ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ, ଏବେ ପୁନି ତୁଷିତମାନଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ, ଓ ବ୍ୟାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ବାୟୁ; ଏହା ସହିତ ଚକ୍ଷୁ (ଦୃଷ୍ଟି), ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣ), ପ୍ରାଣ (ଜୀବନଶକ୍ତି), ସ୍ପର୍ଶ (ସ୍ପର୍ଶ), ବୁଦ୍ଧି (ବୁଦ୍ଧି), ଓ ମନ (ମନ) ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ତୁଷିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିଲା। ବସୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ 'ବସୁ' ବୋଲି ପରିଚିତ, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଧରା, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଆପ, ଅନଳ, ଅନିଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷ, ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଆଠ ବସୁଙ୍କ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଧରାଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରବିଣ ଓ ହୁତହବ୍ୟବାହ; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁଅ ଭବ, ଯିଏ କାଳ ଏବଂ ଜଗତ୍ର ଖୋଲାସାକାରୀ। ସୋମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଭାର୍ଚ୍ଚା ଓ ବୁଧ, ଯିଏ ଗ୍ରହଗ୍ୟାନୀ; ଦୁଇଁଜଣେ ରୋହିଣୀଠାରୁ ଜନ୍ମନେଇ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧାରାଙ୍କ ପୁଅ ମିକଳିଳା, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଆପଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଏହା ସହିତ ଶମ ଓ ଶାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିଠାରୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିବା ସ୍କନ୍ଦ, ଯାହାକୁ ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ କୁମାର ଶରକାଣ୍ଡରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାଖାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ, ଯେଉଁମାନେ ପିଠିଠାରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ଅନିଳଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଶିବା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ମନୋଜବ। ଅନିଳଙ୍କ ଆଉ ଦୁଇଁ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି: ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ଓ ମନୋଜବ। ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ପୁଅ ମହାର୍ଷି ଦେବଳ, ଦେବଳଙ୍କ ଦୁଇଁ ପୁଅ କ୍ଷମାବତ୍ ଓ ମନୀଷିନ୍—ଉଭୟେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ଯେଉଁଠିଏ ନିଷ୍କାମ, ଯୋଗେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭାବରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଭାସ, ଆଠ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଦେବଶିଳ୍ପୀ ଓ କଳାକାରମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନକ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସମସ୍ତ କଳାର ନିର୍ମାତା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ଓ ତିନି ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ବିମାନ ତିଆରି କରନ୍ତି; ମାନବ କଳାକାରମାନେ ତାଙ୍କର କଳା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି। ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ, ଦଶ ଜଣ, ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ: କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରବ, ସତ୍ୟ, କାଳ, କାମ, ଧୁନି, କୁରୁବାନ୍, ପ୍ରଭବାନ୍, ଓ ରୋଚମାନ। ଏହି ଦଶ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁଅ, ଶୁଭ୍ର ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ମାରୁତ୍ବତୀଠାରୁ ମାରୁତ୍ବନ୍ତମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପରିଚିତ; ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ, ଲମ୍ବାଠାରୁ ଘୋଷ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସଙ୍କଳ୍ପାଠାରୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ନାଗବୀଥୀଠାରୁ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ଦ୍ୱାରା ତିନି ପଥର ଅନୁସରଣକାରୀ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅରୁଣ୍ଧତୀଠାରୁ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମିଥିଲା; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ତିଥି, ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି। ଦିନ ଓ ରାତିର ବିଭାଗ, ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ; ସମସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଦିନ-ରାତିଜ୍ଞଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଦିନ ଓ ରାତିର ଭାଗ ୬୦୦ ଅଧିକ ଗଣାଯାଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତି ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁ ଜଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ପର୍ବଦିନରେ ଏହି ତିଥି ଚାହାନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ସମୟର ଭେଦ ନାହିଁ, ସେଠି ପିତୃଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଯୋଗ କରାଯାଏ। ରୌଦ୍ର, ସର୍ବ, ମୈତ୍ର, ପିଣ୍ଡ୍ୟବାସବ, ଆପ୍ୟ, ବୈଶ୍ୱଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମ, ଓ ମଧ୍ୟାନ୍ହ ସଂଯୁକ୍ତ—ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିନର ନାମ। ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ଐନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ନିରୃତି, ବାରୁଣ, ଓ ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ଅଂଶ—ଏହିଁମାନେ ଦିନ ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ଦିନର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଅଜା, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପୂଷା, ଯମ, ଅଗ୍ନେୟ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ—ଏହିଁମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମସୌମ୍ୟ, ଆଦିତ୍ୟ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ, ବୈଷ୍ଣବ, ସାବିତ୍ର, ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ବାୟବ୍ୟ—ଏହି ସଂଗ୍ରହ। ଏକ ରାତିରେ ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ନଳିକା ଓ ପାଡିକା ଚନ୍ଦ୍ରର ଚଳନ ଓ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ; ଏହି ସମୟ ବିଭାଗରେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ: ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର, ଓ ମଧ୍ୟ। ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଜାରଦ୍ଗବ, ଉତ୍ତରକୁ ଏଇରାବତ, ଓ ଦକ୍ଷିଣକୁ ବୈଶ୍ୱାନର କୁହାଯାଏ। ଅଶ୍ୱିନୀ, କୃତ୍ତିକା, ଯାମ୍ୟା—ଏହିମାନେ ନାଗପଥ; ପୁଷ୍ୟ, ଆଶ୍ଳେଷା, ପୁନର୍ବସୁ—ଏଇରାବତପଥ; ଏହି ତିନି ଉତ୍ତର ପଥ। ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଫାଲ୍ଗୁନୀ, ମଘା—ଆର୍ୟମାନପଥ; ହସ୍ତ, ଚିତ୍ରା, ସ୍ୱାତୀ—ଗୋପଥ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ବିଶାଖା, ଅନୁରାଧା—ଜାରଦ୍ଗବପଥ; ଏହି ତିନି ମଧ୍ୟମ ପଥ। ମୂଳ, ଦୁଇ ଆଷାଢ଼ା—ଅଜାପଥ; ଶ୍ରବଣ, ଧନିଷ୍ଠା, ଗାର୍ଗୀ, ଶତଭିଷାକ୍ ମଧ୍ୟ। ବୈଶ୍ୱାନରୀ, ଭାଦ୍ରପଦା, ରେବତୀ—ଏହିମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପଥ। ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସପ୍ତାଇଶ କନ୍ୟାକୁ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଅମେଘ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ସେଇ ସମୟରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହେଲେ; ସେହି ଚୌଦ୍ଦ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମାଆ ହେଲେ। ଅଦିତି, ଦିତି, ଦାନୁ, କାଳ, ଅରିଷ୍ଟ, ସୁରସା, ସୁରଭି, ବିନତା, ତାମ୍ରା, କ୍ରୋଧବଶା, ଇରା, କଦ୍ରୁ, ଓ ଧର୍ମାଚାରିଣୀ ମୁନି—ଏହିମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଚରିଷ୍ଣବ ଓ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେଇ ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରଥମ, ବିଶେଷ 'ବୈକୁଣ୍ଠ' ଜନ୍ମିଥିଲେ।