ଲୋହେୟୀ ଥିଲେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତାଙ୍କ ପରେ ଥିଲେ ବରତା, ତାପରେ କୃଶାଙ୍ଗୀ ଓ ବିଶାଳା, ଯେଉଁମାନେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଏହି ବିଶାଳା ନାମକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀଙ୍କ ଠାରୁ ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଚାରିଟି ଯକ୍ଷ ଗୋଷ୍ଠୀର ନାମ ହେଉଛି—ଲୋହେୟ, ବରତେୟ, କୃଶାଙ୍ଗେୟ ଓ ବିଶାଳେୟ। ଏହିମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଯକ୍ଷ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦାରୁଣ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅସୁରମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଯକ୍ଷ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ଭଲିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—ଏମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ବୀର। ଏମାନେ ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଦାନଶୀଳତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବର ଅଧିକାରୀ। ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁକ୍ରମେ ହେଉଛି: ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ, ଚିତ୍ରବର୍ମା, ଚିତ୍ରକେତୁ ଓ ସୋମଦତ୍ତ। ଏମାନଙ୍କ ତିନିଟି କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଅଗ୍ନିକା, କମ୍ବଲା ଓ ବସୁମତୀ, ଯାହାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଥିଲା। ଏହିମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଠାରୁ ତିନିଟି ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଆଗ୍ନେୟ, କମ୍ବଲେୟ ଓ ବସୁମତୀର ପୁଅମାନେ। ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଠାରୁ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭ ଓ ଧନ-ବିଦ୍ୟାର ଅଧିପତି ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମହାତ୍ମା ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯେଉଁମାନେ ଆଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ହିରଣ୍ୟରୋମ, କପିଳ, ସୁଲୋମ ଓ ମାଗଧ; ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ, ଗୋଦା ଓ ଗଙ୍ଗାତୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହା ସହିତ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଏମାନେ ମହାତ୍ମା, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ତପସ୍ଵୀ। ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ଶିବା ଓ ସୁମନା। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ରବାସୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ନିୟମରେ ବସିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଶିବେୟ ଓ ସୌମନସ ଗୋଷ୍ଠୀ ତିନିଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାଧର ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଏହିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅନେକ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳନ କରନ୍ତି—ଶତଶଃ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ କ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେହି ମହାତ୍ମା ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ରବାସୁ ଘୋଡ଼ାମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ କିନ୍ନର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଏହି ଘୋଡ଼ାମୁଣ୍ଡ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି: ସମୁଦ୍ର, ସେନା, କାଲିନ୍ଦ, ମହାନେତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣଘୋଷ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ମହାଘୋଷ। ଏହି କିନ୍ନରମାନେ ମହାତ୍ମା, ଘୋଡ଼ାମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୋଷ୍ଠୀ। ଏହି ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ରବାସୁ ମାନବମୁହଁ କିନ୍ନରମାନେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଶାଂଶପାୟନ କୁହାଯାଏ, ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହରିଷେଣ, ସୁଷେଣ, ବାରିଷେଣ, ରୁଦ୍ରଦତ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ରୁମ ଓ ମହାଦ୍ରୁମ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ବିନ୍ଦୁ, ବିନ୍ଦୁସାର, ଚନ୍ଦ୍ରଜ ଓ ଅନ୍ୟ କିନ୍ନରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତଶଃ ମହାତ୍ମା କିନ୍ନର ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଦର୍ଶୀ। ଯକ୍ଷ, ଯକ୍ଷୋପଶାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦରୀ ଲୌହେୟା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁରବିନ୍ଦା (ଏହି ମହିଳା ଏକ ସିଦ୍ଧ ଦୁଃତର) ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ଉପାୟାକେତାଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ନୂତନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିମାନଙ୍କ ନାମ କରାଳକ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏମାନେ ଭୂତ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଆବେଶକ ଓ ନିବେଶକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛି; ଏହିମାନେ ଭୂମିରେ ଚଳନ କରୁଥିବା ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀର ଆରମ୍ଭ। ଏଠାରେ ଏହି ଭୂତମାନଙ୍କ ନେତାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବୃକ୍ଷର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଂଚଳ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ଘୂରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ। ଏହି ପରି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଲି; ସେମାନେ ଦେବସେବାରେ ନିମଗ୍ନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନାରାୟଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ଅଚାର୍ଯ୍ୟ; ବିରଜ, କମଳନୟନୀ; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖ ସ୍ୱୟଂଭୂ; ଶଙ୍କର, ମହାଦେବ, ଈଶାନ ଓ ସମସ୍ତ ଆଦିତ୍ୟମାନେ (ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି), ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ବସୁମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଭାବେ ସେବା କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ। ହଂସ ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ, ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଜଣ—ହହା ଓ ହୁହୁ; ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି ଧିଷଣ, ତାପରେ ବାସିରୁଚି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ୍ବୁରୁ, ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବାସୁ ସ୍ମରଣୀୟ। ଏହିମାନେ ଦେବୀ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଅଷ୍ଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜିତ ଅପ୍ସରା ଜନ୍ମ ନେଲେ: ଅନବଦ୍ୟା, ଅନବଶା, ଅନ୍ୱତୀ, ମଦନପ୍ରିୟା, ଅରୁଷା, ସୁଭଗା, ଭାସୀ ଓ ମରିଷ୍ଟା—ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅପ୍ସରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମନୋବତୀ ଓ ସୁକେଶା, ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ଦୁଇ କନ୍ୟା, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ପଞ୍ଚମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସଂଖ୍ୟାରେ ଦଶଜଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମର। ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା, ପର୍ଣ୍ଣିନୀ, ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, ଘୃତସ୍ଥଳା, ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ପୂର୍ବାଚୀ, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ଅନୁମ୍ଲୋଚନ୍ତୀ—ଏହିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅପ୍ସରା। ଏହା ସହିତ ଉର୍ବଶୀ, ଏକାଦଶୀ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କ ଜଂଘାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦୋଷରହିତ। ମେନକା, ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ ଓ ମହାଯୋଗିନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଚୌଦ୍ଦ ଅପ୍ସରା ଗୋଷ୍ଠୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ସମୟରେ ଏମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲେ ଜଗତକୁ ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।