ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ମୃତି ଅନୁଯାୟୀ, ଚାରି ଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୟ ଥିଲେ—ତାଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି ବିଜ୍ଞାତା, ବିଜ୍ଞାତ, ମନୋ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବିଜିତ ହେଇଥିଲେ। ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ତୁଷିତ ନାମରେ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସତ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ହରି ନାମେ, ରୈବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମେ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଚନ୍ଦସ୍ ଜନିତ ସାଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ସାଧ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅମର ପୁତ୍ର, ଧର୍ମଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ମନୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ଯୁଗରେ ଏହି ସାଧ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଉଥିଲେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆପଣାପାଖେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେବେଳେ ମାନେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ତୁଷିତମାନେ କହିଲେ: "ଆମେ ଏହି ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ଆସନ୍ତା ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆମେ ସେମାନେ ହେବା ଏବଂ ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ହେବ।" ଏହିପରି କଥା କହି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପୁଣି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରେ ନର ଓ ନାରାୟଣ, ବିପଶ୍ଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ହରି—ଏହି ଦୁଇ ତୁଷିତ ଦେବତା ଆଗରୁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବସିଥିଲେ। ଏବେ ତୁଷିତ ଯେଉଁମାନେ ସାଧ୍ୟ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି: ମନୋ, ଅନୁମନ୍ତା, ପ୍ରାଣ, ନର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାନ। ଏହି ସହିତ, ଚିତ୍ତି, ହୟ, ନୟ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭବ ଏବଂ ବିଭୁ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ନାମ ଥିଲା; ଏବେ ତୁଷିତମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ; ଚକ୍ଷୁ (ଦୃଷ୍ଟି), ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣ), ପ୍ରାଣ (ଜୀବନଶକ୍ତି), ସ୍ପର୍ଶ (ସ୍ପର୍ଶ), ବୁଦ୍ଧି (ବୁଦ୍ଧି), ମନସ୍ (ମନ)। ତୁଷିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ ନାମରେ ସ୍ମୃତି ଅଛି। ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବସୁ ଭାବେ ଅନ୍ୟତମ, ସାଧ୍ୟଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଧରା, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଆପ, ଅନଳ, ଅନିଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଏଠ ଜଣ ବସୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଡ୍ରବିଣ ଓ ହୁତହବ୍ୟବାହ; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭବ, ଯିଏ କାଳ ଭାବେ ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ସୋମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଚ୍ଚ ଓ ବୁଧ, ଯିଏ ଗ୍ରହଗତ ଜ୍ଞାନୀ; ଦୁହେଁ ରୋହିଣୀରୁ ଜନ୍ମିତ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧାରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମିକଳିଳା; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଆପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଏବଂ ଶମ ଓ ଶାନ୍ତ। ସ୍କନ୍ଦ, ଯିଏ ସନତ୍କୁମାର ଭାବେ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମାର ଭାବେ ପରିଚିତ, ପାଦ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶାଖା, ବିଶାଖା, ନୈଗମେୟ ତାଙ୍କ ପଛୁଆ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅନିଳଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶିବା, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ; ଅନିଳଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ଓ ମନୋଜବ। ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷି ଦେବଳ; ଦେବଳଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର କ୍ଷମାବତ୍ ଓ ମନୀଷିନ, ଦୁହେଁ ଜ୍ଞାନୀ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ମହାନ ଯୋଗିନୀ, ଅପରିଗ୍ରହୀ, ସଂସାରରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଚରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଭାସଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେବଶିଳ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କଳାର ନିର୍ମାତା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତ କାରିଗର। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦେବତାଙ୍କ ବିମାନ ତିଆରି କରନ୍ତି; ମାନବ କାରିଗରମାନେ ତାଙ୍କ କଳାରେ ଜୀବିକା ଚାଲନ୍ତି। ଦଶ ଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱଦେବ, ବିଶ୍ୱାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ: କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରବ, ସତ୍ୟ, କାଳ, କାମ, ଧୁନି, କୁରୁବାନ୍, ପ୍ରଭବାନ୍ ଓ ରୋଚମାନ—ଏହି ଦଶ ଜଣ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଭ ବିଶ୍ୱାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ମାରୁତ୍ବତୀଙ୍କୁ ଭାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମାରୁତ୍ବନ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ; ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ, ଲମ୍ବାଙ୍କୁ ଘୋଷ ଜନ୍ମିଲେ। ସଙ୍କଳ୍ପାଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଲେ; ନାଗବୀଥୀଙ୍କ ସହଯୋଗିନୀଙ୍କୁ ତିନି ପଥର ଅନୁସରଣକାରୀ ଜନ୍ମିଲେ। ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ କିଛି ଜନ୍ମିଲା, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଧର୍ମର ସନାତନ କ୍ରମ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏବେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ତିଥି, ତାଙ୍କ ପାଳକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ। ଦିନ ଓ ରାତିର ବିଭାଗ, ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଦିନ ଓ ରାତିର ଭାଗ ୬୦୦ ଓ ଅଧିକ ହେଉଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚଳନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଋତୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ବେଦବିଦ୍ ମାନେ ପର୍ବଦିନରେ ଏହି ତିଥିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ସମୟର ଭେଦ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପିତୃଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଯୋଗ କରାଯାଏ। ରୌଦ୍ର, ସର୍ବ, ମୈତ୍ର, ପିଣ୍ଡ୍ୟବାସବ, ଆପ୍ୟ, ବୈଶ୍ୱଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନାମ। ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ଐନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ନିରୃତି, ବାରୁଣ, ଏବଂ ଆର୍ୟମାନଙ୍କ ସେୟାର—ଏହିମାନେ ଦିନ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହି ଦିନର ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି; ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ। ଅଜା, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପୂଷା, ଯମ, ଅଗ୍ନେୟ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ—ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାତବ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମସୌମ୍ୟ, ଆଦିତ୍ୟ, ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ, ବୈଷ୍ଣବ, ସାବିତ୍ର, ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ବାୟବ୍ୟ—ଏହି ଏକ ସମୂହ। ଏକ ରାତିରେ ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ନଳିକା ଓ ପାଡିକା ଚନ୍ଦ୍ରର ଚଳନ ଓ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବାକୁ ହୁଏ; ଏହି ସମୟ ବିଭାଗରେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦେବତାମାନେ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ପାଇଁ ତିନି ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ: ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ—ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ।