ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ କାରଣେ ପାଣିର୍ଵେନସ୍ଯ ମଥିତଃ ପୁରା । କ୍ରୁଦ୍ଧୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ନଃ

କେଉଁ କାରଣରୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦୁଃଖିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ବେନଙ୍କର ହାତ ମଥିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ।

ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଵିପ୍ରାଃ ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଭଵମ୍ । ଏକାଗ୍ରାଃ ପ୍ରଯତାଶ୍ଚୈଵ ଶୂଶ୍ରୂଷଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି। ଏକାଗ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନାଶୁଚେର୍ନାପି ପାପାଯ ନାଶିଷ୍ଯାଯାହିତାଯ ଚ । ଵର୍ଣଯେଯମିମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାଵ୍ରତାଯ କଥଞ୍ଚନ

ଏହି ପୁଣ୍ୟ କଥାକୁ ମୁଁ ଅଶୁଚି, ପାପୀ, ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ନିୟମ ନଥିବା କାହାକୁ କେବେ କହିବି ନାହିଁ।

ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦୈଶ୍ଚ ସମ୍ମିତମ୍ । ରହସ୍ଯମୃଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଯୋଽନସୂଯକଃ

ଏହା ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ, କୀର୍ତ୍ତିବାନ୍, ଆୟୁବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବେଦ ସହିତ ସମ୍ମତ। ଏହା ଋଷିମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଶୁଣେ, ସେ ଲାଭ ପାଏ।

ଯଶ୍ଚେମଂ ଶ୍ରାଵଯେନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଭଵମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନ ସ ଶୋଚେତ୍ କୃତାକୃତମ୍ । ଗୋପ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ରାଜାସୌ ବଭୂଵାତ୍ରିସମଃ ପ୍ରଭୁଃ

ଯିଏ ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ କୃତ ଓ ଅକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ। ସେଇ ରାଜା ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଅତ୍ରିଵଂଶସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ହ୍ଯଙ୍ଗୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ଵେନୋ ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଧାର୍ମିକ ସ୍ତଥା

ଅତ୍ରି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଙ୍ଗ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ବେନ ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଧାର୍ମିକ ନଥିଲେ।

ଜାତୋ ମୃତ୍ଯୁସୁତାଯାଂ ଵୈ ସୁନୀଥାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ । ସ ମାତାମହଦୋଷେଣ ଵେନଃ କାଲାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ

ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁନୀଥାରେ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମିଲେ। ମାତାମାଙ୍କର ଦୋଷରୁ କାଳର ପୁଅ ବେନ ଜନ୍ମିଲେ।

ସ ଧର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା କାମାଲ୍ଲୋଭେ ଵ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ସ୍ଥାପନଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଧର୍ମାପେତଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ

ସେ ରାଜା ଧର୍ମକୁ ପଛକୁ ଛାଡ଼ି, ଲୋଭ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଭଳି, ଧର୍ମପଥରୁ ଦୂରେଇଗଲେ। ତାହା ପରେ ସେ ଏମିତି ଏକ ଶାସନ ଗଢ଼ିଲେ, ଯାହାରେ ଧର୍ମର କିଛି ଅଂଶ ନଥିଲା।

ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ହ୍ଯଧର୍ମେ ନିରତୋଽଭଵତ୍ । ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ ପ୍ରଜା ସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଶାସତି । ଆସନ୍ନ ଚ ପପୁଃ ସୋମଂ ହୁତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵତାଃ ॥୨.୧.

ସେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଅଧର୍ମରେ ଲଗି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକମାନେ ବେଦ ପାଠ କିମ୍ବା ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତଥାପି, ପାଖପାଖି ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସୋମରସ ପାନ କରୁଥିଲେ।

୬୨.୧୧୦ ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯମିତି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଆସୀତ୍ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୂରେଯଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ

ସେ ନିଜେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂକଳ୍ପ କଲେ—'କେହି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ହୋମ କରିବେ ନାହିଁ', ଯେତେବେଳେ ବିନାଶ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲା।

ଅହମିଜ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ମଯି ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧାତଵ୍ଯୋ ମଯି ହୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି

'ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ ମାତ୍ର ପୂଜିବେ ଓ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ହେବା ଉଚିତ, ମୋ ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।'

ତମତିକ୍ରାନ୍ତମର୍ଯାଦମାଦଦାନମସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଊଚୁର୍ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ମରୀଚିପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥା

ଯେଉଁ ରାଜା ନୀତିର ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଅପୂର୍ବ କାମ କରୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଵଯଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସଂଵତ୍ସରଶତାନ୍ ବହୂନ୍ । ମାଽଧର୍ମଂ ଵେନ କାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵଂ ନୈଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ । ନିଧନେ ଚ ପ୍ରସୂତୋଽସି ପ୍ରଜାପତିରସଂଶଯଃ

'ଆମେ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଦୀକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଉଛୁ। ବେନ, ତୁମେ ଅଧର୍ମ କରିବା ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବା।'

ପାଲଯିଷ୍ଯେ ପ୍ରଜାଶ୍ଚେତି ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ । ତାଂସ୍ତଥା ଵାଦିନଃ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନବ୍ରଵୀତ୍ତଦା

'ପ୍ରଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବି' ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ସ ପ୍ରହସ୍ଯ ତୁ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରିଦଂ ଵଚନକୋଵିଦଃ । ସ୍ରଷ୍ଟା ଧର୍ମସ୍ଯ କଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵୈ ମଯା

କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ହସି କହିଲେ—'ଧର୍ମକୁ ତିଆରି କରିଥିବା ଆଉ କିଏ ଅଛି? ମୁଁ କାହାର କଥା ଶୁଣିବି?'

ଵୀର୍ଯଶ୍ରୁତତପଃସତ୍ଯୈର୍ମଯା ଵା କଃ ସମୋ ଭୁଵି । ମହାତ୍ମାନମନୂନଂ ମାଂ ଯୂଯଂ ଜାନୀତ ତତ୍ତ୍ଵତଃ

'ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ମୋ ସମାନ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଅଛି? ମୋତେ ତୁମେ ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ।'

ପ୍ରଭଵଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଧର୍ମାଣାଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଇଚ୍ଛନ୍ ଦହେଯଂ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ଲାଵଯେଯଂ ଜଲେନ ଵା । ସୃଜେଯଂ ଵା ଗ୍ରସେଯଂ ଵା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

'ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ବିଶେଷକରି ଧର୍ମର ମୂଳ ମୁଁ। ଚାହିଲେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇପାରିବି, ପାଣିରେ ଡୁବାଇଦେଇପାରିବି, ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ସଂହାର କରିପାରିବି—ଏଠାରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'

ଯଦା ନ ଶକ୍ଯତେ ସ୍ତମ୍ଭାନ୍ମାନାଚ୍ଚ ଭୃଶମୋହିତଃ । ଅନୁନେତୁଂ ନୃପୋ ଵେନସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହର୍ଷଯଃ

ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ବେନ ରାଜାକୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ନିଗୃହ୍ଯ ତଂ ମହାବାହୁଂ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ଯଥାଽନଲମ୍ । ତତୋଽସ୍ଯ ଵାମହସ୍ତଂ ତେ ମମନ୍ଥୁର୍ଭୃଶକୋପିତାଃ ॥୨.୧.

ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବେନକୁ ଧରି, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଭଳି ଫୁଟୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ ମথନ କଲେ।

୬୨.୧୨୦ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରମଥ୍ଯମାନାଦ୍ଵୈ ଜଜ୍ଞେ ପୂର୍ଵମଭିଶ୍ରୁତଃ । ହ୍ରସ୍ଵୋଽତିମାତ୍ରଂ ପୁରୁଷଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚାପି ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ

ସେଇ ମଥନରୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ବହୁତ ଛୋଟ ଓ କଳା ଥିଲେ।

ସ ଭୀତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥିତଵାନ୍ ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତମାର୍ତ୍ତଂ ଵିହ୍ଵଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷୀଦେତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ କିଲ

ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା। ସେଉଁଠି ଦୁଃଖିତ ଓ ହତବুদ্ধି ଦେଖି, ଋଷିମାନେ କହିଲେ—'ବସ'।

ନିଷାଦଵଂଶକର୍ତ୍ତାଽସୌ ବଭୂଵାନନ୍ତଵିକ୍ରମଃ । ଧୀଵରାନସୃଜତ୍ସୋଽପି ଵେନକଲ୍ମଷସମ୍ଭଵାନ୍

ସେ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଷାଦ ବଂଶର ମୂଳ ହେଲେ। ସେ ବେନଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଧୀବରମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯନିଲଯାସ୍ତୁମ୍ବୁରାତୁଵରାଃ ଖସାଃ । ଅଧର୍ମରୁଚଯଶ୍ଚାପି ସମ୍ଭୂତା ଵେନକଲ୍ମଷାତ୍

ଯେଉଁମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ—ତୁମ୍ବୁର, ତୁବର, ଖସ ଓ ଅଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବେନଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ପୁନର୍ମହର୍ଷଯସ୍ତସ୍ଯ ପାଣିଂ ଵେନସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଅରଣୀମିଵ ସଂରମ୍ଭାନ୍ମମନ୍ଥୁର୍ଜାତମନ୍ଯଵଃ

ପୁନି ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧରେ ବେନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଅରଣୀ ଭଳି ମଥନ କଲେ।

ପୃଥୁସ୍ତସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କରାସ୍ଫାଲନତେଜସଃ । ପୃଥୋଃ କରତଲାଦ୍ଵାପି ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଃ ପୃଥୁସ୍ତତଃ । ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵଵପୁଷା ସାକ୍ଷାଦଗ୍ନିରିଵୋଜ୍ଵଲନ୍

ସେଠାରୁ ପୃଥୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ହାତ ମଥିବାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପୃଥୁଙ୍କ ହାତରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ପୃଥୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି। ସେ ନିଜ ଦେହର ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଆଦ୍ଯମାଜଗଵଂ ନାମ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ମହାରଵମ୍ । ଶରାଂଶ୍ଚ ବିଭ୍ରଦ୍ରକ୍ଷାର୍ଥଂ କଵଚଞ୍ଚ ମହାପ୍ରଭମ୍

ସେ ଆଦିକ ଅଜଗବ ନାମକ ଧନୁଷ୍ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା । ସେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୀର ଏବଂ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ।

ତସ୍ମିଞ୍ଜାତେଽଥ ଭୂତାନି ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟାନି ସର୍ଵଶଃ । ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ମହାରାତ୍ରି ଵେନଶ୍ଚ ତ୍ରିଦିଵଙ୍ଗତଃ

ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ; ଏହି ମହାରାତ୍ରି ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ, ବେନ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ ।

ସମୁତ୍ପନ୍ନେନ ରାଜର୍ଷିଃ ସ ସତ୍ପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା । ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାତ୍ର୍ତ୍ରାଯତେ ତତଃ

ତାଙ୍କର ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ପ୍ରଥୁ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ।

ତଂ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ରତ୍ନାନ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ । ସମାଗମ୍ଯ ତଦା ଵୈନ୍ଯମଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ନରାଧିପମ୍ । ମହତା ରାଜରାଜ୍ଯେନ ମହାରାଜଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍

ତାପରେ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଆଣି, ଏକଠି ହୋଇ, ବେନପୁତ୍ର ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏହିପରି ମହାନ ରାଜ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମହାରାଜା କରିଦେଲେ ।