ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିହୀନ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଲୋକମାନେ ଦେବତାମାନେ କିଏ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଏଠି ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି। ଯିଏ ଯୋଗଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ, ସେ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହିପରି ହଜାର ହଜାର ରୂପ ତିଆରି କରିପାରେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାସাথে କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ। ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସନ୍ଦର୍ଭୀୟ ବଷ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କୁ ଆପଣ ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ କରିପାରେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମି ତାଙ୍କର ଗୁଣକୁ ଆତ୍ମସାତ କରିନେଇଥାଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବେଳେ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ତପସ୍ବୀମାନେ କ୍ରମଶଃ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଏଠାରେ ସପ୍ତ ଦେବତା କିପରି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ? ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଦିତ୍ୟମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଏହି ସବୁ ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନମ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସୂତ ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରମୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଦର୍ଶ, ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ, ବୃହତ୍, ରଥାନ୍ତର, ଏବଂ ଆକୂତି ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ଆକୂତି ନିଜେ। ବିତ୍ତି, ସୁବିତ୍ତି, ଆକୂତି, କୁତି, ତାପରେ ଅଧିଷ୍ଠା, ଅଧିତି, ବିଜ୍ଞାତି, ବିଜ୍ଞାତା—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁମାନେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ଏକ ବର୍ଷରେ ଏକଠା ହେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।' ଗୃହସ୍ଥ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦମ୍ପତୀ ସଂଯୋଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠି କିଛି ତ୍ରୁଟି ହେଲା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠିଏ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏଠି, ଏହି ଲୋକରେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଶ୍ର ଓ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ଦେଖି, ଅନେକ ଲୋକ ତାହାର ଦୋଷ ଦେଖନ୍ତି। ସେମାନେ ଜନ୍ମକୁ ଅପମାନ କରି, ଅଲସ ଓ ନିଷ୍କାମ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସବୁ ଚିନ୍ତା ବିସର୍ଜନ କରି, ଦେଖିଲେ ଜଗତର ଦୋଷ। ସେମାନେ ଧନ, ଧର୍ମ, ଏବଂ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଭାବନା ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ସାହହୀନ ଭାବେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଛ, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ଆଗରୁ କହିଥିଲି, 'ସୃଷ୍ଟି କର ଓ ବିଜୟୀ ହେଉ।' କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋ କଥା ଅବହେଳା କରି, ବିରକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଜନ୍ମକୁ ଅପମାନ କରି, ସନ୍ତାନରେ ଆନନ୍ଦ ମାନିଲ ନାହିଁ। ଅମରତ୍ୱ ଆଶାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ଏହିପରି ମୋତେ ଅବମାନ କରି, ସପ୍ତବାର ବିଦାୟ ହେବ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଦେବତାମାନେ ଜୟାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—"ମହାପ୍ରଭୁ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଯାହା ହେଲା, ତାହାକୁ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ।" ସେମାନେ ନମ୍ରତା ସହିତ ଶିର ନମାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃ କହିଲେ—"ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ଅନୁମତି ବିନା କିଏ ସ୍ୱାଧୀନତା ଲାଭ କରିପାରିବ? ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କିପରି କରିପାରିବେ? ଯାହାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ବିଚାର କରନ୍ତି, ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସମସ୍ତ କିଛି ମୋତେ ଜଣା। ସମଗ୍ର ଜଗତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ଥାପିତ। ମୁଁ କିପରି ଏହାକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହିଁବି?" "ମୁଁ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ। କିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରି, ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ? ତେଣୁ, ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ଜୟା ପୁନଃ ଉପାଳମ୍ବ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶାସନରେ ରହିଥିଲେ।" "ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଭାବି ବିରକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କଲ, କିନ୍ତୁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଫଳହୀନ ହେଲା। ତେଣୁ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବ। ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବତାମାନେ, ତୁମର ଜନ୍ମ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଛଅ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସମସ୍ତେ ଭ୍ରାନ୍ତ ହେଇଯିବ।" "ବୈବସ୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ଏହି କଥା ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା ପୁରାତନ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ିଲେ—'ଯିଏ ତ୍ରୟୀ ବେଦ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା, ପ୍ରଜନନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ରାଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ପ୍ରଶଂସା ଆଶା ଛାଡ଼ି ସ୍ଥିର ଥାଏ।'" ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣି, ଜୟା ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲେ—"ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ।" ପରେ, "ମୋ ସହିତ ଏକାସাথে ଅମର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।" ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସେଠିଏ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବାରଟି ବିଶାଳ ଝିଅ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହାକୁ 'ଜୟା' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସମୁଦ୍ର ସଦৃଶ ବିଶାଳ। ତାପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟିରେ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଅଜିତା ଦ୍ୱାରା ରୁଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଜିତ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ। ବିଧି, ଋଷି, କ୍ଷେମ, ନନ୍ଦ, ଅବ୍ୟୟ, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସୁଧାମା, କ୍ରତୁ, ଶକ୍ତି, ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ—ଏହି ବାରଟି ମନସ ପୁତ୍ର 'ଅଜିତା' ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯଜ୍ଞର ସହଭାଗୀ ଥିଲେ। ପରେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁଷିତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱରୋଚିଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ 'ତୁଷିତା' ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ, ପ୍ରାଣ ଦେବତା, ଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ଜଣାଗଲେ। ପୁନଃ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେହି ତୁଷିତା ଦେବତାମାନେ ଦେଖାଦେଲେ। ତାପରେ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଉତ୍ତମଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ପୁତ୍ରମାନେ ସତ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତେଣୁ ସେହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ 'ସତ୍ୟା' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।