ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ବିବିଧ ଗୁଣ—ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମସର ପ୍ରଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମାଆଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଚରିତ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏପରେ, ଶୁଭ୍ର ଦେବତା କଶ୍ୟପ ଦେବ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଖଶାମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଓ ସୋମାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଭୟ ହରିଲେ। ଏଠାରେ ଖଶା ଯେଉଁ କାମ କରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ଖଶା ଏକ ଏକ କରି ବିବରଣା କଲେ। ମାଆଙ୍କୁ ଯେଉଁ କାମ କରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ଅଲଗା ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ତାହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ବ୍ୟଞ୍ଜନ 'ଯକ୍ଷ' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଭୋଜନ କରିବା ଓ ଶୋଷିବା; ଯେଉଁଠି 'ଯକ୍ଷ' କୁ କହାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ 'ଯକ୍ଷ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏପରି, 'ରକ୍ଷ' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରକ୍ଷା କରିବା; ଏବଂ 'ମୋ ମାଆଁକୁ ରକ୍ଷା କର, ଖଶା' କହିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ରାକ୍ଷସ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କଶ୍ୟପ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି ଏବଂ ଭଲଭାବେ ତଲାସି କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ। ପିତା କଶ୍ୟପ ଦେବ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଭୋକା ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: "ତମେ ଦୁଇଜଣ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଖାଇପାରିବା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଜନ କରିପାରିବା।" ସେମାନେ ଭୋଜନ କରି ଓ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଦିନେ ଶୟନ କରିବେ; ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ଦିନେ ଶୟନ କରିବେ। "ମାଆଁକୁ ରକ୍ଷା କର, ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କର," କହି କଶ୍ୟପ ଦେବ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ପିତା ବିଦାୟ ହେଲା ପରେ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଶୂର, ସ୍ୱଭାବରେ ଭୟଙ୍କର, ଏକାଉଠି ହୁଅଠି ମାଂସ ଖାଇଲେ ଓ ଜୀବକୁ କ୍ଷତି କଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ, ଦୃଢ଼ତାରେ, ଦେହରେ ବଡ଼, ଅସାଧାରଣ ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ଚାହିଲେ ମାତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେମାନେ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବା, ମନରେ ବିକୃତି ଥିବା, ଏବଂ ନିଜ ରୂପ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ଲାଗି ଶକ୍ତି ହେବାରେ ସମର୍ଥ। ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ପିଶାଚ, ମାନବ, ସର୍ପ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଲାଗି ଏହି ଦୁଇ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଜଣେ ସବୁଠି ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏବଂ ସହଜରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପାଇଁ ଉପାୟ କଲେ। ଯକ୍ଷ କେବେ ଏକା ରାତିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଘୁଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ; ଭୋଜନ ଚାହି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରି ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଦୁଇ ଭୟାନକ ପିଶାଚଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ପିଲା ଆଖି, ଚୁଆ ଉଠିଯାଇଥିବା, ଗୋଲା ଆଖି ଓ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ। ସେମାନେ ରକ୍ତ, ମାଂସ ଓ ଚର୍ବି ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ମାନବ ଭୋଜନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଦୁଇ ଅପ୍ସରା ସହିତ ରହି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଅପ୍ସରା, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବା, ଶିଳ୍ପ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଭୋଜନ ଲାଗି ଘୁଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ଚାହିଲେ ରୂପ ବଦଳେଇପାରିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ; ହଠାତ୍ ସମ୍ମୁଖ ହେଲେ। ଏପରେ, ଏକାଉଠି ଧରିବା ଏବଂ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଦୁଇ ପିତା ଅପ୍ସରାମାନେକୁ କହିଲେ, "ତୁରନ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଆଣ।" ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ସେକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରି, ସେ ଜନେ ଏକାଉଠି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଲେ। ଦୁଇ ଅପ୍ସରା ରାକ୍ଷସ-ପିଶାଚକୁ ଧରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁ କିଏ? କାହାର?" ସେ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଜା ଓ ଶଣ୍ଡା ଦେଲେ; ଅପ୍ସରାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦେଲେ। ପିଶାଚ ବିବାହ ମାଧ୍ୟମରେ, ବୁଦ୍ଧବାହନା ସୁଦତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଅଜା ଓ ଖଣ୍ଡା ତାଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ। "ଏହି ମୋ ପୁତ୍ରୀ ଅଲୋମିକା, ବ୍ରହ୍ମଧନା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯାହାର ଜୀବନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମବୃନ୍ଦର ଧନ," ଖଣ୍ଡା କହିଲେ। "ଏହି ମୋ ପୁତ୍ରୀ, ଜନ୍ତୁଧନା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର; ତାଙ୍କର ଜୀବନ ହେଉଛି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଧନ।" ଏପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ ଘୋଷଣା କଲେ। ଜନ୍ତୁଧନା, ଯାହାର ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ କେଶ ଅଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଧନା, ଯାହା କାନ ଓ କେଶ ହୀନ, ସେମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ବ୍ରହ୍ମଧନା ଏକ ପୁତ୍ରୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଧନନା ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ରୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏପରି, ଦୁଇ ପିଶାଚ ଅପ୍ସରା ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏବେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କର। ହେତି, ପ୍ରହେତି, ଉଗ୍ର, ପୌରୁଷେୟ, ବଧ, ବିସ୍ଫୁର୍ଜି, ବାତ, ଆପ, ବ୍ୟାଘ୍ର—ଏହି ନାମର ସନ୍ତାନମାନେ। ଏବଂ ସର୍ପ; ଏହି ଦଶ ଯାତୁଧାନ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପୁଅ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ଘୁଞ୍ଚିବା। ହେତିଙ୍କର ପୁଅ ଲଂଖୁ, ଲଂଖୁଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ; ପ୍ରହେତିଙ୍କର ପୁଅ ମାଲ୍ୟବନ୍ ଓ ସୁମାଳି। ପ୍ରହେତିଙ୍କର ପୁଅ ପୁଲୋମା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବଧଙ୍କର ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ, ଏକ ଭୟାନକ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ; ବାତଙ୍କର ପୁଅ ବିରାଗ, ଆପଙ୍କର ପୁଅ ଜାମ୍ବୁକା। ବ୍ୟାଘ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ନିରାନନ୍ଦ, ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବିପଦ ଦେଇଥିବା; ଏହି ସମସ୍ତେ ଭୟାନକ ରାକ୍ଷସ। ଯାତୁଧାନମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମଧାନମାନେ କଥା ଶୁଣ। ଯଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମଧାନମାନେଙ୍କର ପିତା, ଧୁନି ସେମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ, ବ୍ରହ୍ମା ପାପୀ, ଯଜ୍ଞହା ଯଜ୍ଞ ହନନ କରିଥିବା। ସ୍ୱାକୋଟକ, କଳି, ସର୍ପ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଧାନାଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ; ସେମାନଙ୍କର ଭଉଣୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୀ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଅତି ଭୟାନକ। ରକ୍ତକର୍ଣ୍ଣା, ମହାଜିହ୍ୱା, ଅକ୍ଷୟା, ଉପହାରିଣୀ—ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ ଗଛରେ ନିବାସ କରନ୍ତି; ଏପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଯକ୍ଷ କଥା ଶୁଣ। ଏକ ଯକ୍ଷ ଅପ୍ସରା କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀକୁ ଚାହିଲେ, ଯାହା ପଞ୍ଚ ରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କୁ ଚାହି ଚିନ୍ତା କରି, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ନନ୍ଦନରେ, ଭାଇଭ୍ରାଜ, ସୁରଭି, ଏବଂ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।