ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିସହିତ ନମ୍ରତାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପୁନି କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର ଅନୁମତି ବିନା କିଏ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦାବି କରିପାରିବ? ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହି ଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଜୀବମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ, ସେଥି ସତ୍କିମ୍ବା ଦୁଷ୍କର୍ମ ଯେଉଁଠି ହେଉ? ଯେଉଁ କିଛି ଏହି ସଂସାରରେ ଅଛି, ତାହା ସାରବତୀ କିମ୍ବା ନିରସ୍ତ, ସମସ୍ତେ ମୋ ମନ ଓ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ? ଯେଉଁ କାରଣ ଜୀବମାନେ ବିଚାର କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ନିୟମ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁ କିଛି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ—ସେସବୁ ମୋ ପ୍ରତିତିରେ ଅବିଧିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ନିର୍ମିତ; ଏହାକୁ ନାଶ କରିବାକୁ କିପରି ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବି? ଏବଂ ଯେହেতୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ, କିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବିନା ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବ?" ଏପରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନିୟମରେ ଅନୁଶାସିତ ଓ ମନ ଭ୍ରମିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜୟା କିଛି ଉପାଲମ୍ବ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଭାବି ବିରକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଅସଫଳ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଗଲା। ଏହି କାରଣରୁ ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ସୁଖ ଲାଭ କରିବ। ହେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଜନ୍ମ ନେବ, କିନ୍ତୁ ଛଅଟି ମନ୍ବନ୍ତର ପରେ ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେବ।" ବୈବସ୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ପୁରାତନ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢିଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ତ୍ରୟୀବେଦ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ସନ୍ତାନୋତ୍ପାଦନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାଗରହିତ ହୋଇ, ପ୍ରଶଂସା ଆଶା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।" ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣି, ଜୟା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ ତୁମେ ପୁଣି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ।" ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟହୀନ ଓ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶରଣ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ବାରଟି ବିଶାଳ ଝିଲିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାକୁ 'ଜୟା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ର ସମାନ ବିସ୍ତୃତ। ତାପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଦେବତାମାନେ ଅଜିତା ଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ରୁଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ବାରଜଣ ଅଜିତ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି: ବିଧି, ଋଷିମାନେ, କ୍ଷେମ, ନନ୍ଦ, ଅବ୍ୟୟ, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସୁଧାମା, କ୍ରତୁ, ଶକ୍ତି, ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ—ଏହି ବାରଜଣ ମନସ୍ପୁତ୍ର ଅଜିତା। ଏହି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରାହୀ ହେଲେ। ପରେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତା ଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱରୋଚିଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ 'ତୁଷିତା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ପ୍ରାଣ ନାମକ ଦେବତା। ପୁନି, ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେହି ତୁଷିତା ଦେବତାମାନେ ଆସିଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସତ୍ୟା ଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ 'ସତ୍ୟା' ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେମାନେ ତୃତୀୟ ଦ୍ୱାପର ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରାହୀ ହେଲେ; ପରେ, ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ସେହି ସତ୍ୟା ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ଆସିଲେ। ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ହର୍ଷଙ୍କ ବାରଜଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ 'ହରୟ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରାହୀ ହେଲେ। ପରେ, ଚରିଷ୍ଣୁ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେହି ହରୟ ଦେବତାମାନେ ବୈକୁଣ୍ଠା ଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଲେ; ତେଣୁ ପଞ୍ଚମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ 'ବୈକୁଣ୍ଠ' ଦେବତା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ବୈକୁଣ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସାଧ୍ୟା ଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମଙ୍କ ବାରଜଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ହେବା ସମୟରେ, ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଆସିଥିଲା। ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସାଧ୍ୟାମାନେ ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଅଦିତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା, ମରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବାରଜଣ ଆଦିତ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବାରଜଣ ଅମର ସାଧ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରାଚୀନ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ଜୟାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତି ସହିତ, ପ୍ରଭୁ କଥିତ ଏହି ସପ୍ତପ୍ରକାର ଦେବତା ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ପଢିବେ, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ, ଏହି ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ଜୟାମାନଙ୍କ ସପ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଉପସ୍ଥାନ ଆଜି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ? ଏହାର ପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ସମସ୍ତ ଜୀବ, ପିଶାଚ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।” ଏଥିରେ, ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଆମେ ଶୁଣିଛୁଁ, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦିତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବୟସରେ ବଡ଼, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦିନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ। ସେ ଯଜ୍ଞର ହୋତା ଭାବେ ଆସି ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବିଶାଳ ସଭାରେ ବସିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଦୟାକରି ଏହି ଦୈତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ମହିମା ବିଷୟରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।” ଏହିପରି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପୁଷ୍କରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ସବମୟ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭରେ ଉଚ୍ଚତମ ବିଧିଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିଲା।