ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଭଉଣୀ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ଯିଁଁ ନିର୍ମଳ, ଯୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନିରଲେପ ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱରେ ଚରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଭାସ, ଅଷ୍ଟମ ବସୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ଏବଂ କଳାକାରମାନେଙ୍କର ଆଦିପିତା ଭିଷ୍ବକର୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଭିଷ୍ବକର୍ମା ସମସ୍ତ କଳାର ନିର୍ମାତା, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଶିଳ୍ପ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ତିଆରି କରନ୍ତି। ଦେବମାନେଙ୍କର ଶବଦାନ୍ତିକ ଯାନ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଏବଂ ମାନବ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ତାଙ୍କର କଳା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାଠୁ ଦଶଜଣ ବିଶ୍ୱଦେବଜନ୍ମ ହେଲେ—କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରବ, ସତ୍ୟ, କାଳ, କାମ, ଧୁନି, କୁରୁବାନ, ପ୍ରଭବାନ ଓ ରୋଚମାନ। ଏହି ଦଶଜଣ ଧର୍ମଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମାରୁତ୍ବତୀଠୁ ମାରୁତ୍ବନ୍ତମାନେ ଭାନୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଏବଂ ଲମ୍ବାଠୁ ଘୋଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସଙ୍କଳ୍ପାଠୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ନାଗବୀଥୀଠୁ ତିନିପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାମାନେ ତାଙ୍କର ସହପତ୍ନୀଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅରୁନ୍ଧତୀଠୁ ଭୂମିସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମର ଅନୁକ୍ରମ ଭାବରେ ଘୋଷିତ। ଏବେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ତିଥିମାନେଙ୍କର ନାମ, ତାଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ର ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ। ଦିନ ଓ ରାତିର ଭାଗ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଦିନ-ରାତି ଜ୍ଞାତାମାନେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ଦିନ ଓ ରାତିର ଭାଗ ଛଉ ଶତ ଏବଂ ତାଠାରୁ ଅଧିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଅନୁଯାୟୀ, ଋତୁମାନେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ପର୍ବ ଦିନରେ ଏହି ତିଥି ଚାହାନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ସମୟର ଭେଦ ନଥାଏ, ଏହା ପିତୃଯାଗ ପାଇଁ ଯୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ। ରୌଦ୍ର, ସର୍ବ, ମୈତ୍ର, ପିଣ୍ଡ୍ୟବାସବ, ଆପ୍ୟ, ବୈଶ୍ୱଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସଂଯୁକ୍ତ ନାମଗୁଡିକ ଅଛି। ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ଐନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ନିରୃତି, ବାରୁଣ, ଏବଂ ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ଭାଗ ଦିନ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ଦିନର ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଗ୍ନୋମନ୍ର ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ଅଜା, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପୂଷା, ଯମ, ଅଗ୍ନେୟ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ଏହି ନାମଗୁଡିକ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମସୌମ୍ୟ, ଆଦିତ୍ୟ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ, ବୈଷ୍ଣବ, ସାବିତ୍ର, ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ବାୟବ୍ୟ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ଅଛି। ଏକ ରାତିରେ ପନ୍ଦରଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ; ନଳିକା ଓ ପାଡିକା ଚନ୍ଦ୍ରର ଚଳନ ଓ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ସମୟ ବିଭାଗରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେଙ୍କର ଦେବତା ଅଛି। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ପାଇଁ ତିନିଟି ପଦ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ—ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ। ମଧ୍ୟ ପଦକୁ ଜାରଦ୍ଗବ, ଉତ୍ତରକୁ ଏରାବତ, ଦକ୍ଷିଣକୁ ବୈଶ୍ୱାନର ନାମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଅଶ୍ୱିନୀ, କୃତ୍ତିକା, ଯାମ୍ୟା ନାଗ ପଥ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପୁଷ୍ୟ, ଆଶ୍ଲେଷା, ପୁନର୍ବସୁ ଏରାବତ ପଥ; ଏହି ତିନିଟି ଉତ୍ତର ମାର୍ଗ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦୁଇ ଫାଲ୍ଗୁନୀ, ମଘା ଆର୍ୟମାନ ପଥ; ହସ୍ତ, ଚିତ୍ରା, ସ୍ୱାତୀ ଗୋ ପଥ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ବିଶାଖା, ଅନୁରାଧା ଜାରଦ୍ଗବ ପଥ; ଏହି ତିନିଟି ମଧ୍ୟ ମାର୍ଗ। ମୂଳ ଓ ଦୁଇ ଆଷାଢ଼ ଅଜା ପଥ; ଶ୍ରବଣ, ଧନିଷ୍ଠା, ଗାର୍ଗୀ, ଶତଭିଷକ। ବୈଶ୍ୱାନରୀ, ଭାଦ୍ରପଦା, ରେବତୀ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗର ପଥ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦକ୍ଷ ଶୋମଙ୍କୁ ସତେଇ ଜଣ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାଦି କନ୍ୟା ଦେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନକ୍ଷତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅପାର ତେଜ ଥିଲା। ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ସେ ସମୟରେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚୌଦ ଜଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ମାତୃ ହେଲେ। ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳା, ଅରିଷ୍ଟା, ସୁରସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ ଏବଂ ମୁନି ଋଷି—ଏହି ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ। ଚରିଷ୍ଣବ ଓ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନେ, ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭାଇବସ୍ବତ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳ ଆସିଲାବେଳେ, ଅଦିତିୟମାନେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ଆପସରେ କଥା କଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅଦିତିର ଅନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଭାଇବସ୍ବତ ଅନ୍ତରାଳରେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଦିତିର ଅର୍ଧ ଚେତନାରେ ଲିନ ହେଲେ। "ଆମେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଯିବା; ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ଅଦିତିଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା।" ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁଠୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ କଶ୍ୟପ, ମରିଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଭାଇବସ୍ବତ ଅନ୍ତରାଳରେ ଦିବ୍ୟ ନର ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ବର୍ଣ୍ନିତ, ଯେପରି ଏହି ଭୂଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ପ୍ରଜାପତି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାତ୍ମା ଭବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଏହି ଦେବମାନେ ଶ୍ରବଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହିପରି ଦେବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି, ଏହି ଜଗତର ଆସକ୍ତି ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରେ ଜୟମାନେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ବିଜିତ ହେଲେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତୁଷିତ, ଉତ୍ତମରେ ସତ୍ୟ, ତମସରେ ହରି, ଚରିଷ୍ଣବରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ଚକ୍ଷୁଷରେ ସାଧ୍ୟ, ଏବଂ ବର୍ତମାନରେ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଧାତା, ଆର୍ୟମାନ, ମିତ୍ର, ବାରୁଣ, ଅଂଶ, ଭାଗ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ବାନ୍, ପୂଷା, ପର୍ଜନ୍ୟ—ଏହି ଦଶଜଣ ଆଦିତ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।