ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ମୁଖୀ କିନ୍ନରମାନେ—ଶାଂଶପାୟନମାନେ—ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ଏହି କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ହରିଷେଣ, ସୁଷେଣ, ବାରିଷେଣ, ରୁଦ୍ରଦତ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁମ ଏବଂ ମହାଦ୍ରୁମ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅଛନ୍ତି। ବିନ୍ଦୁ, ବିନ୍ଦୁସାର, ଚନ୍ଦ୍ରଜନ୍ମା, କିନ୍ନରମାନେ—ଏମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର କିନ୍ନର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶତାଧିକ ଦଳ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଅଟୁଟ କିନ୍ନର ଭାବରେ ଜଗତରେ ବିଶ୍ରୁତ। ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟରୁ, ଯକ୍ଷ, ଯକ୍ଷୋପଶାନ୍ତ, ଲୌହେୟା ଏବଂ ସୁରବିନ୍ଦା—ଏହି ଚରିତ୍ରମାନେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ। ଉପାୟାକେତ ଠାରୁ ଏକ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; କରାଳକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାମ ଏବେ ଶୁଣ। ଭୂତମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ଆବେଶକ ଏବଂ ନିବେଶକ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ଏହି ଦଳ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିତ ହେବାର ଆରମ୍ଭ। ଏଠାରେ ଭୂତମାନଙ୍କ ନେତାକୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିତ, ସେମାନେ ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଆକାଶ ମାନେ ଚଳନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରଧାନତଃ ବିବର୍ଣ୍ତି କରିଛି; ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପାସନାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ନାରାୟଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଵିରଜ, ପଦ୍ମନ୍ୟନ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଚତୁର୍ମୁଖ ସ୍ୱୟଂଭୂ—ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଶଙ୍କର, ମହାଦେବ, ଈଶାନ, ଜଗତର ନାଥ, ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ବସୁମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ଏହି ଜଗତରେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକରେ ବାସ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଗାନ ଓ ଉପକରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି। ହଂସ ପ୍ରଥମ, ଅନ୍ୟ ଅଟୁଟ, ମଧ୍ୟରେ ହହା ଓ ହୁହୁ, ଚତୁର୍ଥ ଧିଷଣା ଏବଂ ପରେ ବାସିରୁଚି। ଷଷ୍ଠ ଟୁମ୍ବୁରୁ, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାବସୁ; ଏମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଦଳ ମଧ୍ୟରୁ ଆଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ: ଅନବଦ୍ୟା, ଅନବଶା, ଅନ୍ୱତୀ, ମଦନପ୍ରିୟା, ଅରୁଷା, ସୁଭଗା, ଭାସୀ ଏବଂ ମରିଷ୍ଟା। ଟୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟା—ମନୋବତୀ ଓ ସୁକେଶା, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ପଞ୍ଚମୁକୁଟ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦଶଜନ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତିର। ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା, ପର୍ଣ୍ଣିନୀ, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, ଘୃତସ୍ଥଳା, ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ପୂର୍ବାଚୀ, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ଅନୁମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ—ଏହି ଦଶଜନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଉର୍ବଶୀ, ଏକାଦଶୀ, ଆଦି ଅନ୍ତ ନାହିଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉରୁ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ଧାରଣ କରି। ମେନକା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟା; ଏହି ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବକ୍ତା ଏବଂ ମହାୟୋଗିନୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଚୌଦ ଦଳ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମିକ; ଏହି ଚୌଦ ଦଳ ଆହ୍ୱାନ କରିଲେ ଚମକ ଆଣନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟାମାନେ ଚମକ ଧାରଣ କରି ମନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବରେ ହେଲେ; ତ୍ୱରିତାର ଶୀଘ୍ର କନ୍ୟା, ଊର୍ଜ୍ଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ। ଦୀର୍ଘାୟୁ କନ୍ୟାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଚମକ ଓ ମଧୁର ଗାନ କରନ୍ତି; ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଅମୃତା ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ ମୁଦା; ପୃଥିବୀରୁ ଭବା; ବିଜୁଳିରୁ ରୁଚା; ମୃତ୍ୟୁରୁ ଭୈରବା କନ୍ୟାମାନେ। ଚମକ ଧାରଣ କରିଥିବା, କାମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଚୌଦ ଦଳ ଅଛି, ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ତିଲୋତ୍ତମା, ଶୁଭ ଆକୃତି, ମହାଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ; ପ୍ରଭାବତୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଗ୍ନିବେଦୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବୀ, ଚମକ ଓ ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ। ଚତୁର୍ମୁଖ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ବେଦୀରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଚମକ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବୀ ବେଦବତୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ହେମା, ଯମଙ୍କ କନ୍ୟା, ଚମକ ଓ ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବୀ। ଏଭଳି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଚମକ ଦଳ, ହଜାରରେ ଗଣନା, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଜନନୀ ଓ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକାପରି ମନୋହର ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ; ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ ମଦିରା ବିନା ମଦିରା ଭାବରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପୂର୍ବରୁ ପର୍ବତରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶୁକ୍ର ବିପ୍ରସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ଏଠାରୁ ପର୍ବତ ଓ ନାରଦ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଯବୀୟସୀଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଶତ ଛଉ ଅଛନ୍ତି, ଭଉଣୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ବିନତା ଦୁଇ ପୁଅ ଅରୁଣ ଓ ଗରୁଡ଼କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏହି ଭଉଣୀମାନେ ଛୋଟ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛନ୍ଦମାନେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣୀୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିନ ଚାରି ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ। କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ସାପକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ, ବହୁମୁଖୀ, ମହାତ୍ମା, ଆକାଶରେ ଚଳିତ, ଅନେକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ନାମ ଶୁଣ। ସେଷ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, ସକଣୀର, ଜମ୍ଭ, ଅଞ୍ଜନ, ବାମନ—ଏମାନେ ପ୍ରଧାନ ସାପ। ଏରାବତ, ମହାପଝ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ଏଇଳପତ୍ର, ଶଂଖ, କର୍କୋଟକ, ଧନଞ୍ଜୟ। ମହାକର୍ଣ, ମହାନୀଳ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, କୁମାର, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ସୁମୁଖ, ଦୁର୍ମୁଖ। ଶିଳୀମୁଖ, ଦଧିମୁଖ, କାଳିୟ, ଶାଳିପିଣ୍ଡକ, ବିନ୍ଦୁପାଦ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ଆପୂରଣ। କପିଳ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଧୃତପାଦ, କଚ୍ଛପ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ପଝଚିତ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନମସ୍ୱିକ। ନହୁଷ, ଖରରୋମା, ମଣି—ଏମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଦ୍ରବେୟ। ଏବେ ଖଶମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।