନର୍କା, କୁଖଣ୍ଡ ଓ କୁଖଣ୍ଡିକା, ପାଣିପାତ୍ର ଓ ପାଣିପାତ୍ରୀ, ପାଂଶୁ ଓ ପାଂଶୁମତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ନିତୁଣ୍ଡଶ୍ଚ ନିତୁଣ୍ଡୀ ଚ ନିପୁଣା ନିପୁଣସ୍ତଥା। ଛଲାଦୋଚ୍ଛେଷଣା ଚୈଵ ପ୍ରସ୍କନ୍ଦଃ ସ୍କନ୍ଦିକା ତଥା। ଷୋଡଶାନାଂ ପିଶାଚାନାଂ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ଷୋଡଶ ॥ ୮.

ନିତୁଣ୍ଡ ଓ ନିତୁଣ୍ଡୀ, ନିପୁଣ ଓ ନିପୁଣା, ଛଳାଦୋଚ୍ଛେଷଣା, ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ ଓ ସ୍କନ୍ଦିକା—ଏହି ଛଉଦଶ ପିଶାଚ ଦଳର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅଜାମୁଖା ଵକ୍ରମୁଖାଃ ପୂରିଣଃ ସ୍କନ୍ଦିନସ୍ତଥା। ଵିପାଦାଙ୍ଗାରିକାଶ୍ଚୈଵ କୁମ୍ଭପାତ୍ରାଃ ପ୍ରକୁନ୍ଦକାଃ ॥ ୮.

ଅଜାମୁଖା, ବକ୍ରମୁଖା, ପୂରିଣ, ସ୍କନ୍ଦିନ, ବିପାଦାଙ୍ଗରିକା, କୁମ୍ଭପାତ୍ର ଓ ପ୍ରକୁଣ୍ଡକା।

ଉପଚାରୋଲୂଖଲିକା ହ୍ଯନର୍କାଶ୍ଚ କୁଖଣ୍ଡିକାଃ। ପାଣିପାତ୍ରାଶ୍ଚ ନୈତୁଣ୍ଡା ଊର୍ଣାଶା ନିପୁଣାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଉପଚାରଉଲୂଖଳିକା, ଅନର୍କା, କୁଖଣ୍ଡିକା, ପାଣିପାତ୍ରା, ନୈତୁଣ୍ଡା, ଊର୍ଣ୍ଣାଶା ଓ ନିପୁଣା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ସୂଚୀମୁଖୋଚ୍ଛେଷଣାଦାଃ କୁଲାନ୍ଯେତାନି ଷୋଡଶ। ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯଭିଜାତାସ୍ତୁ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ସୂଚୀମୁଖ ଓ ଉଚ୍ଛେଷଣାଦା—ଏହି ଛଉଦଶ ବଂଶ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏମାନେ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପରିବାର।

ପିଶାଚାସ୍ତେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସୁକଲ୍ପା ଇତି ଜଜ୍ଞିରେ। ବୀଭତ୍ସଂ ଵିକୃତାଚାରଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନନ୍ତକମ୍। ଅତସ୍ତେଷାଂ ପିଶାଚାନାଂ ଲକ୍ଷଣଞ୍ଚ ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ଏହି ପିଶାଚମାନେ ସୁନିର୍ମିତ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଆଚରଣରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଓ ପଉତିନା ଥିବା। ଏହିପରି, ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।

ସର୍ଵାଙ୍ଗକେଶା ଵୃତ୍ତାଖ୍ଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ନଖିନସ୍ତଥା। ତିର୍ଯଙ୍ଗାଃ ପୁରୁଷାଦାଶ୍ଚ ପିଶାଚାସ୍ତେ ହ୍ଯଧୋମୁଖାଃ ॥ ୮.

ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଲୋମ ଥିବା, ବୃତ୍ତାଖ୍ୟା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ନଖ ଥିବା, ଦେହ ବାଙ୍କା, ଏହି ପୁରୁଷାଦ ପିଶାଚମାନେ ମୁହଁ ତଳକୁ ଥାଏ।

ଅକେଶକା ହ୍ଯରୋମାଣସ୍ତ୍ଵଗ୍ଵସାଶ୍ଚର୍ମଵାସସଃ। କୂଷ୍ମାଣ୍ଡିକାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ତିଲଭକ୍ଷାଃ ସଦାମିଷାଃ ॥ ୮.

କେହି ଚୁଲ ଓ ଦେହରେ ଲୋମ ନଥିବା, ଚର୍ମ ଓ ମାଂସରେ ପିନ୍ଧିଥିବା; ଏହି କୂଷ୍ମାଣ୍ଡିକା ପିଶାଚମାନେ ସଦା ତିଳ ଓ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

ଵକ୍ରାଙ୍ଗହସ୍ତପାଦାଶ୍ଚ ଵକ୍ରଶୀଲାଗତାସ୍ତଥା। ଜ୍ଞେଯା ଵକ୍ରପିଶାଚାସ୍ତେ ଵକ୍ରଗାଃ କାମରୂପିଣଃ ॥ ୮.

ବାଙ୍କା ହାତ ପା ଓ ଅଂଗ ଥିବା, ବାଙ୍କା ଚରିତ୍ରରେ ଲିନ, ଏମାନେ ବାଙ୍କା ପିଶାଚ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ, ଯେଉଁମାନେ ବାଙ୍କା ଭାବରେ ଚଳନ କରନ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଲମ୍ବୋଦରାସ୍ତୁଣ୍ଡନାଶା ହ୍ରସ୍ଵକାଯଶିରୋଭୁଜାଃ। ନିତୁନ୍ଦକାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ତିଲତକ୍ଷାଃ ପ୍ରିଯଶ୍ରଵାଃ ॥ ୮.

