ଶବଳାଶ୍ୱମାନେ ହରାଇଯିବା ପରେ, ଦକ୍ଷ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ତୁମେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଓ ଗର୍ଭରେ ବାସ କରିବା।” ଏପରି ଭାବେ, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଅତୀତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ବୈରିଣୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସାଠି ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପରେ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ, ପ୍ରଭୁ କଶ୍ୟପ ଏହି କନ୍ୟାମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ଧର୍ମ, ସୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଓ ସନ୍ତାନସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଶାସନ କାଳରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି। ପ୍ରଥମେ, ଧର୍ମଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ: ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସୁର୍ ୟାମୀ, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ ଓ ମାରୁତ୍ବତୀ— ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା ଓ ବିଶ୍ୱା—ଏହି ଦଶ ଜଣ କନ୍ୟାମାନେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ସାଧ୍ୟାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଧର୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର ସାଧ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ—ଏହିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଛନ୍ଦସ୍ ଉପଜାତ, ଯଜ୍ଞର ଅଂଶୀ, ଏବଂ ଦେବତାଜ୍ଞମାନେ ଏମାନେକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହନ୍ତି। ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିର ଇଚ୍ଛାରେ ଜୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଦେବତା ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନ୍ତ୍ରର ଦେହ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଦର୍ଶ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ, ବୃହଦ୍ୟା, ରଥନ୍ତର, ଚିତ୍ତି, ବିଚିତ୍ତି, ଆକୂତି ଓ କୂତି, ବିଜ୍ଞାତା, ବିଜ୍ଞାତ, ମନୋ ଓ ଯଜ୍ଞ—ଏମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ଏହାଁ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୟମାନେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଓ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବିଜିତ ହେଲେ; ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେମାନେ ତୁଷିତ ଭାବେ, ଉତ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ। ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେମାନେ ହରି ଭାବେ, ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଭାବେ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଛନ୍ଦସ୍ ଉପଜାତ ସାଧ୍ୟମାନେ ଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଅମର ସାଧ୍ୟ, ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୂର୍ବରୁ ମନୁ ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏକାଠି ହୋଇ କହିଥିଲେ: “ଏହି ସମୟରେ ଆମେ କେବଳ କିଛି ଅଛୁ; ଚଳ, ଆମେ ଏହି ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ଆଗାମୀ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆମେ ସେମାନେ ହେବା, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳକାମନା ହେବ।” ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ମନୁ ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଆଉଥରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଠି ନର ଓ ନାରାୟଣ ପୁଣି ଜନ୍ମିଥିଲେ; ବିପଶ୍ଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ହରି—ଏହି ଦୁଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁଷିତ ଦେବତା ଥିଲେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବାସ କରିଥିଲେ। ଏବେ, ତୁଷିତ ଥିବା ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି: ମନୋ, ଅନୁମନ୍ତା, ପ୍ରାଣ, ନର ଓ ଯାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଚିତ୍ତି, ହୟ, ନୟ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭବ ଓ ବିଭୁ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ପୁଣି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ନାମ ଥିଲା; ଏବେ ତୁଷିତମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ: ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନ; ଏହିପରି ଚକ୍ଷୁ (ଦୃଷ୍ଟି), ଶ୍ରୋତ୍ର (ଶ୍ରବଣ), ପ୍ରାଣ (ଜୀବନଶକ୍ତି), ସ୍ପର୍ଶ (ସ୍ପର୍ଶ), ବୁଦ୍ଧି (ବୁଦ୍ଧି), ଓ ମନସ୍ (ମନ)। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ତୁଷିତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମୃତ। ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବସୁ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ: ଧର, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଆପ, ଅନଳ, ଅନିଳ, ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ଆଠ ବସୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧରଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଦ୍ରବିଣ ଓ ହୁତହବ୍ୟବାହ; ଧ୍ରୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭବ, ଯିଏ କାଳ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଖୋଜିବାଳା। ସୋମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବର୍ଚ୍ଚା ଓ ବୁଧ, ଗ୍ରହଜ୍ଞାନୀ; ଦୁହେଁ ରୋହିଣୀ ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧାରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମିକଳିଳା; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଆପଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୈତଣ୍ଡ୍ୟ, ଏବଂ ଶମ ଓ ଶାନ୍ତ। ସ୍କନ୍ଦ, ଯାହାକୁ ସନତ୍କୁମାର ଭି କୁହାଯାଏ, ପାଦ ଶକ୍ତି ଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; କୁମାର, ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ର, ଶର ଝୁପିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାଖା ହେଉଛନ୍ତି ଶାଖ, ବିଶାଖ ଓ ନୈଗମେୟ, ଯେଉଁମାନେ ପିଠିଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅନିଳଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶିବା; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୋଜବ। ଅନିଳଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଅବିଜ୍ଞାତଗତି ଓ ମନୋଜବ। ପ୍ରତ୍ୟୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାର୍ଷି ଦେୱଳ; ଦେୱଳଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର କ୍ଷମାବତ ଓ ମନୀଷିନ, ଦୁହେଁ ଜ୍ଞାନୀ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଏକ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ନିରଲେପ ଭାବେ ଚଳନ୍ତି। ପ୍ରଭାସଙ୍କ (ଅଷ୍ଟମ ବସୁ) ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମଦେଲେ ଦେବଶିଲ୍ପୀ, କଳାର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ନିର୍ମାତା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ। ସେ ସମସ୍ତ କଳାର ନିର୍ମାତା, ଦେବତାଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ତିଆରି କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ବିମାନ ତିଆରି କରନ୍ତି; ମାନବ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ତାଙ୍କ କଳା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଦଶଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱଦେବ ଜନ୍ମିଥିଲେ: କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରବ, ସତ୍ୟ, କାଳ, କାମ, ଧୁନି, କୁରୁବାନ୍, ପ୍ରଭବାନ୍, ଓ ରୋଚମାନ—ଏହି ଦଶଜଣ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ମାରୁତ୍ବତୀଠାରୁ ମାରୁତ୍ବନ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ଭାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାନବ ନାମରେ ପରିଚିତ; ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ, ଲମ୍ବାଠାରୁ ଘୋଷ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ସଙ୍କଳ୍ପାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ସଙ୍କଳ୍ପ; ନାଗବୀଥୀଠାରୁ ତିନି ପଥର ଅନୁସରଣକାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହୋଦରୀଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।