ଏହିପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆମ ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ। ଆଗାମୀ ଦେବତାମାନେ ଭାବରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ହେଲେ—ବିଜୟ, ସୁଜୟ, ମନୋଦ୍ୟାନ, ସୁମତି, ସୁପରି, ବିଜ୍ଞାତ, ଅର୍ଥପତି। ଏହା ପରେ ପୃଥୁକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପୃଥୁକମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ଅଜିଷ୍ଟ, ଶାକ୍ୟନ, ବାନପୃଷ୍ଠ, ଶାଙ୍କର, ସତ୍ୟଧୃଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ବିଜୟ ଓ ଅଜିତ। ଏବେ ଲେଖାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣ। ସେମାନେ ହେଲେ—ମନୋଜବ, ପ୍ରଘାସ, ପ୍ରଚେତା ଓ ମହାୟଶା। ଏହି ଲେଖାମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟମାନେ ହେଲେ—ବାତ, ଧ୍ରୁବକ୍ଷିତି, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅବନ, ବୃହସ୍ପତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାବଳୀ ମନୋଜବ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଚାରିଜଣ—ଉନ୍ନତ, ଭାର୍ଗବ, ହବିଷ୍ମାନ (ଅଙ୍ଗିରସ ପୁତ୍ର)। ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବାସିଷ୍ଠ, ବିରଜ, ଅତିମାନ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ସହିଷ୍ଣୁ, ପୌଲହ, ମଧୁରା, ଏବଂ ତ୍ରେୟ—ଏହି ସପ୍ତଜନ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ତାପରେ ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, କୃତି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନବଜନ ଓ ଦଶମ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଏମାନେ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ନାଦ୍ୱାଳୀ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏପରି ଭାବେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ଆମେ ଚାକ୍ଷୁଷ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ଏହି ବଂଶରେ କଶ୍ୟପ ରେଖାରେ ପୃଥୁ, ବେନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଥିଲେ ଡକ୍ଷ ଓ ପ୍ରାଚେତସ। ଅତ୍ରି ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଏକ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିବ, ଏହି ଷଷ୍ଠ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ଝିଅ ହେଲେ—ସୁନୃତା, ବିତ୍ତଭାବିନୀ, ଅଧିଧର୍ମା (ଢ୍ରୁବଙ୍କ ମାତା), ଏବଂ ଧର୍ମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଠାରୁ ଶୁଚିସ୍ମିତା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ଢ୍ରୁବ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ତ, ଆୟସ୍ମାନ୍ତ, ବସୁ ଏବଂ ଦୁଇ ଝିଅ—ଶୁଚିସ୍ମିତା ଓ ମନସ୍ୱିନୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍ୱରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ଏଭଳି ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ। ଢ୍ରୁବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦଶ ବର୍ଷ ଦେବମାନବ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଆଶା କରି। ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ନାତି, ଯୋଗବଳରେ ନିଜକୁ ରଖି ଅତିଶୟ କୀର୍ତ୍ତି ଚାହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ତାରାମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ, ଯାହା ଉଦୟ-ଅସ୍ତରେ ନ ଯାଏ, ଅମୃତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରୀମାନ୍ୟତା ଓ ବଡ଼ତ୍ୱ ଦେଖି, ଦାୟିତ୍ୟ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଉଶନାସ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ—"ହାଁ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି! ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ! ତାଙ୍କର ହବି!" ସପ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଅଟୁଟ କରି, ଢ୍ରୁବଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶର ଅଧିପତି କଲେ। ଢ୍ରୁବଠାରୁ ପୁଷ୍ଟି ଓ ଭବ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ଏହି ଦୁଇ ଭୂମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପୁଷ୍ଟି କହିଲେ, "ମୋର ଛାୟା ହେଉ," ଏବଂ ଭବ, ସେଠି ମହାପତି, ତାଙ୍କୁ ଜନାନୀ କଲେ। ତାଙ୍କ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ସହିତ, ସେ ନାରୀ ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଛାୟା ସହିତ ଦେଖାଦେଲେ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି। ଏହି ଛାୟାରେ ପୁଷ୍ଟି ପାଞ୍ଚ ଦୋଷରହିତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ପ୍ରାଚୀନଗର୍ଭ, ବୃଷକ, ବୃକ, ବୃକଳ, ଧୃତି। ପ୍ରାଚୀନଗର୍ଭଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭୂବର୍ଚା ଏକ ରାଜା ଉଦାରଧିୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ। ସେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷରେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏଥର ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ମନ୍ବନ୍ତର ପୂରଣ କରି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଭଦ୍ରା, ଉଦାରଧିୟଙ୍କ ପୁଅ ଦିବଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଦିବଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବରାଙ୍ଗୀ ରିପୁ ଓ ରିପୁଞ୍ଜୟ ଦେଲେ। ବୃହତୀ, ରିପୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ତେଜରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚାକ୍ଷୁଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ବାରୁଣୀ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କୁ, ପ୍ରଜାପତି ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଅରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମନୁଙ୍କୁ ନଦ୍ୱଳା ଓ ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଧନ୍ୟ କନ୍ୟାଠାରୁ ଶୁଭ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ଏମାନେ ହେଲେ—ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, କବି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନବଜନ ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଦଶମ, ଏମାନେ ମନୁଙ୍କୁ ନଦ୍ୱଳା ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଆଗ୍ନେୟୀ, ମହାତେଜସ୍ବିନୀ, ତାଙ୍କ ଉରୁ ଠାରୁ ଛଅ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ—ଅଙ୍ଗ, ସୁମନସ, ସ୍ୱାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ, ଶିବ। ଅଙ୍ଗଠାରୁ ସୁନୀଥ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ହେଲେ, ପରେ ବେନ ଜନ୍ମିଲେ। ବେନଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ମହାକ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ବେନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତ ମଥିଲେ। ସେହି ହାତ ମଥିବା ସମୟରେ ଏକ ମହାରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ବେନ୍ୟ, ଯିଏ ପୃଥୁ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଧନୁଷ ଓ କବଚ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅତ୍ୟଧିକ। ପୃଥୁ ବେନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପାଇଁ କୁଶଳ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ରାଜା ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ସହ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାନ ଦେଇ ଦୁଧୁଆଇଲେ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଥିଲା। ପିତୃମାନେ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଗଣ, ନିତ୍ୟପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଧୁଆଇରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ପୃଥିବୀ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଧ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୋଷଣ କଲେ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ—"ହେ ମହାମନା, ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ସେ କିପରି ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ବେ ଦୁଧୁଆଇଥିଲେ, ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।" "ଦେବତା, ନାଗ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ କିପରି ପୂର୍ବକାଳରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଆମକୁ କହ।