ଲମ୍ବା ପେଟ, ଠୁଣ୍ଡି ନାକ, ଛୋଟ ଦେହ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁ ଥିବା—ଏହି ନିତୁଣ୍ଡକ ପିଶାଚମାନେ ତିଳ ଭଲପାଆନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନିତ।

ଵାମନାକୃତଯଶ୍ଚୈଵ ଵାଚାଲାଃ ପ୍ଲୁତଗାମିନଃ। ପିଶାଚାନର୍କମର୍କାସ୍ତେ ଵୃକ୍ଷଵାସାଦନପ୍ରିଯାଃ ॥ ୮.

ବାମନ ଆକୃତି, ବହୁ କଥା କହୁଥିବା, ଲାଫି ଲାଫି ଚଳିଥିବା—ଏହି ଅନର୍କ ଓ ମର୍କ ପିଶାଚମାନେ ଗଛରେ ବସନ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ଅପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମାଣ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଵୃକ୍ଷାସ୍ତଥାଲଯାଃ। ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ପାଂଶୂନଙ୍ଗେଭ୍ଯଃ ପିଶାଚାଃ ପାଂଶଵଶ୍ଚ ତେ ॥ ୮.

ଉପରକୁ ବାହୁ, ଚୁଲ ଓ ଗଛ ଥିବା, ଏମିତି ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା, ଏହି ପାଂଶବ ପିଶାଚମାନେ ଦେହରୁ ଧୁଳି ଛାଡନ୍ତି।

ଧମନୀମତକାଃ ଶୁଷ୍କାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲାଶ୍ଚୀରଵାସସଃ। ଉପଵୀରାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଶ୍ମଶାନାଯତନାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ନଳିକା ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶୁଷ୍କ, ଦାଢ଼ି ଥିବା, ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏହି ଉପବୀର ପିଶାଚମାନେ ଶ୍ମଶାନରେ ବସନ୍ତି।

ଵିଷ୍ଟବ୍ଧାକ୍ଷା ମହାଜିହ୍ଵା ଲେଲିହାନା ହ୍ଯୁଦୂଖଲାଃ। ହସ୍ତ୍ଯୁଷ୍ଟ୍ରସ୍ଥୂଲଶିରସୋ ଵିରତା ବଦ୍ଧପିଣ୍ଡକାଃ ॥ ୮.

ଅଡ଼ିକିଥିବା ଆଖି, ବଡ଼ ଜିଭ, ଚାଟୁଥିବା, ଉଲୂଖଳ ଆକୃତି ଦେହ, ହାତୀ ବା ଉଠ ଭଳି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ନିର୍ବିକାର ଓ ବନ୍ଧା ଗଠି ଥିବା।

ପିଶାଚାଃ ସୁମ୍ଭପାତ୍ରାସ୍ତେ ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ନାନି ଭୁଞ୍ଜତେ। ସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ତୁ ରୋମଶାଃ ପିଙ୍ଗା ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚରନ୍ତି ଵୈ ॥ ୮.

ସୁମ୍ଭପାତ୍ର ପିଶାଚମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି; ସୂକ୍ଷ୍ମମାନେ ଲୋମଶ ଓ ପିଙ୍ଗଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଚଳନ କରନ୍ତି।

ଅଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଶନ୍ତୀହ ନିପୁଣାସ୍ତେ ପିଶାଚକାଃ. ଆକର୍ଣ ଦାରିତାସ୍ଯାଶ୍ଚ ଲମ୍ବଶ୍ରୂସ୍ଥୂଲନାସିକାଃ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଅନିୟମିତ ଓ ଚତୁର୍ ପିଶାଚମାନେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଟିଥିବା ମୁହଁ, ଲଟକୁଥିବା ଠୋଠ ଓ ମୋଟା ନାକ ଥାଏ।

ହସ୍ତପାଦାକ୍ରାନ୍ତଗଣା ହ୍ରସ୍ଵକାଃ କ୍ଷିତିଦୃଷ୍ଟଯଃ। ବାଲାଦାସ୍ତେ ପିଶାଚା ଵୈ ସୂତିକାଗୃହସେଵିନଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚମାନେ ହାତପାଏ ଚାପି ଧରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହ ଓ ମାଟିକୁ ଚାହିଁ ରହନ୍ତି; ଏହି ପିଶାଚମାନେ ଶିଶୁମାନେଠାରୁ ଶକ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି ଓ ସୂତି ଘରକୁ ଯାଉଥାନ୍ତି।

ପୃଷ୍ଠତଃ ପାଣିପାଦାଶ୍ଚ ହ୍ରସ୍ଵକା ଵାତରଂହସଃ। ପିଶିତାଦାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ରୁଧିରାଶିନଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚଙ୍କର ହାତପାଏ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଅଟେ; ସେମାନେ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତ ପିଉଥାନ୍ତି।

ନଗ୍ନକା ହ୍ଯନିକେତାଶ୍ଚ ଲମ୍ବକେଶାଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡକାଃ। ପିଶାଚାଃ ସ୍କନ୍ଦିନସ୍ତେ ଵୈ ଅନ୍ଯା ଉଚ୍ଛୁସନାଶିନଃ । ଷୋଡଶ ଜାତଯସ୍ତେଷାଂ ପିଶାଚାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚ ନଗ୍ନ, ଘର ନଥିବା, ଲମ୍ବା କେଶ ଓ ଗୋଲା ଦେହ ଥିବା; ସେମାନେ 'ସ୍କନ୍ଦିନ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ପିଶାଚମାନେ ସୋଳଟି ପ୍ରକାର ଅଟେ।