ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଜାରଦ୍ଗବ ଭାବରେ, ଉତ୍ତର ଅଂଶକୁ ଏଇରାବତ ଭାବରେ, ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶକୁ ବୈଶ୍ୱାନର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀ, କୃତ୍ତିକା ଓ ଯାମ୍ୟାକୁ ନାଗପଥ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପୁଷ୍ୟ, ଆଶ୍ଲେଷା ଓ ପୁନର୍ବସୁକୁ ଏଇରାବତ ପଥର ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ । ଏହି ତିନି ପଥକୁ ଉତ୍ତର ମାର୍ଗ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରାଯାଏ । ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦୁଇ ଫାଲଗୁନୀ ଓ ମଘାକୁ ଆର୍ୟମନ ପଥ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ହସ୍ତ, ଚିତ୍ରା ଓ ସ୍ୱାତୀକୁ ଗୋ ପଥ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ । ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ବିଶାଖା ଓ ଅନୁରାଧା ଜାରଦ୍ଗବ ପଥର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହି ତିନି ମଧ୍ୟ ମାର୍ଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ । ମୂଳ ଓ ଦୁଇ ଆଷାଢ଼କୁ ଅଜ ପଥ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଶ୍ରବଣ, ଧନିଷ୍ଠା, ଗାର୍ଗୀ ଓ ଶତଭିଷକ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥର ଅଂଶ । ବୈଶ୍ୱାନରୀ, ଭାଦ୍ରପଦା ଓ ରେବତୀ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗର ତିନି ପଥ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ସୋମକୁ ସତେଇ ଜଣେ କନ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ର ଭାବରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଅପାର ତେଜ ଓ ଦୀପ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ସେହି ସମୟରେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଚୌଦ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାତୃ ଭାବରେ ଜନମ ନେଇଥିଲେ, ଏହି ଚୌଦ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା ହେଲେ । ଏହି ଚୌଦ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି: ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳା, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନି ଋଷି । ଚରିଷ୍ଣବ ଓ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେ, ବୈକୁଠ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆସିଲେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ ହେଇ, ଏକାଠି ହୋଇ ଆପସେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଦିତି ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ଅନ୍ତର୍ଗତରେ, ଯୋଗ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, କହିଲେ: "ଆମେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଯାଉ । ଏହି ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ । ଅଦିତିରୁ ଜନ୍ମିତ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ପାଇବେ ।" ଏପରେ, ସମସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଅନ୍ତର୍ଗତରେ କଶ୍ୟପ, ମରୀଚିର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ଅନ୍ତର୍ଗତରେ ପୁଣି ଜନ୍ମିତ ହେଲେ; ଦିବ୍ୟ ନର ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତରେ ଆସିଲେ । ଏହି ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ଜଗତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାତ୍ମା ଭବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘଟଣା ହୁଏ । ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ଓ ଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ସହିତ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି (ଅଣିମା ଆଦି) ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଥିବାରୁ ଦେବତା ଭାବରେ ଜନ୍ମିତ ହେଲେ । ଏହି ଜଗତରେ ଆସକ୍ତି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ଜୟମାନେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜନ୍ମିତ ହୋଇ ବିଜିତ ହେଲେ । ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ତୁଷିତ, ଉତ୍ତମରେ ସତ୍ୟ, ତାମସରେ ହରି, ଚରିଷ୍ଣବରେ ବୈକୁଠ, ଚକ୍ଷୁଷରେ ସାଧ୍ୟ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି: ଧାତା, ଆର୍ୟମନ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଂଶ, ଭାଗ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱନ୍, ପୁଷା ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ । ପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ (ଅତି ଜୁନି ଓ ଅତି ନବୀନ) ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ସୁରଭି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମିତ ହେଲେ, ମହାଦେବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର । ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି: ଅଙ୍ଗାରକ, ସର୍ପ, ନିରୃତି, ସଦସସ୍ପତି, ଅଜଏକପଦ, ଅହିରବୁଧ୍ନ୍ୟ, ଉର୍ଧ୍ୱକେତୁ, ଜ୍ୱର, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ମୃତ୍ୟୁ ଓ କପାଳ । ସୁରଭି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ଦେବମାନେ ଜନ୍ମିତ ହେଲେ । ସୁରଭିଙ୍କୁ ପରେ ଦୁଇ ଜଣେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିତ ହେଲେ: ରୋହିଣୀ, ଯାହା ରୁଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଓ ଗାନ୍ଧାରୀ । ରୋହିଣୀରୁ ଚାରି ଜଣେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିତ ହେଲେ: ସୁରୂପା, ହଂସକିଳା, ଭଦ୍ରା ଓ କାମଦୁଘା; କାମଦୁଘାରୁ ପୁଣି ଦୁଇ ଜଣେ: ସୁରୂପା ଓ ତନୟା । ହଂସକିଳାରୁ ମୃଷିମାନେ ଜନ୍ମିତ ହେଲେ; ଭଦ୍ରାରୁ ବାଜିନ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାନ୍ଧାର୍ବମାନେ ଜନ୍ମିତ ହେଲେ, ଏହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ । ଏହା ପରେ ଉଚ୍ଛୈଃଶ୍ରବାସ, ମନ ପରି ତୀବ୍ର ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଘୋଡ଼ା, ଧଳା, ପିଲା ଓ ଚିତ୍ର ଘୋଡ଼ା, ହରିଣ, ଶ୍ୟାମ ଓ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମିତ ହେଲେ; ଏହି ଗାନ୍ଧାର୍ବ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦେବତା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଲେ । ପୁଣି, ସୁରଭିରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭାସୁପ୍ରଭା ଜନ୍ମିତ ହେଲେ, ମାଳା ଓ କେଶ ଶୃଙ୍ଗାର ଅଳଙ୍କୃତ, ନୀର ନିବାସରୁ ଜନ୍ମିତ, ସୁରଭିଙ୍କ ଦୟାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବାନ୍ଧାର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏପରି ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ବସୁମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି । ଏଠାରେ, ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜନନୀ ଶୋଳ ଜଣେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରସୂତ କରିଥିଲେ; ଚାରି ଜଣେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗିରସରୁ ଜନ୍ମିତ, ଏହି ମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି । ଦେବର୍ଷି କୃଷାଶ୍ୱଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଦେବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ପୁଣି ଜନ୍ମିତ ହେଇଥାନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦେବମାନେ ଓ ମନସ୍ ଜନ୍ମିତ ତିରିଶି ତିନି ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହି ଜଗତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଦେବମାନେ ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ଜନ୍ମିତ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଅନ୍ତି । ସାଧ୍ୟ, ବସୁ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ, ଶକ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠାରେ କୌତୁହଳ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି—ପ୍ରଜାପତି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାତ୍ମା ଭବ କେଉଁଠି ଅଧିକ, କିଏ କିଏ ଉପରେ, କିଏ ଅଧ ଏବଂ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ?