ଏକ ସମୟର କଥା, କଖାସା ନାମକ ଦେବୀଙ୍କ ଦେହରୁ ଦୁଇଟି ଅସାଧାରଣ ପୁଅ ଜନ୍ମନେଲେ। ପ୍ରଥମ ପୁଅର ଦେହ ଗାଁଠି ଚରି, ଭୟଙ୍କର ଆକାରରେ ଥିଲା—ମୁଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚ, ଶରୀର ଭଳି, ନାକ ତିରି, ଲମ୍ବା କାନ, ମୁଞ୍ଜା ଘାସ ଭଳି କେଶ, ମୋଟା ଉଦର, ଆକାଂକ୍ଷା ଭରା ମନ। ସେଥିରେ, ହାତୀର ଭଳି ଠୋଡ, ଲମ୍ବା ଉରୁ, ଘୋଡାର ଭଳି ଦାନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଜବା, ଲାଲ ଜିଭା, ମଟିଆ ଆଖି, ଚଉଡା ମୁଁହ, ଲମ୍ବା ନାକ ଥିଲା। ସେ ଏକ ଗୁହ୍ୟକ ଥିଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ମନ, ଭୟଙ୍କର ମୁଁହ—ଏଭଳି ଆକାରରେ କଖାସାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ତା’ପରେ, କଖାସା ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ—ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅର ଭାଉଣ୍ଡ ଭାଇ। ଏହି ପୁଅର ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ, ତିନିଟି ପା, ତିନିଟି ହାତ ଥିଲା; ଆଖି ଗଭୀର କଳା। ତା’ର କେଶ ତିରି, ହଳଦିଆ ଦାଡି, ପାଥର ଭଳି ଜବା, ଛୋଟ ଶରୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ, ଭଳି ଗାଁଠି, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ମୁଁହ ଅଟି ଅଟି କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଟିଥିଲା, ଭୂକା ଭୂକା ଭୂହ, ଚଉଡା ନାକ, ମୋଟା ଠୋଡ, ଅଠ ଦାନ୍ତ, ଦୁଇଟି ଜିଭା, ଶଂଖ ଭଳି ଆକାରର କାନ। ହଳଦିଆ ଆଖି, ତିରି ଏବଂ ହଳଦିଆ କେଶ, ଭଳି କାନ, ଚଉଡା ଛାତି, କମର ନଥିଲା, ସୁସ୍ଥିର ଉଦର, ନଖ ଭରା ହାତ, ଲାଲ ଗଳା—ଏହି ଅଭିଜ୍ଞ ଆକାରରେ ସେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେମାନେ ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ପାଇଗଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଗାଁଠିରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ରୁତ ଅପେକ୍ଷାରେ ବଢିଗଲା ଏବଂ ସେମାନେ ମା’କୁ ଘେରି ରହିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ, ବଡ଼ ପୁଅ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସେ ମା’କୁ ଧରି କହିଲେ, “ମା, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପିଡ଼ିତ, ମୁଁ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” କିନ୍ତୁ ଛୋଟ ପୁଅ ତା’କୁ ଏବେଁ ବାରମ୍ବାର ରୋକିଲେ, “ମା’କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକା, ଆମେ ମା’ କଖାସାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ହାତ ଦେଇ ଭାଇକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ମା’କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତା କଶ୍ୟପ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଆକାରର ପୁଅକୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ।” କିନ୍ତୁ ପିତାକୁ ଦେଖି, ଦୁଇ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ, ମା’ଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳକୁ ଆଉ ଧରି ରହିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ତା’ପରେ, ଋଷି କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ଜନନୀକୁ କହିଲେ, “ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଆମ ସହ କଥା ହୋଇଛ, ଏବେ ପୂର୍ବର ଭଳି ସତ୍ୟ କଥା କହ, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ବିଷୟରେ।” ଋଷି ବିଶ୍ୱାସ କରି କହିଲେ, “ପୁଅ ମାମାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଝିଅ ପିତାକୁ; ମା’ର ଚରିତ୍ର ଯେପରି, ପୁଅର ଚରିତ୍ର ତେପରି। ପୃଥିବୀର ରଙ୍ଗ ଯେପରି, ପାଣିର ରଙ୍ଗ ତେପରି; ମା’ର ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଅନୁସାରେ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ଅଦିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଶକ୍ତି, ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗନ୍ଧଶୀଳା, ଦିତି, ପ୍ରବାର୍ଧ୍ୟୟନ, ଗୀତଶୀଳା, ଅରିଷ୍ଟା, ମାୟାଶୀଳା (ଦାନୁ), ଭିନତା—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ତାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁରଭି ତପସ୍ୱୀ ସ୍ୱଭାବରେ ଶୋଭିତ; କଦ୍ରୁ କ୍ରୋଧି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଚିହ୍ନିତ। ଦାନୁର ନିଃସ୍ତାନ ଶତ୍ରୁତାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି; ତୁମେ, ମହାଦେବୀ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ରୋଧି ସ୍ୱଭାବର। ଏହି ସ୍ୱଭାବ ଜନ୍ମଗତ ଗୁଣ, ଲୋକଙ୍କ ଅନୁସ୍ଥାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରୟାସ, ବୁଦ୍ଧି, ଆକାର, ଶକ୍ତି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ରଜସ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମସ ଦ୍ୱାରା ନିଜସ୍ୱ ଆକାର ନେଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ମା’ର ଲାଇନ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ଗତି ଅନୁସାରେ।” ଏପରି କଥା କହି, ମହାପୁରୁଷ କଶ୍ୟପ ଅପୂର୍ବ କଖାସାମାକୁ ଡାକି, ସୋମକୁ ନିର୍ଭୟ କରିଦେଲେ। ଏବଂ, ଦୁଇ ପୁଅ କିଏ କଣ କରିଥିଲେ, ତାହା କଖାସା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବଖ୍ୟା କଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅର କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଭାବେ ମା’ ଦ୍ୱାରା କହାଗଲା; ଏହିପରି ତଥ୍ୟକୁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଋଷି ମୂଳର ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ପୁଅ ‘ଯକ୍ଷ’ କହିଥିଲେ, ତାହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଖାଇବା ଓ କମିବା; ଏହିପରି, ସେ ‘ଯକ୍ଷ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଛୋଟ ପୁଅ ‘ରକ୍ଷ’ କହି, ତାହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ରକ୍ଷା କରିବା; ତେଣୁ, ମା’କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ସେ ‘ରାକ୍ଷସ’ ନାମରେ ଅନୁଗୃହୀତ ହେଲେ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବିଶ୍ୱାସ କରି ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ପିତା ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ଭୋକ ଦେଖି, ଏକ ବର ଦେଲେ: “ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ରାତିରେ ଖାଦ୍ୟ ଛୁଇପାରିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହା କରିବା। ଖାଇ ଓ ରାତିରେ ଚଳିବା, ଦିନେ ଶୟନ କରିବା—ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା, ଦିନେ ଶୟନ କରିବା। ମା’କୁ ରକ୍ଷା କର, ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କର।” ଏପରି ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, କଶ୍ୟପ ତାଁଠୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ପିତା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଅପରିଜିତ ଭୀର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ବିରୋଧ କରି ମାଂସ ଖାଇବା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପଦ୍ରବ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ। ସେମାନେ ଶକ୍ତିରେ, ଆତ୍ମାରେ ଓ ଦେହରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ, ଚାହିଲେ ମାନେ ଦେଖା ଦେଇପାରିବା, ଅନ୍ୟଥା ଲୁଚି ରହିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ପୁଅ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ଆକାର ନେଇପାରିବା, ନିଜ ମନ ଭଳି ତିରି, ନିଜ ଆକାର ଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ସକ୍ଷମ। ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ପିଶାଚ, ମାନବ, ନାଗ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇ ରାତିରେ ଚଳିବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ବର ଦେଇ, ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସହଜରେ ବଧ୍ୟ କରିଦେଲେ। ଯକ୍ଷ କେବେ ଏକା ରାତିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପବ୍ୟାପି ଚଳିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ଚଳିଲେ, ଚିତ୍କାର କରି ଚଳିଲେ। ସେଠି, ଦୁଇଟି ପିଶାଚକୁ ଦେଖିଲେ—ଅତି ଭୟଙ୍କର, ହଳଦିଆ ଆଖି, କେଶ ତିରି, ଗୋଳ ଆଖି, ଅତି ଭୟଙ୍କର।