ଏହି ପବିତ୍ର ପୁରାଣ କଥାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାଚୀନ ମନୁମନ୍ତର ଏବଂ ତାହାରେ ଉଦ୍ଭବିତ ମହାନ ଋଷି, ଦେବତା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି। ଆରମ୍ଭରେ, କାବ୍ୟ, ହର୍ଷ, କାଶ୍ୟପ, ପୃଥୁ, ଆତ୍ରେୟ, ଅଗ୍ନି, ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମା, ଏବଂ ଭାର୍ଗବ—ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ। ତାମସ ମନୁମନ୍ତରରେ, ପୌଲହ, ବନପୀଠ, ଗୋତ୍ର ବାସିଷ୍ଠ, ଚୈତ୍ର ଏବଂ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଋଷି ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ତାମସ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ—ଜନୁବଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତି, ନର, ଖ୍ୟାତି, ଭୟ, ପ୍ରିୟଭୃତ୍ୟ, ଅବକ୍ଷି, ପୃଷ୍ଟଲୋଢ, ଦୃଢୋଦ୍ୟତ, ଋତ, ଏବଂ ଋତବନ୍ଧୁ। ପଞ୍ଚମ ମନୁମନ୍ତରରେ, ଚାରିଷ୍ଣବ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି। କାରିଷ୍ଣୁ, ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ—ଅମୃତା, ଭାଭୂତରଜ, ବିକୁଣ୍ଠ, ଏବଂ ସୁମେଧା। ଏହି ଦେବତାମାନେ ଚଉଦି ଏବଂ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ବତ୍ର, ବିପ୍ରେଗ୍ନି, ଭାସା, ସ୍ବ, ପ୍ରତ୍ୟେତି, ସ୍ଥାମୃତ, ସୁମତି, ବାବିରାବ, ବାଚିନୋଦ, ଏବଂ ଶ୍ରବସ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ପ୍ରବିରାଶୀ, ବାଦା, ପ୍ରାଶା ମିଶି ଚଉଦି ଦେବତା ଅମୃତାଭାସ ଭାବରେ ଚାରିଷ୍ଣବ ଅନ୍ତରାଳରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ମତି, ସୁମତି, ଋତ, ସତ୍ୟ, ଆବୃତି, ବିଭୃତି, ମଦ, ଏବଂ ବିନୟ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଭାଭୂତରଜ ଶ୍ରେଣୀରେ ଜେତା, ଜିଷ୍ଣୁ, ସହ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଏବଂ ଶ୍ରବସ ନାମରେ ଦେବତା ଥିଲେ। ବିକୁଣ୍ଠମାନେ ଥିଲେ—ବୃଷଭେତ୍ତା, ଜୟ, ଭୀମ, ଶୁଚି, ଦାନ୍ତ, ଯଶୋ, ଦମ, ନାଥ, ବିଦ୍ୱାନ, ଅଜେୟ, କୃଶ, ଗୌର, ଧ୍ରୁବ; ସୁମେଧା ଶ୍ରେଣୀରେ ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ସତ୍ୟମେଧା, ପୃଶ୍ରିମେଧା, ଅଲ୍ପମେଧା, ଭୂୟୋମେଧା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଲୋକପତି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦୀପ୍ତିମେଧା, ଯଶୋମେଧା, ସ୍ଥିରମେଧା, ସର୍ବମେଧା, ଅଶ୍ୱମେଧା, ପ୍ରତିମେଧା, ମେଧାବାନ, ମେଧାହର୍ତା ସୁମେଧା ଶ୍ରେଣୀରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ; ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବେଦବାହୁ, କାଶ୍ୟପ ଯଜୁର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ରୈବତ ମନୁମନ୍ତରରେ, ହିରଣ୍ୟରୋମ ଆଙ୍ଗିରସ, ବେଦଶ୍ରୀ ଭାର୍ଗବ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବବାହୁ ବାସିଷ୍ଠ, ପର୍ଜନ୍ୟ ପୌଲହ, ସତ୍ୟନେତ୍ର ଆତ୍ରେୟ ଭାବରେ ଋଷି ଥିଲେ। ଏହି ପୁରାଣ ଏକ ମହାନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ଗଣନା ହୋଇଥିଲା, ଶୁଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁହୀନ, ଧ୍ୱଜଧାରୀ, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ; ଏହି ଚାରିଷ୍ଣବ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚମ ଅନ୍ତରାଳରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ବଂଶରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ଏବଂ ରୈବତ—ଏହି ଚାରି ମନୁ ଥିଲେ। ଷଷ୍ଠ ମନୁମନ୍ତର, ଚାକ୍ଷୁଷ ଅନ୍ତରାଳରେ, ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଭବିତ, ଅଦ୍ୟାପି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବାକୁ ଥିବା, ପୃଥୁକ ଦେବତାମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲେଖାମାନେ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବତା ଶ୍ରେଣୀ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ଉଦ୍ଭବ ମାତାମାନଙ୍କ ନାମରେ ବର୍ଣ୍ନିତ; ଏହି ଅତ୍ରି ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାତିମାନେ, ଆରଣ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ; ପ୍ରତି ଦେବତା ଶ୍ରେଣୀ ଅଠ ଅଠ ନିଆଁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ବସୁହୟ, ଅତିଥି, ପ୍ରିୟବତ, ଶ୍ରୋତା, ମନ୍ତା, ସୁମନ୍ତା—ଏହି ପ୍ରଥମ ଦେବତା ଅନୁକ୍ରମଣା କରାଯାଇଛି। ଶ୍ୟେନଭଦ୍ର, ପଶ୍ୟ, ପଥ୍ୟନେତ୍ର, ମହାୟଶା, ସୁମନା, ସୁବେତା, ରୈବତ, ସୁପ୍ରଚେତସ, ଦ୍ୟୁତି, ମହାସତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ବିଜୟ, ସୁଜୟ, ମନୋଦ୍ୟାନ, ସୁମତି, ସୁପରି, ବିଜ୍ଞାତ, ଅର୍ଥପତି—ଏହି ଭବିଷ୍ୟତ ଦେବତା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ପ୍ରଥୁକ ଦେବତା ଅନୁକ୍ରମଣା କରାଯାଇଛି। ଅଜିଷ୍ଟ, ଶାକ୍ୟନ, ବାନପୃଷ୍ଠ, ଶାଙ୍କର, ସତ୍ୟଧୃଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ବିଜୟ, ଏବଂ ଅଜିତ—ଏହି ପ୍ରଥୁକ ଦେବତା ଚିହ୍ନିତ। ଲେଖା ଦେବତାମାନେ—ମନୋଜବ, ପ୍ରଘାସ, ପ୍ରଚେତା, ମହାୟଶା, ବାତ, ଧ୍ରୁବକ୍ଷିତି, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅବନା, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ନାମରେ ଗଣନା ହୋଇଛି। ମନୋଜବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ; ଉନ୍ନତ, ଭାର୍ଗବ, ହବିଷ୍ମାନ ଆଙ୍ଗିରସ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବାସିଷ୍ଠ, ବିରଜ, ଅତିମାନ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ସହିଷ୍ଣୁ, ପୌଲହ, ମଧୁରା, ତ୍ରେୟ ଏହି ସାତ ଚାକ୍ଷୁଷ ଅନ୍ତରାଳରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଉରୁ, ପୂରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, କୃତି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନଉ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦଶମ ଭାବରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହି ନାଦ୍ବାଳୀ ଜନ୍ମିତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ। ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ମହାନ ନିର୍ମାଣ ଅନୁକ୍ରମେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ; ଚାକ୍ଷୁଷ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି କାଶ୍ୟପ ବଂଶରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ବଂଶର ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସୂତ କହିଲେ: ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣ; ଏହି ବଂଶରେ ବିନାର ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ଜନ୍ମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରାଚେତସ; ଅତ୍ରି ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦକୁ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତି ସନ୍ତାନରେ ରାଜା ହେଲେ; ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ମନୁ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ କାରଣରେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁମନ୍ତର ଭବିଷ୍ୟତ ଆସିଲେ, ଷଷ୍ଠ ଅନ୍ତରାଳର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ନନା ଦିଆଯିବ। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ଚାରି ଝିଅ ଜନ୍ମିଲେ—ସୂନୃତା, ବିତ୍ତଭାବିନୀ, ଅଧିଧର୍ମା (ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଶୁଭ ମାତା), ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁ ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଉତ୍ତାନପାଦ ଧ୍ରୁବ, କୀର୍ତ୍ତିମନ୍ତ, ଆୟସ୍ମନ୍ତ, ଵସୁ ଏବଂ ଦୁଇ ଝିଅ—ଶୁଚିସ୍ମିତା ଏବଂ ମନସ୍ବିନୀ—ଜନ୍ମିଲେ; ସ୍ବରା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ତେଣୁ ତିନି ପୁତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଧ୍ରୁବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦଶ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଉପବାସ କରି ତପସ୍ୟା କରି, ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ନାତି, ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅତି ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଚାହିଁଥିଲେ।