ଏକ ଦିନ ବିଭିନ୍ନ ଋଷିମାନେ ସୂତକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଭୂତ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଶୁଣିଛି, କଶ୍ୟପ ଦିତିଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ବଡ଼; କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦିନ ସେମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ପୁଅ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉପଯାଇ, ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଋଷିମାନେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହ।" ସୂତ କହିଲେ, “ଏକ ଦୀର୍ଘ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପୁଷ୍କର ତୀରେ ହେଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଋଷି, ଦେବତା, ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚଟି ସୁବৰ্ণ ଆସନ ସଜାଯାଇଥିଲା; ତାହାର ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏକଟି କୁର୍ଚ୍ଛ ଆସନ ଥିଲା। ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତମାନେ ଏହି ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ହୋତୃ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁବৰ্ণ ଦିବ୍ୟ ଆସନ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଦେବୀୟ ବିଛାଉ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଡ଼ି ହୋଇଥିଲା। ଦିତି, ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ପତ୍ନୀର ଭୂମିକା ନେଲେ; ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ରହିଥିଲା। ତାପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଗର୍ଭରୁ ବିରୋଧ ହୋଇ, ହୋତୃ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ସଜାଯାଇଥିବା ସୁବৰ্ণ ଆସନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଏଠାରେ ବସି କଥା କହିଥିଲେ। ଏହି ଅଜବ ଘଟଣା ଦେଖି ଋଷିମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବେଦର ପଞ୍ଚ ଉପାଖ୍ୟାନ ଅନୁସାରେ ନାମ ଦେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ହିରଣ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଭଉଣୀ ସିଂହିକା, ଯିଏ ବିପ୍ରଚିତିଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି ରାହୁଙ୍କ ମାତା ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଦୈତ୍ୟ, ଏକ ଲାଖ ବର୍ଷ ଧରି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଉଭୟ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଉପବାସ କଲେ। ଏହାରେ ବ୍ରହ୍ମା ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଅମରତ୍ୱ ଦେଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମର ହେଲେ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅର୍ଜନ କଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦାନବ, ଅସୁର, ଦେବମାନେ ସମାନ ହେଉ; ମୋତେ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦିଅ।” ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥିତ ଵର ଦେଇ ଦିବ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକମାନେରେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରହିଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ଦୈତ୍ୟମହାପତି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଏତେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନ ନରସିଂହ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ହେଇ ଉଦ୍ଭବ କଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଫାଟି ଦେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ନଖକୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ହିରଣ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ—ଉତ୍କୁର, ଶକୁନି, କଳନାଭ, ମହାନାଭ ଓ ଭୂତସନ୍ତାପନ। ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ, ବାଦେୟ ଗୋତ୍ରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ (ଏହି ଚାରି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ), ଅନୁହ୍ଲାଦ, ସଂହ୍ରାଦ ଓ ହ୍ରାଦ। ହ୍ରାଦଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ—ହ୍ରାଦ ଓ ନିସୁନ୍ଦ। ନିସୁନ୍ଦଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ—ସୁନ୍ଦା ଓ ଉପସୁନ୍ଦ, ଦୁଇଁଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଳୀ। ହ୍ରାଦଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ—ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ ଓ ମୁକ। ସୁନ୍ଦାଙ୍କ ପୁଅ ମାରୀଚ, ଯିଏ ତାଡକାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ତାଡକାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ବଧ କରିଥିଲେ; ମୁକକୁ କିରାତ ଧନୁର୍ଧର ବଧ କରିଥିଲେ। ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିବା ମଣିବର୍ତ୍ତରେ ବସୁଥିବା ତିରିଶି ମିଳିଅନ୍ ଦୈତ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଜୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାମ ଧନୁର୍ଧର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଅନୁହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ—ବାୟୁ ଓ ଶିନିବାଳି। ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦୈତ୍ୟ 'ହଳାହଳ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅ ବିରୋଚନ; ବିରୋଚନଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ—ଗବେଷ୍ଠି, କଳାନେମି, ଜମ୍ଭ, ବଶ୍କଳ ଓ ସମ୍ଭୁ। ଏମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗୋତ୍ରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସନ୍ତାନ। ଏବେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଶୁମ୍ଭ, ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣ। ଗବେଷ୍ଠିଙ୍କ ପୁଅ—ଶତଦୁନ୍ଦୁଭି, ଦକ୍ଷ ଓ ଖଣ୍ଡ। ଜମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ—ତିନିଜଣେ: ଶତଦୁନ୍ଦୁଭି, ଦକ୍ଷ, ଖଣ୍ଡ। ବଶ୍କଳଙ୍କ ପୁଅ—ବିରୋଧ, ମନୁ, ବୃକ୍ଷୟୁ, କୁଶଳିମୁଖ। କଳାନେମିଙ୍କ ପୁଅ—ବ୍ରହ୍ମଜିତ, କ୍ଷତ୍ରଜିତ, ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତକ। ସମ୍ଭୁଙ୍କ ପୁଅ—ଧନୁକ, ଅସିଲୋମ, ନବଲା, ସଗୋମୁଖ, ଗବକ୍ଷ, ଗୋମାନ୍ସ। ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ ବାଲି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବାଲିଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣେ ସ୍ରେଷ୍ଠ: ସହସ୍ରବାହୁ (ପ୍ରଥମ), ବାଣ (ଦ୍ରାବିଡମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି), କୁମ୍ଭନାଭ, ଗର୍ଦଭକ୍ଷ, କୁଶି। ଏମାନେ ପ୍ରଧାନ। ବାଲିଙ୍କ ଦୁଇଜଣେ କନ୍ୟା—ଶକୁନୀ ଓ ପୁତନା; ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମିଥିଲେ। ବାଲି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିରାଟ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବର ଅଧିକାରୀ; ବାଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମନସ୍ ଦ୍ୱାରା ଲୌହିତ୍ୟ ଗୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦିତି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ମନସ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ଏକ ଵର ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଦିତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଵର ବାଛିଲେ। ମାରୀଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶୁଭ, ଦିତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଵର ପ୍ରଦାନ କରି କହିଲେ, “ଓ ଶୁଭେ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଛ? ମୋଠାରୁ କଣ ମାଗିବାକୁ ଚାହୁଛ?”—ଏଭଳି ମାରୀଚ କହିଥିଲେ।