ଏଭଳି ଏହି କଥା ଚାଲିଥିଲା—କିଛି ଲୋକ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବେ; ଆଉ କେହି କହୁଛନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ତର୍କ ବିତର୍କ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦେଖାଯାଏ ଯେ ମନ ଓ ଚେତନାରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହାଙ୍କର କୃପାରେ ସେମାନେ ‘କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ଞାନୀ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି। ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ଅନେକ ରୂପ ନେଇଥିବେ, ଏବଂ ପୁଣି ସେ ଅନେକ ହୋଇ ଏକ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ମନ ଓ ଶକ୍ତିର ବିଭାଜନରୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆତ୍ମସାତ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ଶାସକ ଶକ୍ତିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଶାସକମାନେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମର ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଠିକ୍ କି ଭୁଲ୍—କିଛି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ; ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ଉଦାସୀନ; ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀର ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମର୍ଥ। ଏହି ସତ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀଙ୍କୁ ତିନି ବେଦ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ଦୃଢ଼ ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟୟନ, ଲୋକିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ଚାରିଟି କାରଣରୁ ମାନବ ସତ୍ୟକୁ ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ରୂପରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ମତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ଦ୍ରବ୍ୟ ତାହା ଦ୍ରବ୍ୟ, ଯାହା ଗୁଣ ତାହା ଗୁଣ। କର୍ମ, ଚିନ୍ତା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମର କର୍ତ୍ତାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଚାରି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଯିଏ ଅଶକ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧିତ, ସେ ଦେବତାମାନେ କିଏ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ଳୋକ ଉଦ୍ଧୃତ ହୁଏ। ଯୋଗଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଜଣେ ନିଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ହଜାର ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଲାଭ କରିପାରିବେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମସାତ କରିପାରିବେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମସାତ କରେ। ଏପରେ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ତପସ୍ବୀମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଋଷିମନ୍ଦଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସପ୍ତ ଦେବତା କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଦିତ୍ୟମାନେ କିପରି ଆସିଥିଲେ? ଏହି ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ। ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର କଥକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂତ ନମ୍ରତାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଦର୍ଶ, ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ, ବୃହତ, ରଥାନ୍ତର—ଏମିତି ନାମରେ ପ୍ରଥମେ ଅକୁତ, ପରେ ଅକୁତି, ତାପରେ ବିତ୍ତି, ସୁବିତ୍ତି, ଅକୁତି, କୁତି, ଅଧିଷ୍ଠା, ଅଧିତି, ବିଜ୍ଞାତି, ବିଜ୍ଞାତା, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ଏବଂ ବର୍ଷରେ ସେମାନେ ଯିଏ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—‘ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମନେଉନ୍ତୁ।’ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଗୃହଯଜ୍ଞର ସଂଯୋଗରେ ସେ ଭୁଲ୍ କରି ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହା କହି ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏପରେ ଦେବତାମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନାହିଁ; ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମ ହେଉଛି ଯାହା କଥା, ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଫଳକୁ ମିଶ୍ରିତ ଦେଖନ୍ତି। ଜନ୍ମକୁ ଅବମାନ କରି, ସେମାନେ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଲୋଭ ହେଲେ; ସବୁବେଳେ ଆଶା କରି, ଦୋଷ ଦେଖି ବିରକ୍ତ ହେଲେ। ଧନ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅବିଚଳ ରହି, ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୁଧିତ ହେଲେ; ତା’ପରେ ଉତ୍ସାହହୀନ ଭାବରେ ସେ ଦେବତାମାନେ କୁହିଲେ—‘ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠାରେ ଅଛ; ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି—‘ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରି ଜୟ କର’। ‘ମୋ କଥା ଅବହେଳା କରି, ତୁମେ ବିରକ୍ତିକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଛ; ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଅବମାନ କରି, ପ୍ରଜାରେ ଆନନ୍ଦ ମାନିଲେନାହିଁ। ଏବଂ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ତେଣୁ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ସାତଥର ତୁମେ ବିଦାୟ ହେବା।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଜୟାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—‘ମହାପ୍ରଭୁ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଯାହା ହୋଇଛି, ତାହାକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।’ ନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି କହିଲେ—‘ଏହି ଜଗତରେ, ମୋ ଅନୁମତି ବିନା କିଏ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅର୍ହତା? ‘ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ? ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛି; ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ? ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯାହା ବିଚାର କରନ୍ତି—ସମସ୍ତ ମୋ ପାଖରେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ, ଚରାଚର, ମୋ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ସ୍ୱରୂପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ମୁଁ କିପରି ତାହାକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହିଁବି? ମୁଁ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; କିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ? ଏପରେ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମନ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଜୟାଙ୍କ ନିୟମ ପାଳନ କରିଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ—‘ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅସଫଳ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ତେଣୁ, ଦେବତାମାନେ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ସୁଖ ଲାଭ କରିବ।