ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂତନାମାନେ ସାଧାରଣ ଥିବା ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଅଟୁଟ ଅନୁଭୂତି ହୋଇଥାନ୍ତି । ମାନବ ଶିଶୁମାନେ ନିଜ ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖଦ ଗ୍ରହଦୋଷରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ପୂତନାମାନେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟରେ ସ୍କନ୍ଦ-ଗ୍ରହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ, ଆପକ ଓ ତ୍ରାସକ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାନ୍ତି । ଏହି ସ୍କନ୍ଦ-ଗ୍ରହମାନେ, ମାୟାବୀ ପୂତନା, ଭୂତପିଶାଚ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏହି ଭୂମିରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ । ଏହି ଗୁହ୍ୟକ, ଯକ୍ଷ, ଦେବତା ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ପଡ଼ନ୍ତି । ଗୁହ୍ୟକମାନେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଦେବଗଣଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀରେ କୁବେର, ଅଲକାପୁରୀର ରାଜା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମହାରାଜା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଯକ୍ଷମାନେ ମାନବମାନଙ୍କ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ପାନ କରନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ଓ ପିଶାଚମାନେ ତ୍ରାସ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏମିତି ଏହି ଦେବତା-ଉପଦେବତାମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପରେ ରହିଥାନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାମ୍ୟ, ଶୂର, ଶୁଭ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦାନଶୀଳ । ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଚରିତ୍ର ରଖିଥାନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ତିନି ଅଂଶ ଅଧମ । ଗୁହ୍ୟକମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତିନି ଅଂଶ ଅଧମ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯକ୍ଷମାନେ ସମାନ, ଓ ପିଶାଚମାନେ ଯକ୍ଷମାନେ ତିନି ଗୁଣ ଅଧମ । ଧନ, ଶୋଭା, ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି, ତପ, ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଭାବ ଏହି ମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ଏମିତି ଅନ୍ତର ରଖନ୍ତି । ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଏକାପେକ୍ଷା ତିନି ଅଂଶ ଅଧମ ଓ ଉତ୍ତମ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଗନ୍ଧର୍ବ ଠାରୁ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରିଟି ଦେବ-ବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏବେ ଏହି ରୂଷାଳୁ ସ୍୵ଭାବ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ କନ୍ୟା ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ ଝିଅ ପୁଲହଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ଶୁଣନ୍ତୁ: ମୃଗୀ, ମୃଗମନ୍ଦା, ହରିଭଦ୍ରା, ଇରାବତୀ, ଭୂତା, କପିଶା, ଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ନିଶା, ତିର୍ୟା, ଶ୍ୱେତା, ସ୍ୱରା ଓ ସୁରସା । ମୃଗୀଠାରୁ ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟ ମୃଗ, ଶଶକ, ନ୍ୟଂକବ, ଶରଭ, ରୁରୁ, ପୃଷତ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ମୃଗମନ୍ଦାଠାରୁ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ, ଗବୟ, ମହିଷ, ଉଠ, ବନ୍ଦର, ଗଣ୍ଡର, ଗୌରମୁଖୀ ପଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ହରିଠାରୁ ହରି, ଗୋଲାଙ୍ଗୁଳ, ତରକ୍ଷ, କପି, କିନ୍ନର, ବାଘ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଇରାବତୀଠାରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଭୌବନ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳର ଦୁଇ ଅର୍ଧ ଝିଲିକ ଧରି ରଥନ୍ତର ସାମନ୍ ଗାଇଲେ । ଏହି ସାମନ୍ ଗାଇବା ସହିତ ଏକ ହାତୀ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲା । ଭୌବନ ଏହି ହାତୀକୁ ଇରାବତୀଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଲେ । ଏହିପରି ଇରାବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଏଇରାବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏଇରାବତ ଦେବରାଜାଙ୍କ ରଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚାରି ଦାଁତ ଓ ଧବଳ ମେଘ ସମ ଦେହରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେଲେ । ଏହି ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହାତୀ ଏକ ମୂଳ ଅପ୍ସୁଜାଠାରୁ ଛଅ ଦାଁତ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭଦ୍ର ରଥରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ବଳ । ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଞ୍ଜନ, ସୁପ୍ରତୀକ, ବାମନ ଓ ପଦ୍ମ । ଚତୁର୍ଥ ପଦ୍ମ, ହସ୍ତିନୀ ଓ ଆଭ୍ରମୂ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଶ୍ୱେତା ଚାରିଟି ତୀବ୍ର ହାତୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଭଦ୍ର, ମୃଗ, ମନ୍ଦ, ସଙ୍କୀର୍ଣ୍ଣ । ସଙ୍କୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜନ ଯମଙ୍କ ରଥରେ, ଭଦ୍ର ସୁପ୍ରତୀକ ହରିତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜଳର ଦେବତାଙ୍କ, ପଦ୍ମ ମନ୍ଦ ଧବଳ ଏବଂ ଏଇଲଭିଳାଙ୍କ ହାତୀ, ମୃଗ ଶ୍ୟାମ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ହାତୀ । ପଦ୍ମୋତ୍ତର ପଦ୍ମ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ସେନାର ହାତୀ । ଉପଲେପନ ଏକ ମେଷ, ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ବଂଶରେ ଧବଳ ନଖ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ । କପିଳ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ସୁମନାଭ, ରଥାନ୍ତର, ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ । ଶୂଳା, ସ୍ଥୂଳା, ଶିରୋଦାନ୍ତ, ଶୁଭ୍ର ନଖ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ହାତୀମାନେ ଆକୁଲିକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ବୃହତ୍ସାମ, ଷଡ୍ଦନ୍ତ, ଦନ୍ତପୁଷ୍ପବାନ୍, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଏହି ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ଓ ଦାଁତ ରେ ଅଳଙ୍କୃତ । ଏହି ବଂଶରେ ମୋଟ ଠୋଠ, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଦୃଢ଼, ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସାମ୍ନାଠାରୁ କଜଳ ସମ ଭୟଙ୍କର ଭାମଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରେ ବାମନ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଆଙ୍ଗଦା, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ନୀଳବେଳି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କଲେ । ଏଠିରୁ ଚଣ୍ଡ ମାଛ ଓ ଗଳା ଦୃଢ଼, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ବଂଶରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଅପଙ୍ଗ ହାତୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସୁପ୍ରତୀକ ରୂପରେ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ । ତାଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ପ୍ରହାରୀ, ସମ୍ପାତି, ପୃଥୁଚିତ୍ତି । ଦୀର୍ଘ ତାଳୁ ଓ ଠୋଠ, ଶୋଭାମୟ ମୁଣ୍ଡ ଓ ପେଟ, ଏହି ବଂଶରେ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଅଞ୍ଜନ ଠାରୁ ଅଞ୍ଜନା, ସାମ୍ନାଠାରୁ ଅଞ୍ଜନାବତୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାଙ୍କ ମାତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ଆୟୁରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ବଂଶରେ ଶିର ଭଲଭାବରେ ବିଭକ୍ତ, ମେଘ ସମ କଳା, ଶୋଭାମୟ, ଗଠିତ, କମଳବର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଲାକାର, ଦାଁତ ନଥିବା, ପୀତ ଓ ଦୀର୍ଘ ମୁଖ ଥିବା ହାତୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରମାସ ଓ ସାମ୍ନାଠାରୁ ପିଙ୍ଗଳା, କମଳ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ମହାପଦ୍ମ ଓ ଉର୍ମିମାଳୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏହିପରି, ଦେବ-ଉପଦେବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ହାତୀ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।