ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏବଂ ପୁନି କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯୁଗ ଯୁଗ ଅନୁସାରେ ଚଳିଥିଲେ, ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିରହିଲା। ଯେତେବେଳେ ଜମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାଶ ପାଇଲା, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ରାଜବଂଶ ଏବଂ ପରିବାରମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶାସକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇଟି ବଂଶର ସୃଷ୍ଟିକଥା ମୁଁ ଏଉଁଠି କହିବି, ଆପଣ ମନୋযোগରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଏଇଳ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଏବଂ ନନ୍ଦ ବଂଶର ସ୍ୱଭାବ ପାଳଟି ପାଳଟି ଆସେ; ରାଜାମାନେ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଏଇଳ ବଂଶରେ ଯେମିତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଏଠାରେ ଶତ ଶତ ପରିବାର ଅନେକ ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜା ଥିଲେ। ଭୋଜମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ କୁହାଯାଏ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ବର୍ଗ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଏବେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଅଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ସେଥିରେ ଶତ ଟି ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ, ଶତ ନାଗ ଏବଂ ଶତ ଘୋଡ଼ା ଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଶତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅଶୀ ଜନମେଜୟ, ଏକ ଶତ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ଏକ ଶତ ଶିରିନ୍ ଓ ବିରିନ୍ ଥିଲେ। ଏହାପରେ ଏକ ଶତ ପୁରୋମ, ଶ୍ୱେତକାଶ ଓ କୁଶ; ତାଙ୍କ ପରେ ଆଉ ଏକ ହଜାର ପୁରାତନ ଶତବିନ୍ଦୁବ ରାଜା ଥିଲେ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ରାଜର୍ଷିମାନେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଥିଲେ। ଏବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତ ଅନ୍ତରାଳରେ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ବଂଶମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ବଂଶ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କ୍ରମ ଏତେ ବଡ଼ ଯେ, ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠାଇଶଟି ଯୁଗ ଅତିତ ହୋଇଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷିମାନେ ବିବରଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହାପରେ ଚାଳିଶିଟି ଯୁଗ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ରାଜାମାନେ ଆସିବେ; ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଯୁଗମାନେ ବିଶିଷ୍ଟ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହିଦେଲି; ଏମାନେ ଏତେ ବହୁତ ଯେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଗ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୟାତିଙ୍କ ପଚିଶିଟି ପୁଅ କଥା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା; ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବା ଓ ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧନ, ପୁତ୍ର ଓ ଅନନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ଧାରଣ ହୁଏ; ଏପରି ଭାବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡଟି ଏକାନ୍ତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦେଲି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି? ଏପରି ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡ ପାଠ କରିବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କ୍ରମାନୁସାରେ ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡ କହିଦେଲ; ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡର—ପ୍ରଳୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ—କଥା କହ।" "ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତର, ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ବନ୍ତର, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତର ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ—ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକୃତିର ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଭାଗ—ସମସ୍ତ କଥା କ୍ରମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।" ସୂତ କହିଲେ: "ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିବି, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡ ସହିତ ପ୍ରଳୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ।" "ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟରେ କ୍ରମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ, ଆଗାମୀ ସପ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ପ୍ରଳୟ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିବି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିଛି; ଏବେ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରମାନଙ୍କ ସାରାଂଶ ଶୁଣ।" "ମୁଁ ବୈବସ୍ୱତ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିବା ଉପାଖ୍ୟାନ କହିବି, ଆଗାମୀ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣ।" "ଏଠି, ଆସନ୍ତା ସପ୍ତ ମହାଋଷିମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି: କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଭାର୍ଗବ, ଦ୍ୱୈପାୟନ, ବଶିଷ୍ଠ, ଶାରଦ୍ୱତପୁତ୍ର କୃପ, ଆତ୍ରେୟ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କାଶ୍ୟପ।" "ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଦ୍ରୌଣି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାନ୍—ଏହି ସପ୍ତ ମହାତ୍ମା ଆଗାମୀ କାଳରେ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ହେବେ।" "ସୁତପ, ଅମିତାଭା, ଏବଂ ସୁଖା—ଏହି ତିନି ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋଷ୍ଠୀରେ କୁହାଯାଏ ବିଶିଟି ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।" "ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି, ମନୋযোগରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ଋତ, ତପସ୍, ଶୁକ୍ର, ଦ୍ୟୁତି, ଜ୍ୟୋତିଷ୍, ପ୍ରଭାକର, ପ୍ରଭାସ, ଭାସକୃତ୍, ଧର୍ମ, ତେଜସ୍, ରଶ୍ମି, ଋତୁ, ବିରାଟ୍, ଅର୍ଚ୍ଚିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୋତନ, ଭାନୁ, ଯଶ, କୀର୍ତ୍ତି, ବୁଧ, ଧୃତି—ଏହି ବିଶିଟି ସୁତପ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।" "ପ୍ରଭୁ, ବିଭୁ, ବିଭାସ, ଜେତା, ହନ୍ତା, ଅରିହା, ଋତୁ, ସୁମତି, ପ୍ରମତି, ଦୀପ୍ତି—ଏହି ମହାବଳୀମାନେ।" "ଦେହ, ମୁନି, ନୟ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ସମ, ସତ୍ୟ, ବିଶ୍ରୁତ—ଏହି ବିଶିଟି ଅମିତାଭା ନାମକ।" "ଦମ, ଦାତା, ବିଦ, ସୋମ, ବିତ୍ତବିଦ୍, ଯମ, ନିଧି, ହୋମ, ହବ୍ୟ, ହୁତ, ଦାନ, ଦେୟ, ଦାତା, ତପସ୍, ଶମ—ଧ୍ରୁବ, ସ୍ଥାନ, ବିଧାନ, ନିୟମ—ଏହି ବିଶିଟି ପ୍ରଥମ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରର ପ୍ରମୁଖ ଦେବତା।" "ଏମାନେ ମାରୀଚ ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ଆସନ୍ତା ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଥିବେ।" "ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ ବଳି, ବିରୋଚନପୁତ୍ର, ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବୀର, ପ୍ରବଳ, ଅଚଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସଫଳ।" "ଚରିଷ୍ଣୁ, ଆଜ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ବାଚ୍, ସୁମତି—ଏହି ନଉଜଣେ ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ହେବେ।" "ଏହିପରି ଆଉ ନଉଜଣେ ଅନ୍ୟ ସାବର୍ଣି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ହେବେ; ଅନ୍ୟ ସାବର୍ଣି ମନୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ହେବେ।" ଏହିପରି ଏତିହାସିକ ରାଜବଂଶ, ମହାପୁରୁଷ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ସୂତ ମହାର୍ଷି ମୂଳ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଓ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ।