ତଳା, ଖଳା ଏବଂ ଏହି ସାତଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ, ଗୋପଜଳା, ତାମ୍ରରସା ଓ ରତ୍ନକୁଟୀ ଆଦି ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି କୁଳର ମଧ୍ୟରୁ ଆତ୍ରେୟଙ୍କ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରଭାକର। ଏହି କୁଳର ରାଜର୍ଷି ଥିଲେ ଅନାଦୃଷ୍ଟ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ରିବେୟୁ। ରିବେୟୁଙ୍କ ଭାର୍ୟା ଥିଲେ ଜ୍ୱଳନା, ଯିଏ ତକ୍ଷକଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ଏହି ମହିଳା ଗର୍ଭରେ ରାଜର୍ଷି ଏକ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରନ୍ତି। ରନ୍ତି, ଯିଏ ନର ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତିନି ଜଣ ଧର୍ମପରାୟଣ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ତ୍ରସୂ, ପ୍ରତିରଥ ଓ ଧ୍ରୁବ। ଧ୍ରୁବ ବହୁତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଗୌରୀ, ଏହି କୁଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା, ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ଶୁଭ ମାତା ଥିଲେ। ପ୍ରତିରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଧୁର୍ୟ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କଣ୍ଠ। କଣ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ମେଧାତିଥି, ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ କଣ୍ଠାୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ରେଖାରେ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଯିଏ ଅନେକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତ୍ରସୂଙ୍କ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର ଥିଲେ ମଲିନ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ ଉପଦାତା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ଚାରି ପୁତ୍ର ହେଲେ—ସୁଷ୍ମନ୍ତ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରବୀର ଓ ଅନଘ। ପରେ ଏହି ରେଖାରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଦୌଷ୍ୟନ୍ତ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଭାରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାର ନାମରେ ଏହି ଦେଶ 'ଭାରତ' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠସ୍ୱର କହିଲା—“ମାତା ହେଉଛନ୍ତି ଧୂଙ୍କା, ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଇ ପିତା; ଶକୁନ୍ତଳା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ କହିଲେ।” ଏହି ସମୟରେ ଦେବସ୍ୱର କହିଲା—“ଯିଏ ବୀଜ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁତ୍ରକୁ ଯମ ଲୋକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ତୁମେ ଗର୍ଭର ପୋଷକ, ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଭାରତ ତିନି ଜଣ ମହିଳାଠାରୁ ନଉ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜା କହିଲେ—“ଏମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।” ଏହାରେ ମାନ୍ୟା ମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ରାଜା ପାଇଁ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାପରେ ମାରୁତମାନେ ଏକ ପୁଅକୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ; ମାରୁତମାନେ ବଳିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କଲେ। ଏଠାରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କୁ ମାରୁତମାନେ ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଭାର୍ୟା ମମତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତିର ଅନୁରୋଧ କଲେ। ମମତା କହିଲେ, “ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ, ଗର୍ଭ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ୍ୱାରା କଥା କହୁଛି। ଆପଣଙ୍କର ବୀଜ ଅଖଣ୍ଡ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଚିତ।” ବୃହସ୍ପତି ହସି କହିଲେ, “ତୁମେ କେବେ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ କିଛି ଶିଖାଇବ ନାହିଁ।” ଏହାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଏକତ୍ରିତିକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ଆନନ୍ଦରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲା, “ପିତା, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏଠି ଅଛି। ଆପଣଙ୍କ ବୀଜ ଅଖଣ୍ଡ, ଏଠାରେ ଦୁଇ ଜଣ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।” ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ସମୟରେ ଏହା ଚାହାଁନ୍ତି, ତୁମେ ମୋତେ ବାଘାଇଲା; ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।” ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ମାତୃୟୋନି ଅବରୋଧିତ ହେଲା, ଏବଂ ଶିଶୁ ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକିଗଲା। ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ମମତା କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯିବି, ଏହି ଭରଦ୍ୱାଜ।” ଏହିପରି କହି ଯାଇପରେ, ଶିଶୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଗଲା; ତାଙ୍କୁ ‘ଭଲଭାବେ ଧର’, ଏହି କଥାରୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମ ହେଲା। ମାତା ପିତା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ମାରୁତମାନେ କୃପାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ସମୟରେ ଭାରତ ମାରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ କରି, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର ନ ମିଳିବାରୁ ସେ ପୁନି ମାରୁତସୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହାର ପରିଣାମରେ ମାରୁତମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଦେଲେ। ଏପରେ ଭାରତ, ଭରଦ୍ୱାଜ ପୁତ୍ର ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ପୁନଃ ଉତ୍ସର୍ଗ ହେଲି, ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଲୀନା ଦେଖି ସଫଳ ହେଲି।” ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଅସଫଳ ଥିଲା, ଏହିପାଇଁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ବିତଥ କୁହାଯାଏ। ଭରଦ୍ୱାଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ; ସେ ‘ଦ୍ୱିମୁଖ୍ୟାୟନ’—ଦୁଇ ପିତା ଥିବା—ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ବିତଥ ଜନ୍ମ ନେଲାପରେ ଭାରତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ। ବିତଥଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭୂବମନ୍ୟୁ ଥିଲେ। ଭୂବମନ୍ୟୁଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ର ଚତୁର୍ବିଦ୍ୟା ମହାଭୂତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ—ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ଶୂରବୀର, ନର ଓ ଗାଗ୍ର। ନରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂକୃତି, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଗୁରୁବୀର୍ୟ ଓ ତ୍ରିଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ସଂକୃତି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଗାଗ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଶିନିବଦ୍ଧଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଗାଗ୍ର୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ବିମା, ଏକ ବଳିଶାଳୀ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ବିଶାଳା ତିନି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ତ୍ରୟାରୁଣି, ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ତୃତୀୟ, ଏକ ବନର। ପ୍ରଥମ ଦୁଇଜଣ ମହା ଋଷି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବନର ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରେଖାର। ଗାଗ୍ର, ସଂକୃତି ଓ ବୀର୍ୟମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ଅଙ୍ଗୀରସ ଶାଖାରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେବ। ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁହୋତ୍ର, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ହସ୍ତିନ, ଯିଏ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର 'ହସ୍ତିନାପୁର' ର ସ୍ଥାପନା କଲେ।